Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που στη δουλειά, στις κοινωνικές τους επαφές ή σε δημόσιες συζητήσεις ξεχωρίζουν για την εξυπνάδα, την αποφασιστικότητα και την ικανότητά τους να υπερασπίζονται τον εαυτό τους. Μπορεί να ξέρουν να θέτουν όρια, να διαπραγματεύονται έξυπνα και να μην διστάζουν να διεκδικήσουν ό,τι τους ανήκει. Κι όμως, οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι, όταν βρεθούν μέσα σε μια στενή συναισθηματική σχέση, μοιάζουν να ξεχνούν πώς να φροντίζουν τον εαυτό τους.

Στις σχέσεις αυτές, η κρίση τους θολώνει. Γίνονται εύπιστοι, υπερβολικά καλοπροαίρετοι, τρυφεροί σαν να είναι μικρά αφελή παιδιά. Συχνά δεν μπορούν καν να φανταστούν ότι ο σύντροφός / φίλος / συγγενής τους ίσως δεν έχει καλές προθέσεις. Ό,τι στους άλλους φωνάζει «κίνδυνος», σε εκείνους φαίνεται απολύτως ακίνδυνο – μέχρι να είναι ίσως πολύ αργά. Αφιερώνουν τον εαυτό τους στον άλλον. Στηρίζουν, φροντίζουν, συγχωρούν, επιμένουν να ελπίζουν ακόμη κι όταν έχουν πονέσει. Δίνουν τον χρόνο τους, τα χρήματά τους, τη ζεστασιά τους κι ας μη βρίσκουν αντίκρισμα. Αν κάποιος τους ρωτήσει γιατί δεν βάζουν ένα όριο, συχνά δεν ξέρουν καν πού να αρχίσουν.

Μα η ρίζα αυτής της αδυναμίας δεν είναι ούτε αφέλεια ούτε έλλειψη νοημοσύνης. Είναι ένα βαθύ ψυχικό αποτύπωμα από τα πρώτα μας χρόνια. Πολλοί άνθρωποι έμαθαν να επιβιώνουν μέσα σε οικογένειες όπου δεν επιτρεπόταν να δουν την αλήθεια. Ήταν υπερβολικά επικίνδυνο να παραδεχτούν ότι η μητέρα τους τους φθονούσε, τους εκμεταλλευόταν ή ότι ο πατέρας τους τους κακομεταχειριζόταν και τους φόβιζε. Η συναισθηματική και πρακτική επιβίωσή τους απαιτούσε να εθελοτυφλούν, να βλέπουν το σκοτάδι σαν φως. Να κρατούν ελπίδα εκεί όπου δεν υπήρχε αγάπη.

Έτσι, η ικανότητα να αναγνωρίζουν τον κίνδυνο σε έναν οικείο άνθρωπο μπλοκαρίστηκε. Για να μην καταρρεύσουν ως παιδιά, έπρεπε να απενεργοποιήσουν το ένστικτο αυτοπροστασίας. Κι αυτό που κάποτε ήταν στρατηγική επιβίωσης, έγινε αργότερα τρόπος ζωής. Έτσι εξηγείται το παράδοξο: ώριμοι, ικανοί άνθρωποι, που όμως γίνονται αβοήθητοι και σιωπηλοί μπροστά στην κακοποίηση της καρδιάς τους. Αν είμαστε ένας από αυτούς – ή αν αγαπάμε κάποιον που παγιδεύεται σε τέτοιες σχέσεις – χρειαζόμαστε κάτι πολύ πιο παραγωγικό από κριτική. Χρειαζόμαστε κατανόηση, στοργή και συχνά πολύ χρόνο για να μάθουμε κάτι που θα έπρεπε να μας είναι αυτονόητο από την αρχή της ζωής μας: ότι η αγάπη δεν πονά και ότι αξίζουμε μόνο καλοσύνη από εκείνους που αγαπάμε.