Στην καθημερινότητα, όταν συναντάμε ανθρώπους που μας δυσκολεύουν, συνήθως δεν βρίσκουμε χρόνο ούτε λέξεις για να περιγράψουμε αυτό που πραγματικά συμβαίνει μέσα τους – ή μέσα μας. Τους αποκαλούμε «τρελούς», «δύσκολους», «παράξενους», «νευρωτικούς». Κι όμως, αν μπορούσαμε να σταθούμε λίγο παραπέρα από τους χαρακτηρισμούς, ίσως θα βλέπαμε κάτι βαθύτερο, κάτι κοινό σε όλους μας: μια ανωριμότητα που δεν είχε ποτέ τις σωστές συνθήκες για να εξελιχθεί. Η ανωριμότητα είναι το έδαφος όπου φυτρώνουν οι πιο οδυνηρές μας αντιδράσεις: οι εκρήξεις οργής, η καχυποψία, η αδυναμία να πούμε «όχι» χωρίς φόβο, η αγωνία ότι κανείς δεν μας συμπαθεί στ’ αλήθεια, η προσμονή τιμωρίας ή καταστροφής, η ντροπή να δείξουμε ποιοι είμαστε. Πίσω από αυτές τις δυσκολίες κρύβονται δύο σκιές που ριζώνουν σχεδόν σε κάθε παιδική πληγή: η χαμηλή αξία που νιώθουμε ότι έχουμε και η αδυναμία να εμπιστευτούμε τους άλλους.

Κανένα παιδί δεν αισθάνεται ανάξιο ή καχύποπτο στην κούνια. Για να μάθει ένα πλάσμα να αγαπά τον εαυτό του, χρειάζεται πρώτα κάποιος να το αγαπήσει βαθιά. Μαθαίνουμε να μας αρέσει ο εαυτός μας επειδή κάποτε, εκεί στην αρχή, αρέσαμε πολύ σε κάποιον άλλον. Μέσα από τα μάτια του, από τη σταθερή του φροντίδα, σιγά-σιγά γεννιέται μέσα μας μια φωνή που μας λέει «είσαι μια χαρά, είσαι κάτι όμορφο για τους άλλους, αξίζεις». Χάρη σε αυτήν τη φωνή μπορούμε αργότερα να δεχτούμε κριτική χωρίς να γκρεμιστούμε, να βάζουμε όρια χωρίς τρόμο, να πιστεύουμε ότι οι σκέψεις μας έχουν αξία, να είμαστε δημιουργικοί και αληθινοί, ακόμα και σε έναν κόσμο συχνά αβέβαιο ή εχθρικό.

Κάτι ανάλογο ισχύει για την εμπιστοσύνη. Χτίζεται από εκείνα τα βλέμματα που φωτίζονταν όταν μπαίναμε στο δωμάτιο, από τις στιγμές που κάποιος μας άκουγε και προσπαθούσε να μας βοηθήσει χωρίς ποτέ να μας ταπεινώσει ή να μας ελέγξει. Η ύπαρξή του ολόκληρη έδινε σήμα ότι «είμαι στο πλευρό σου». Ακόμα κι αν μεγαλώνοντας αφήσαμε πίσω τα παιδικά μας παρατσούκλια – «Λουλουδάκι», «Ζουζούνι», «Μπουμπουκάκι» – αυτά αποτελούν την απόδειξη ότι κάποιος απόλαυσε την παρουσία μας κάποτε και μέσα μας έμεινε το αποτύπωμα ενός ασφαλούς τόπου. Εκεί ρίζωσε η δυνατότητα να εμπιστευτούμε άλλους ανθρώπους.

Κι όταν αυτή η αγάπη δεν ήρθε ποτέ ή ήρθε αποσπασματικά ή συνοδευόταν από κακοποίηση οποιουδήποτε είδους, οι πληγές της παιδικής μας ηλικίας χαράχτηκαν με πολύ πόνο, αβοηθησία και τρόμο. Τα τραύματά μας δεν ξεθωριάζουν εύκολα. Δεν είμαστε καταδικασμένοι εξαιτίας τους αλλά πληρώνουμε έναν μεγάλο «φόρο» στη ζωή, έναν φόρο που κάποιοι πιο τυχεροί δεν θα χρειαστεί ποτέ να καταβάλουν. Χρειάζεται να περπατήσουμε τρεις δύσκολους δρόμους για να γιατρέψουμε όσα μας στέρησαν οι πιο δικοί μας άνθρωποι:

• Να κατανοήσουμε βαθιά το παρελθόν μας. Να δούμε κατάματα τα γεγονότα που μας πόνεσαν, όσο κι αν είναι άβολα ή θέλουμε να τα ξεχάσουμε. Να βάλουμε σε λόγια αυτό που τότε ήταν ανείπωτο και να αναγνωρίσουμε ότι πίσω από κάθε ανάμνηση υπάρχει ένα παιδί που πάλεψε να επιβιώσει.
• Να μιλήσουμε γι’ αυτά με ανθρώπους που ξέρουν τον ίδιο πόνο. Να μη μείνουμε μόνοι με τις πληγές μας όπως τότε· να τις μοιραστούμε με ψυχές που μπορούν να μας καταλάβουν. Μέσα από την κοινή εμπειρία γεννιέται μια αίσθηση κανονικότητας και αποδοχής που το τραύμα μάς στέρησε.
• Να βρούμε – ή να αφήσουμε να μας βρουν – σχέσεις που γιατρεύουν. Αν δεν αγαπηθήκαμε όπως χρειαζόταν τότε, να ανοιχτούμε σταδιακά στην πιθανότητα να αγαπηθούμε σωστά τώρα, όσο κι αν μας δυσκολεύει η καχυποψία μας. Σ’ αυτές τις σχέσεις χτίζεται μια νέα εμπειρία αγάπης που δεν ακυρώνει το παρελθόν αλλά του προσφέρει ένα διαφορετικό τέλος. Μέσα σε αυτή τη νέα εμπειρία μπορούμε να μάθουμε ξανά την τρυφερότητα, την εμπιστοσύνη, τη χαρά της σύνδεσης.

Δεν υπάρχει πιο σκληρή δουλειά από αυτή. Δεν δίνει χρήματα, δεν ανεβάζει κύρος αλλά είναι η πιο πολύτιμη που μπορούμε να κάνουμε για τον εαυτό μας, για εκείνους που αγαπάμε και για έναν κόσμο που διψά για λίγη περισσότερη ωριμότητα.