Όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε τις αιτίες της ψυχικής ασθένειας, το μυαλό μας συχνά πηγαίνει σε κάποια βιολογική βλάβη ή ανισορροπία: μια αλλοίωση στις εγκεφαλικές δομές, έναν υποανάπτυκτο προμετωπιαίο φλοιό (λογικό κομμάτι εγκεφάλου) – άρα πιθανότατα ένα υπερδραστήριο και ανεξέλεγκτο λιμβικό σύστημα (συναισθηματικό κομμάτι εγκεφάλου), μια χημική δυσλειτουργία κλπ. Και πράγματι, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί όντως κάποιες εκ γενετής νευροβιολογικές διαφορές να συμβάλλουν στη διαμόρφωση προβληματικών συμπεριφορών ή συγκεκριμένης ευαλωτότητας. Παρά ταύτα, για την πλειονότητα των περιπτώσεων, οι εγκέφαλοι στο ξεκίνημα της ζωής έχουν όλα τα απαραίτητα βιολογικά εφόδια για να ανθίσουν αν τους δοθούν οι σωστές συνθήκες.

Η κατάληξη λοιπόν σε κάποια προβληματική συμπεριφορά στην εφηβική ή ενήλικη ζωή (είτε οφειλόμενη σε βιολογική ανισορροπία είτε όχι) ανάγεται σε κάτι όχι και τόσο χειροπιαστό αλλά κεφαλαιώδους σημασίας για όλους και όλες μας, την απουσία αγάπης και φροντίδας κατά την παιδική μας ηλικία. Αν παρατηρήσουμε προσεκτικά τα βιώματα ανθρώπων με σοβαρές ψυχικές δυσκολίες, θα δούμε επαναλαμβανόμενα ένα κοινό μοτίβο: μεγάλωσαν μέσα σε έντονη συναισθηματική στέρηση, κακοποίηση, αστάθεια. Με απλά λόγια, συχνά “αρρώστησαν” επειδή δεν αγαπήθηκαν όπως χρειάζονταν. Όταν κάποιος κακοποιείται, προδίδεται, μεγαλώνει νιώθοντας αόρατος, όταν η στοργή που λαμβάνει είναι αποσπασματική, αυθαίρετη ή απουσιάζει εντελώς, τότε η ψυχή του μαθαίνει να στρεβλώνει την πραγματικότητα για να μπορέσει να επιβιώσει και να παράξει ένα νόημα από τη ζωή του. Οι πιο τραγικές ψευδαισθήσεις – ότι κάποιος είναι μεσσίας, ότι τον παρακολουθούν εξωγήινοι ή ότι αξίζει τιμωρία – δεν είναι τυχαίες. Είναι διαστρεβλωμένες απαντήσεις σε μια ακραία πραγματικότητα που δεν τους άφησε χώρο να υπάρξουν με ασφάλεια.

Κάποιος που ερωτεύεται εμμονικά ένα άτομο που δεν τον γνωρίζει μπορεί να έχει ζήσει μια ζωή γεμάτη ματαίωση και συναισθηματική εγκατάλειψη. Κάποιος που παραμορφώνει το σώμα του ή αρνείται την ερωτική του επιθυμία ίσως κάποτε έγινε αντικείμενο σεξουαλικής παραβίασης. Κάποιος που νιώθει ένοχος συνεχώς χωρίς λόγο ίσως μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον που του φόρτωνε βάρη που ποτέ δεν του ανήκαν. Αυτό που ονομάζουμε “τρέλα” είναι πολλές φορές μια σπαρακτική απόπειρα της ψυχής να διαμαρτυρηθεί. Είναι ένας έμμεσος τρόπος να πούμε: “δεν άντεξα την πραγματικότητα που μου δώσατε”.

Απέναντι σε αυτό, η αγάπη – όχι ως συναίσθημα γενικά, αλλά ως συντονισμένη, σταθερή, συνεπής, καλοπροαίρετη φροντίδα – είναι αυτό που επιτρέπει σε έναν άνθρωπο να αναπτυχθεί με ψυχική συνοχή. Σε ένα περιβάλλον όπου:

• νιώθουμε ότι είμαστε αρκετά σημαντικοί ώστε να μην χρειάζεται αργότερα να φωνάζουμε απεγνωσμένα για την αξία μας,
• μας ακούν με προσοχή, άρα μπορούμε να μείνουμε παρόντες σε δύσκολες αλληλεπιδράσεις, να συζητήσουμε ήρεμα και να μείνουμε με τα συναισθήματά μας
• τα όριά μας γίνονται σεβαστά, άρα δεν φοβόμαστε την εγγύτητα,
• η στοργή των αγαπημένων μάς προετοιμάζει να αντέχουμε την ψυχρότητα και την περιστασιακή βαναυσότητα της ζωής, έχοντάς μας προστατευμένους από αυτήν όσο δεν μπορούσε να την χωρέσει ο νους μας,
• οι πράξεις συμβαδίζουν με τα λόγια, άρα δεν μαθαίνουμε να βλέπουμε παντού απειλές και συνωμοσίες,
• δεν χρειάζεται να μεγαλώσουμε πρόωρα για να προστατευτούμε από την ανωριμότητα των γονιών μας,
• δεν μας φόρτωσαν ενοχές για λάθη άλλων,
• δεν μας έκαναν να νιώθουμε μόνοι στον κόσμο και ανάξιοι αγάπης,

…τότε, μπορούμε να ζήσουμε με εμπιστοσύνη. Όχι επειδή είμαστε “πιο έξυπνοι” ή “ανθεκτικοί” αλλά επειδή κάποιος μας βοήθησε να προσαρμοστούμε με ασφάλεια σε μια πραγματικότητα που αλλιώς θα μας καταβρόχθιζε. Η αγάπη δεν είναι πολυτέλεια. Δεν είναι ξεχωριστό προνόμιο ούτε ποιητική φαντασίωση ή μάλλον δεν πρέπει να είναι αν θέλουμε να πάει μπροστά ο κόσμος μας. Είναι η βασικότερη ψυχική ανάγκη. Είναι – και σε βιολογικό επίπεδο – η διαφορά ανάμεσα στη συνοχή και τη διάλυση.