Κάποιοι από εμάς προσεγγίζουμε τους άλλους ανθρώπους με το πόδι να χαϊδεύει το φρένο. Στην αρχή όλα κυλούν ζεστά και αβίαστα. Ύστερα, όσο η απόσταση μικραίνει, κάτι μέσα μας μπαίνει σε επιφυλακή. Θέλουμε να κοιμηθούμε μόνοι μας μετά από μια ρομαντική νύχτα. Θέλουμε ένα Σαββατοκύριακο ξεχωριστά, ένα πρόγραμμα που να μας δίνει χώρο. Ψυχραίνουμε λίγο όταν ο άλλος γίνεται πολύ τρυφερός. Κι αν μια σχέση δείχνει ότι μπορεί να σταθεί, ο νους – σαν από αντανακλαστικό – αρχίζει να σκέφτεται τι άλλες επιλογές υπάρχουν εκεί έξω. Αυτή η στάση δεν ξεφυτρώνει τυχαία. Κάπου στην αρχή της ζωής μας, η φροντίδα δεν ήταν όσο σταθερή χρειαζόταν. Ίσως μας δόθηκαν υποσχέσεις που δεν κρατήθηκαν, ίσως υπήρξαν σήματα ότι η αγάπη έρχεται και φεύγει απροσδόκητα ή βιώσαμε με τον δύσκολο τρόπο ότι η εξάρτηση πονάει… Έτσι γεννήθηκε ένας άτυπος κανόνας: η απόσταση προστατεύει, η αυτονομία ησυχάζει. Κανείς δεν φταίει όταν είναι παιδί γι’ αυτό φυσικά. Αργότερα όμως, ο καθένας είναι υπεύθυνος για το πώς ζει με την κληρονομιά του.

Είναι γεγονός ότι οι ίδιοι άνθρωποι συχνά τα καταφέρνουν περίφημα αλλού: στη δουλειά, στην επίτευξη των στόχων τους, στην τάξη που βάζουν στην καθημερινότητα. Μόνο εκεί όπου χρειάζεται να αφεθούν, η μηχανή «κλωτσάει». Και τότε αρχίζει ο φαύλος κύκλος: λίγη περισσότερη εγγύτητα και τρυπώνει στην ψυχή τους δυσφορία. Παίρνουν αντανακλαστικά απόσταση για να ανακουφιστούν και βιώνουν ίσως κάποιες ενοχές. Αυτό τους ωθεί να ζητήσουν και πάλι την εγγύτητα και ο κύκλος αρχίζει ξανά. Περιττό να πούμε ότι όταν όλα αυτά συμβαίνουν αυτόματα, ο άλλος προσπαθεί – χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία συνήθως – να καταλάβει τι συμβαίνει. Αναμφίβολα, υπάρχει ελπίδα για πρόοδο αλλά δεν θα γίνει πραγματικότητα με κάποιο μαγικό κόλπο. Πρόοδος αρχίζει να γεννιέται τη στιγμή που κάποιος βλέπει καθαρά το μοτίβο του και το ονοματίζει. Άλλο να λειτουργείς αποφευκτικά χωρίς να έχεις ιδέα κι άλλο να αναγνωρίζεις την παρόρμηση μόλις σηκώσει κεφάλι. Η επίγνωση δεν σβήνει το σύστημα συναγερμού, του χαμηλώνει όμως σταδιακά την ένταση και ανάβει φως στους διαδρόμους. Δίνει και κάτι ακόμη: τη δυνατότητα να προειδοποιήσεις αυτόν που προσεγγίζεις πριν φτάσεις υπερβολικά κοντά και τον πληγώσεις.

Η διαφορά στην πράξη είναι μεγάλη. Άλλο να εξαφανιστείς τελευταία στιγμή ακυρώνοντας ένα διήμερο ανεξήγητα κι άλλο να πεις από νωρίς: «Χαίρομαι να είμαστε μαζί αλλά δύο συνεχόμενες μέρες με φορτίζουν προς το παρόν και αγχώνομαι. Μπορούμε να βγούμε απλά το βράδυ; Δεν θέλω να προκαλώ και σε εσένα αχρείαστη αναστάτωση». Δεν είναι δικαιολογία, είναι ο χάρτης μας που σταδιακά τον μοιραζόμαστε. Δείχνει πού υπάρχουν λακκούβες ώστε και οι δύο να περάσουν πιο προσεκτικά. Χωρά εδώ και μια καθαρή, ανθρώπινη παραδοχή σε στιγμές βαθύτερης κουβέντας. Μια πιθανή εκδοχή θα ήταν αυτή: «Σε νοιάζομαι κι αυτό με τρομάζει. Συνήθως αποφεύγω να νοιάζομαι γιατί με στρεσάρει πολύ. Όταν δένομαι, ένα κομμάτι μου ψάχνει απόσταση ή ψεγάδια. Όσο περισσότερο πλησιάζω, τόσο περισσότερο κίνδυνο νιώθω. Δεν ξέρω τι θα πιστέψεις για εμένα αν με γνωρίσεις πραγματικά και φοβάμαι ότι δε θα μου φερθείς καλά. Δεν φταις εσύ, εγώ μεγάλωσα απλώς σε περιβάλλον που με ματαίωνε/ με έπνιγε. Κι έτσι έμαθα να προστατεύομαι. Δεν σημαίνει ότι δεν σ’ αγαπώ. Παλεύω να σε πλησιάσω κάνοντας στην άκρη τον φόβο μου. Το δουλεύω και χρειάζομαι λίγο χώρο με τρόπο που να μη σε πληγώνει. Αν κάτι τέτοιο είναι εντάξει για εσένα καλώς. Δεν θέλω να σου δημιουργώ προσδοκίες που δεν μπορώ προς το παρόν να καλύψω». Τέτοια λόγια δεν θεραπεύουν θαυματουργά μια παρεξήγηση, όμως χτίζουν γέφυρες εκεί που αλλιώς θα στήνονταν μόνο τείχη.

Και ο άνθρωπος απέναντι; Η ειλικρίνεια τού δίνει δικαίωμα επιλογής. Μπορεί να μείνει γνωρίζοντας τι χρειάζεται προσοχή και που θα δυσκολευτεί ή να φύγει χωρίς πίκρα και χωρίς να παίζει τον «σωτήρα». Η αγάπη δεν απαιτεί άψογα λειτουργικούς ανθρώπους. Ζητά ανθρώπους που ξέρουν πού σκοντάφτουν και το λένε εγκαίρως. Η πρόληψη πονά πολύ λιγότερο από τις συγγνώμες που έρχονται όταν είναι αργά. Στο κάτω – κάτω, η αποφυγή της εγγύτητας δεν έχει διακόπτη «on-off». Υπάρχει μια τρίτη, πολύτιμη κατάσταση: ο αποφευκτικός σε ανάρρωση / θεραπεία. Εκείνος που δεν τρέφει αυταπάτες για τον εαυτό του, που αντί για εξαφανίσεις ζητά μικρές παύσεις, που αντί για δραματικές αποχωρήσεις προτείνει ρυθμό: μια βραδιά μαζί, μια βραδιά χώρια, μετά ξανά μαζί κοκ. Με συνέπεια, με λόγια που γίνονται πράξεις. Έτσι, το «μαζί» και το «χώρια» παύουν να είναι μυστήριο. Γίνονται μια αναμενόμενη κίνηση. Οι περισσότεροι δεν θα διαλέγαμε πρόθυμα μια τέτοια δυσκολία. Κι όμως, μέσα από αυτή, μπορεί να γεννηθεί μια οικειότητα πιο ώριμη: αρκετά γλυκιά για να ζεσταίνει κι αρκετά ανθεκτική για να δίνει χώρο δίχως να απειλείται. Το κλειδί της ώριμης αγάπης δεν είναι μια συνταγή συγκεκριμένη αλλά η πραγμάτωση μιας ανοιχτής επικοινωνίας που γεφυρώνει το κενό ανάμεσά μας.