Φαντάσου τη σκηνή: τα χαρτοκιβώτια στοιβάζονται δίπλα στην πόρτα, οι δικηγόροι έχουν προγραμματιστεί για το πρωί, τα κλειδιά περνούν σιωπηλά από χέρι σε χέρι. Τη στιγμή εκείνη, όλα τα «για πάντα» ακυρώνονται∙ δεν υπάρχει πια καλό όνομα να προστατευτεί ούτε κοινό μέλλον να διασωθεί. Τώρα που ο δεσμός χαλαρώνει, εμφανίζεται γυμνή η αλήθεια για το ποιος ήταν συνολικά ο άνθρωπος απέναντί μας. Στα χρόνια της σχέσης βλέπουμε συχνά ένα – έστω εν μέρει – επιμελώς ζωγραφισμένο πορτρέτο: χιούμορ, εξυπνάδα, τρυφερότητα, στήριξη. Όμως είναι πιθανό τίποτα από αυτά να μην ήταν ολόκληρο. Όσο δύο άνθρωποι παραμένουν ζευγάρι, έχουν κίνητρο να συντηρούν ένα προσωπείο. Όσο περισσότερο φοβούνται την απώλεια, τόσο στηρίζονται στην εύνοια του άλλου και χρειάζονται τη σχέση για να διατηρήσουν τη δική τους ιστορία και να βρίσκονται σε ισορροπία.

Μόλις, όμως, κοπεί ο τελευταίος συνδετικός ιστός, ξεσπούν συναισθήματα που κανένα πρωτόκολλο ευγένειας δεν έχει λόγο πια να συγκρατεί: θυμός, ντροπή, φόβος, εκδικητικές τάσεις, απελπισία. Και εκεί, μέσα στις σκιές του αποχαιρετισμού, συχνά  ξεκαθαρίζει το τοπίο. Εκεί καταλαβαίνουμε πλήρως ποιον άνθρωπο είχαμε δίπλα μας τόσα χρόνια. Κάποιους που τους θεωρούσαμε απλώς συνεσταλμένους και συγκαταβατικούς αποδεικνύονται ακραία ανώριμοι όταν καλούνται να εκφράσουν τις ανάγκες ή την θλίψη τους· πετούν κατηγορίες, εκβιάζουν και είναι διατεθειμένοι να προκαλέσουν τεράστιο πόνο για να αποφύγουν να πάρουν το μερίδιο της ευθύνης που τους αναλογεί. Άλλοι – για τους οποίους ήμασταν βέβαιοι ότι παρά την σκληρή τους όψη έτρεφαν κάποια συναισθήματα για εμάς (πράγμα που θα έβγαζε νόημα εφόσον ήταν μαζί μας) – αποκαλύπτουν την πλήρη συναισθηματική τους απόσυρση και αδιαφορία στο τέλος: ούτε ένα δάκρυ, ούτε ένα «κρίμα», ένας θλιμμένος λόγος. Ίσως τελικά να μην υπήρξε ποτέ κάποια κρυμμένη τρυφερότητα· ίσως δεν μας συμπάθησαν καν αρκετά, πόσο παραπάνω να μας αγαπήσουν.

Κι όμως, υπάρχουν και φινάλε γεμάτα μεγαλοψυχία. Άνθρωποι που θα μπορούσαν να εκδικηθούν αλλά επιλέγουν να μη το κάνουν. Που συνεργάζονται μαζί μας για έναν δίκαιο διακανονισμό, βοηθούν πρακτικά, οικονομικά, διευκολύνουν τη μετάβαση, διατηρούν τη γενναιοδωρία τους παρόλο που δεν έχουν τίποτα να κερδίσουν. Η καλοσύνη τους, ελεύθερη πια από οποιαδήποτε υποχρέωση, αποκτά μεγαλύτερη αξία: αποδεικνύει ότι ήταν γνήσια. Δεν θα μας πούνε λόγια που πληγώνουνε, δεν θα προδώσουν την εμπιστοσύνη μας. Θα διαφυλάξουν τη μνήμη της σχέσης δείχνοντας την απαιτούμενη αξιοπρέπεια σε όλα τα πεδία. Ένας εξαιρετικά αξιόπιστος δείκτης της ποιότητας ενός ανθρώπου είναι ο τρόπος που φέρεται σε όσους δεν του είναι πλέον (ή και γενικώς) χρήσιμοι. Γι’ αυτό και το παλιό ρητό παραμένει σοφό: «Διάλεξε για σύντροφο εκείνον από τον οποίο θα μπορούσες να χωρίσεις με αγάπη και σεβασμό». Μπορούμε να μάθουμε πολλά ζώντας δίπλα σε κάποιον. Μερικές φορές, μαθαίνουμε ακόμα περισσότερα την ώρα που κλείνει η πόρτα πίσω μας.