Μια από τις πιο επικίνδυνες πλάνες που δημιουργεί το μυαλό στις πιο σκοτεινές μας στιγμές είναι την αίσθηση ότι “αυτό θα κρατήσει για πάντα” ή τουλάχιστον για αφόρητα πολύ καιρό. Είμαστε πολύ πιο ευάλωτοι σε αυτή την πλάνη όταν είμαστε νηστικοί, άυπνοι, νευριασμένοι ή αγχωμένοι. Την επόμενη μέρα όμως, ένας καλός ύπνος, ένα ωραίο γεύμα ή μια μικρή νίκη την ακυρώνει σαν να μην υπήρξε ποτέ. Πριν ορκιστούμε σε μια βεβαιότητα, αξίζει να θυμόμαστε πόσο εύκολα το σώμα μας αλλάζει γνώμη για λογαριασμό μας. Η εμπειρία μας δείχνει πως μέσα μας τίποτα δεν μένει αμετάβλητο για περισσότερο απ’ όσο κρατά μια αλλαγή του καιρού. Οι απόψεις μας για τη δουλειά, οι κρίσεις μας για τους άλλους, ακόμη και η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας στηρίζονται πάνω σε μεταβλητές που σπάνια συνυπολογίζουμε όπως την ποιότητα ύπνου μας, την ποσότητα δουλειάς που τραβήξαμε, την ποσότητα του φαγητού μας ή έναν ενοχλητικό στομαχόπονο εκείνη τη δύσκολη μέρα. Αυτό που σήμερα υπερασπιζόμαστε με πάθος, αύριο μπορεί να έχει χάσει την έντασή του χωρίς να έχει αλλάξει φυσικά η «αντικειμενική» πραγματικότητα παρά μόνο ο εσωτερικός μας “καιρός”.

Αυτό δεν ακυρώνει το περιεχόμενο των ιδεών μας· του προσθέτει απλώς ένα ειλικρινές «προς το παρόν». Η δουλειά που μας ταιριάζει, η σχέση που φαίνεται ιδανική, το συμπέρασμα που μοιάζει ξεκάθαρο είναι συχνά απλά ένα στιγμιότυπο. Την Κυριακή το πρωί, με καθαρό μυαλό, ο κόσμος φαίνεται φιλόξενος και μας πλημμυρίζει ευγνωμοσύνη. Το ίδιο βράδυ, με μυαλό κουρασμένο και σώμα βαρύ, ο κόσμος αρχίζει να φαίνεται αιχμηρός και δύσκολος. Άλλαξε ο κόσμος; Μάλλον όχι. Οδηγούμαστε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι η σκέψη μας γεννιέται σε ένα μυαλό κι ένα σώμα που βρίσκονται σε διαρκή κίνηση και προσαρμογή και τόσο το περιεχόμενο όσο και η έντασή της αλλάζει αδιάκοπα. Κοινώς ,”τὰ πάντα ῥεῖ.” Η παραδοχή αυτή είναι πρακτική, όχι θεωρητική. Όταν η διάθεση βουλιάζει, δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να ξηλώσουμε τη ζωή μας. Πολλές φορές αρκεί λίγο φαγητό, λίγος αέρας, λίγη ησυχία. Όταν, μέσα στη νύχτα, στο μυαλό μας πρωτοστατούν μεγάλες δηλώσεις («τίποτα δεν έχει νόημα», «δεν αντέχω άλλο»), ίσως το πιο σωστό πρώτο βήμα δεν είναι η αντιπαράθεση αλλά μια αναδιατύπωση. Η βεβαιότητα ότι τίποτα δεν έχει νόημα μπορεί να προσεγγιστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ως “νιώθω πως τίποτα δεν έχει νόημα σήμερα το βράδυ“. Με στοιχειώδη φροντίδα – λίγη ξεκούραση ή ένα ραντεβού για κουβέντα με έναν δικό μας άνθρωπο, είναι πιθανό το “νόημα” να λάμψει και πάλι μπροστά μας όταν ξημερώσει.

Η ρευστότητα δεν αναιρεί τις αξίες μας. Μας θυμίζει, όμως, ότι η πρόσβαση σε αυτές επηρεάζεται από τον τρόπο που αισθανόμαστε. Γι’ αυτό οι δεσμευτικές αποφάσεις καλό είναι να παίρνονται σε συνθήκες στοιχειώδους ισορροπίας. Η αναμονή λίγων ωρών πριν από ένα οριστικό «ναι» ή ένα οριστικό «όχι» δεν είναι δειλία αλλά σεβασμός στην μεταβλητότητα της ανθρώπινης κατάστασης. Δίνει στη σκέψη την ευκαιρία να απομακρυνθεί από τη στιγμιαία αιχμή της διάθεσης και να ξαναδεί το ίδιο θέμα με πιο καθαρούς φακούς. Ας μην παντρευόμαστε λοιπόν πάνω στον τρελό τον έρωτα πριν γνωρίσουμε ποιον έχουμε απέναντί μας, ας μην αγοράζουμε ένα κατοικίδιο ακριβώς μετά από μια εμπειρία σύνδεσης με το ζωάκι ενός φίλου, ας μην ξοδεύουμε τα λεφτά μας πολύ παρορμητικά. Ας τιμήσουμε την γνώση που προκύπτει από την απλή παρατήρηση που μόλις συζητήσαμε. Όσο αυτή η στάση γίνεται συνήθεια, τόσο πιο ευέλικτα προσεγγίζουμε τη ζωή και τόσο περισσότερη ικανοποίηση αντλούμε από τις επιλογές μας. Είμαστε λιγότερο απόλυτοι, πιο πρόθυμοι να διορθώσουμε την πορεία μας και πιο ικανοί να ζητήσουμε χρόνο αντί να υποκύψουμε στη βιασύνη κάποιου. Επίσης, αυτό σημαίνει πως οι μέρες με κατήφεια δεν ορίζουν πλέον την ταυτότητά μας, ούτε αποκτούν τιτάνιες διαστάσεις. Αντιστοίχως, οι μέρες ευφορίας δεν εγγυώνται ότι «λύσαμε» το αίνιγμα της ζωής. Σε τελική ανάλυση, είμαστε συστήματα σε εξέλιξη κι όχι επιγραφές σε μάρμαρο. Η ψυχική ωριμότητα δεν βρίσκεται στο να παγώσουμε τον εαυτό μας σε μία εκδοχή που μας αρέσει αλλά στο να αναγνωρίζουμε όλες μας τις διακυμάνσεις και να τις φιλοξενούμε μέσα μας με γενναιοδωρία. Αν κρατήσουμε αυτή τη γνώση στην καρδιά μας, οι ανελαστικές βεβαιότητες ξαφνικά αποκτούν χώρο να αναπνεύσουν και οι σχέσεις χώρο να εξελιχθούν. Την επόμενη φορά λοιπόν που θα πέσεις ψυχολογικά, θυμήσου ότι τα πράγματα είναι χάλια…προς το παρόν! Αύριο, ποιος ξέρει τι μπορεί να καταφέρεις;