Παραληρητική διαταραχή

Τι είναι η Παραληρητική Διαταραχή

Το παραληρητικές ιδέες είναι σταθερή πεποίθηση που δεν μεταβάλλεται εύκολα ακόμη και όταν υπάρχουν ισχυρά αντίθετα στοιχεία. Η κρίση για το αν μια πεποίθηση είναι παραληρητική απαιτεί προσοχή στη γλώσσα, στην κουλτούρα, στη θρησκεία και στις πραγματικές εμπειρίες του ατόμου. Τα θέματα μπορεί να είναι διωκτικά, ζηλοτυπικά, ερωτομανικά, μεγαλειώδη, σωματικά ή μικτά. Οι πεποιθήσεις μπορεί να αφορούν καταστάσεις που είναι θεωρητικά δυνατές, αλλά το συμπέρασμα και η βεβαιότητα δεν στηρίζονται στα στοιχεία. Ψευδαισθήσεις μπορεί να υπάρχουν, αρκεί να μην είναι έντονες και να σχετίζονται με το θέμα του παραληρήματος.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η εκδήλωση εξαρτάται από το περιεχόμενο της πεποίθησης και μπορεί να περιλαμβάνει:

• Επίμονη βεβαιότητα ότι κάποιος παρακολουθεί, βλάπτει, εξαπατά ή παρενοχλεί το άτομο, παρά την έλλειψη επαρκών στοιχείων.
• Ακλόνητη πεποίθηση περί απιστίας συντρόφου, ερωτικού ενδιαφέροντος άλλου προσώπου, ιδιαίτερης ικανότητας ή σημαντικής ανακάλυψης.
• Σωματική πεποίθηση, όπως ότι υπάρχει μόλυνση, οσμή, παράσιτο ή δυσλειτουργία, χωρίς η ιατρική διερεύνηση να την επιβεβαιώνει.
• Συχνές προσπάθειες αναζήτησης αποδείξεων, ελέγχου, καταγγελιών, ιατρικών εξετάσεων ή επικοινωνίας με το πρόσωπο που αφορά το παραληρητικές ιδέες.
• Θυμός, φόβος, θλίψη ή κοινωνική απομάκρυνση ως συνέπεια της πεποίθησης, χωρίς γενικευμένη αποδιοργάνωση της σκέψης.
• Λειτουργικές δυσκολίες κυρίως στους τομείς που αγγίζει το παραληρητικές ιδέες, ενώ άλλες δραστηριότητες μπορεί να παραμένουν σχετικά σταθερές.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο μετά από προσεκτική, συχνά διαχρονική αξιολόγηση. Εξετάζονται το ακριβές περιεχόμενο και η διάρκεια της πεποίθησης, η λειτουργικότητα, η διάθεση, η εναισθησία, η χρήση ουσιών, τα φάρμακα και πιθανά νευρολογικά ή άλλα ιατρικά αίτια.

• Μία ή περισσότερες παραληρητικές πεποιθήσεις επιμένουν για τουλάχιστον έναν μήνα.
• Δεν έχει ποτέ πληρωθεί το Κριτήριο Α της σχιζοφρένειας, δηλαδή ο απαιτούμενος συνδυασμός και η διάρκεια των βασικών συμπτωμάτων της ενεργής φάσης. Αν υπάρχουν ψευδαισθήσεις, δεν είναι κυρίαρχες και σχετίζονται με το παραληρητικό θέμα.
• Πέρα από την επίδραση του παραληρήματος και τις συνέπειές του, η συνολική λειτουργικότητα δεν είναι έντονα επηρεασμένη και η συμπεριφορά δεν είναι εμφανώς παράξενη ή αποδιοργανωμένη.
• Πλήρη μανιακά ή μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια, αν έχουν συμβεί, είναι σύντομα σε σχέση με τη συνολική διάρκεια των παραληρητικών περιόδων.
• Η εικόνα δεν αποδίδεται σε ουσία, φάρμακο, άλλη ιατρική κατάσταση ή άλλη διαταραχή που εξηγεί καλύτερα το περιεχόμενο.

Η απουσία εναισθησίας δεν αρκεί για να μετατραπεί κάθε σταθερή πεποίθηση σε Παραληρητική Διαταραχή. Χρειάζεται να διερευνηθεί αν η πεποίθηση ανήκει σε Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, διαταραχή σωματικής δυσμορφίας ή αποθησαύριση με απούσα εναισθησία.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η καθημερινότητα μπορεί να οργανώνεται γύρω από την ανάγκη να αποδειχθεί, να αποφευχθεί ή να διορθωθεί το υποτιθέμενο γεγονός. Αυτό μπορεί να διαβρώσει σχέσεις, να οδηγήσει σε επαναλαμβανόμενες καταγγελίες ή ιατρικές επισκέψεις και να προκαλέσει οικονομικές ή νομικές δυσκολίες. Άλλοι τομείς της ζωής μπορεί να φαίνονται ανεπηρέαστοι, γεγονός που καθυστερεί την αναγνώριση του προβλήματος. Η αντιπαράθεση ή η γελοιοποίηση συνήθως αυξάνει την καχυποψία· πιο χρήσιμη είναι η ήρεμη αναγνώριση της δυσφορίας και η εστίαση στην ασφάλεια και στη λειτουργία.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η αιτιολογία δεν είναι πλήρως γνωστή και δεν υπάρχει μία αιτία που να εξηγεί όλες τις περιπτώσεις. Βιολογική ευαλωτότητα, γνωστικοί τρόποι ερμηνείας, κοινωνική απομόνωση, αισθητηριακή απώλεια και στρεσογόνες εμπειρίες μπορεί να αλληλεπιδρούν, χωρίς να σημαίνει ότι οποιοσδήποτε παράγοντας προκαλεί μόνος του τη διαταραχή. Ιδιαίτερα σε όψιμη ή απότομη έναρξη χρειάζεται διερεύνηση για νευρολογική ή άλλη ιατρική κατάσταση, φάρμακα και ουσίες. Η ευθύνη δεν αποδίδεται στο άτομο ή στην οικογένειά του.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Το περιεχόμενο, τα συνοδά συμπτώματα και η χρονική πορεία βοηθούν στη διάκριση:

• Στη σχιζοφρένεια υπάρχουν επιπλέον βασικά συμπτώματα και συνήθως ευρύτερη επίδραση στη σκέψη, στη συμπεριφορά και στη λειτουργία.
• Στην καταθλιπτική ή διπολική διαταραχή με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, το παραληρητικές ιδέες εμφανίζεται αποκλειστικά μέσα σε πλήρες επεισόδιο διάθεσης.
• Στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, στη διαταραχή σωματικής δυσμορφίας και στην αποθησαύριση, η εναισθησία μπορεί να απουσιάζει. Όταν η πεποίθηση συνδέεται με τις χαρακτηριστικές εμμονές, την εμφάνιση/οσμή ή την απόρριψη αντικειμένων, καταγράφεται η αντίστοιχη διαταραχή με απούσα εναισθησία και όχι Παραληρητική Διαταραχή.
• Παραλήρημα, νευρογνωστικές διαταραχές, επιληψία, ενδοκρινικές ή νευρολογικές παθήσεις και ουσίες μπορεί να προκαλέσουν παραληρητικές πεποιθήσεις.
• Πραγματικές εμπειρίες παρενόχλησης, διάκρισης ή βίας δεν πρέπει να παθολογικοποιούνται· χρειάζεται προσεκτική εξέταση των στοιχείων και του πλαισίου.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπευτική σχέση βασίζεται στον σεβασμό, στη σταθερότητα και στην κοινή λήψη αποφάσεων:

• Συνεπής επαφή με ψυχίατρο και ομάδα ψυχικής υγείας, με αρχικό στόχο την ασφάλεια, τον ύπνο, τη δυσφορία και τη λειτουργικότητα.
• Αντιψυχωτική αγωγή μπορεί να προταθεί εξατομικευμένα. Η ανταπόκριση και οι ανεπιθύμητες ενέργειες παρακολουθούνται και δεν διακόπτεται απότομα χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
• Γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση για ψύχωση μπορεί να βοηθήσει το άτομο να εξετάζει εναλλακτικές ερμηνείες, να μειώνει τη δυσφορία και να αποφεύγει επικίνδυνες αντιδράσεις, χωρίς ταπεινωτική αντιπαράθεση.
• Η οικογενειακή ενημέρωση μπορεί να βελτιώσει την επικοινωνία και να βοηθήσει στην αναγνώριση προειδοποιητικών σημείων.
• Αν υπάρχουν κατάθλιψη, άγχος, χρήση ουσιών, σωματικά προβλήματα ή κοινωνικές/νομικές δυσκολίες, χρειάζονται παράλληλη αντιμετώπιση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Αξιολόγηση είναι σημαντική όταν μια πεποίθηση παραμένει ακλόνητη για εβδομάδες, προκαλεί φόβο ή σύγκρουση, οδηγεί σε παρακολούθηση, παρενόχληση, συνεχείς καταγγελίες, ιατρικές επεμβάσεις ή απομόνωση. Αν το άτομο δεν επιθυμεί να συζητήσει τη διάγνωση, μπορεί να δεχτεί βοήθεια για ύπνο, άγχος ή προβλήματα λειτουργίας. Νέα έναρξη με σύγχυση, νευρολογικά σημεία ή αλλαγή φαρμάκου απαιτεί άμεση ιατρική διερεύνηση.

Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια, κάλεσε το 112 ή ζήτησε βοήθεια στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων. Η γραμμή του κέντρου και η φόρμα επικοινωνίας δεν αποτελούν υπηρεσία επειγόντων. Εκτός ΕΕ, κάλεσε τον τοπικό αριθμό επειγόντων.