Βραχεία Ψυχωτική Διαταραχή

Τι είναι η Βραχεία Ψυχωτική Διαταραχή

Πρόκειται για μία από τις ψυχωτικές διαταραχές μικρής διάρκειας. Κατά το επεισόδιο το άτομο μπορεί να δυσκολεύεται να ελέγξει τι είναι πραγματικό, να μιλά με τρόπο που χάνει τη συνοχή του ή να συμπεριφέρεται πολύ διαφορετικά από το συνηθισμένο. Η έναρξη χαρακτηρίζεται ως αιφνίδια όταν η μετάβαση από μη ψυχωτική σε σαφώς ψυχωτική εικόνα γίνεται μέσα σε δύο εβδομάδες. Μπορεί, ωστόσο, να έχουν προηγηθεί μη ειδικές αλλαγές στον ύπνο, στη διάθεση, στη συμπεριφορά ή στη λειτουργικότητα· η πλήρης απουσία πρόδρομων σημείων δεν αποτελεί διαγνωστική απαίτηση. Ορισμένα επεισόδια ακολουθούν έντονο στρεσογόνο γεγονός ή εμφανίζονται στην περιγεννητική περίοδο, αλλά αυτό δεν ισχύει για όλους.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η εικόνα μπορεί να αλλάζει γρήγορα και να περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• Παραληρητικές πεποιθήσεις, δηλαδή σταθερές πεποιθήσεις που δεν συμβαδίζουν με τα διαθέσιμα στοιχεία και δεν εξηγούνται από το πολιτισμικό πλαίσιο.
• Ψευδαισθήσεις, όπως η αίσθηση ότι ακούγονται φωνές ή ότι υπάρχουν ερεθίσματα που οι άλλοι δεν αντιλαμβάνονται.
• Αποδιοργανωμένος λόγος, με απότομες αλλαγές θέματος, ασύνδετες απαντήσεις ή δυσκολία να ακολουθηθεί η σκέψη.
• Έντονα αποδιοργανωμένη ή κατατονική συμπεριφορά, η οποία μπορεί να επηρεάζει την κίνηση, την ανταπόκριση, τη σίτιση ή την ασφάλεια.
• Γρήγορες μεταβολές συναισθήματος, σύγχυση, φόβος, αϋπνία, κοινωνική απόσυρση ή απότομη πτώση στην αυτοφροντίδα.
• Συμπεριφορά βασισμένη σε ψυχωτικές εμπειρίες, με πιθανό κίνδυνο ατυχήματος, αυτοβλάβης ή παραμέλησης βασικών αναγκών.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση γίνεται επειγόντως από ψυχίατρο και, όταν χρειάζεται, από ιατρική ή νευρολογική ομάδα. Περιλαμβάνει την έναρξη και πορεία των συμπτωμάτων, τη σωματική κατάσταση, φάρμακα και ουσίες, επεισόδια διάθεσης, πολιτισμικό πλαίσιο και πληροφορίες από ανθρώπους που γνωρίζουν καλά το άτομο.

• Απαιτείται τουλάχιστον ένα από τέσσερα συμπτώματα: παραλήρημα, ψευδαίσθηση, αποδιοργανωμένος λόγος ή έντονα αποδιοργανωμένη/κατατονική συμπεριφορά. Τουλάχιστον ένα από τα παρόντα συμπτώματα πρέπει να είναι ένα από τα τρία πρώτα.
• Το επεισόδιο διαρκεί τουλάχιστον 1 ημέρα και λιγότερο από 1 μήνα και τελικά ακολουθεί πλήρης επαναφορά στο προνοσηρό επίπεδο λειτουργίας.
• Μια πολιτισμικά αποδεκτή αντίδραση δεν προσμετράται ως ψυχωτικό σύμπτωμα. Η αξιολόγηση χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη γλώσσα, θρησκεία και πολιτισμικές πεποιθήσεις.
• Αποκλείονται καλύτερες εξηγήσεις, όπως διαταραχή διάθεσης με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, άλλη ψυχωτική διαταραχή, ουσία ή φάρμακο, παραλήρημα και άλλη ιατρική ή νευρολογική κατάσταση.

Αν τα συμπτώματα επιμένουν για έναν μήνα ή περισσότερο, η διάγνωση επανεξετάζεται. Η γρήγορη υποχώρηση μετά από θεραπεία δεν επιτρέπει πάντοτε άμεση βεβαιότητα, γι’ αυτό χρειάζεται διαχρονική παρακολούθηση.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Ακόμη και σε λίγες ημέρες, η κρίση μπορεί να διακόψει την εργασία, τις σπουδές, τις σχέσεις και την ικανότητα του ατόμου να φροντίζει τον εαυτό του. Μπορεί να απαιτείται επίβλεψη για τροφή, υγρά, ύπνο, υγιεινή και προστασία από αποφάσεις που βασίζονται σε παραληρητικές πεποιθήσεις. Μετά την υποχώρηση, το άτομο μπορεί να νιώθει εξάντληση, ντροπή, φόβο υποτροπής ή δυσκολία να κατανοήσει τι συνέβη. Η υποστήριξη πρέπει να είναι ήρεμη, χωρίς στιγματισμό και με σεβασμό στην εμπειρία του.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία ενιαία αιτία. Σε ορισμένους ανθρώπους το επεισόδιο ακολουθεί έντονο ψυχοκοινωνικό στρες, ενώ σε άλλους δεν αναγνωρίζεται σαφής εκλυτικός παράγοντας. Η περιγεννητική περίοδος μπορεί επίσης να αποτελεί πλαίσιο αυξημένης ευαλωτότητας. Η διάγνωση τίθεται μόνο αφού διερευνηθούν ουσίες, φάρμακα και ιατρικές αιτίες. Η διαταραχή θεωρείται ασυνήθης, όμως η συχνότητά της δεν έχει εκτιμηθεί με συνέπεια και φαίνεται να διαφέρει ανά πληθυσμό και κλινικό πλαίσιο.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η διάρκεια, η σχέση με τη διάθεση και η πιθανή σωματική αιτία καθορίζουν τη διαφοροδιάγνωση:

• Η σχιζοφρενικόμορφη διαταραχή διαρκεί από 1 έως λιγότερο από 6 μήνες, ενώ η σχιζοφρένεια περιλαμβάνει συνεχή σημεία για τουλάχιστον 6 μήνες.
• Στη διπολική ή καταθλιπτική διαταραχή με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, η ψύχωση εμφανίζεται μέσα σε πλήρες επεισόδιο διάθεσης.
• Η ψύχωση από ουσία ή φάρμακο συνδέεται χρονικά και αιτιολογικά με έκθεση, μέθη ή στέρηση και χρειάζεται ειδική ιατρική αξιολόγηση.
• Παραλήρημα, επιληπτικές κρίσεις, λοιμώξεις, αυτοάνοσες παθήσεις, ενδοκρινικές διαταραχές και άλλες νευρολογικές ή ιατρικές καταστάσεις μπορεί να δώσουν οξεία ψυχωτική εικόνα.
• Η βραχεία ψυχωτική διαταραχή μπορεί να συνυπάρχει με κατατονία, η οποία αποτελεί επείγον ψυχοκινητικό σύνδρομο.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Το πλάνο εξαρτάται από τη βαρύτητα, την αιτία, την ασφάλεια και τις ανάγκες του ατόμου:

• Άμεση αξιολόγηση κινδύνου, σωματικής υγείας, χρήσης ουσιών, φαρμάκων και δυνατότητας αυτοφροντίδας αποτελεί το πρώτο βήμα.
• Ένα ήρεμο, χαμηλής διέγερσης περιβάλλον και σαφής επικοινωνία μπορούν να μειώσουν τον φόβο. Δεν βοηθούν οι έντονες αντιπαραθέσεις για το αν η εμπειρία είναι «αληθινή».
• Αντιψυχωτική αγωγή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περιορισμένο διάστημα από ψυχίατρο, με συζήτηση για οφέλη, ανεπιθύμητες ενέργειες και σχέδιο επανεκτίμησης.
• Νοσηλεία μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος, κατατονία, μεγάλη διέγερση ή αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών.
• Μετά την κρίση, ψυχοεκπαίδευση, υποστήριξη οικογένειας, αποκατάσταση ύπνου και λειτουργικότητας και στενή παρακολούθηση βοηθούν στην ανάρρωση και στην έγκαιρη αναγνώριση νέων συμπτωμάτων.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Κάθε πρώτη εμφάνιση παραληρημάτων, ψευδαισθήσεων, έντονης αποδιοργάνωσης, κατατονικών σημείων ή απότομης αδυναμίας αυτοφροντίδας χρειάζεται αξιολόγηση την ίδια ημέρα. Μην περιμένετε να περάσει επειδή τα συμπτώματα φαίνονται «βραχύχρονα». Αν είστε μαζί με το άτομο, μείνετε ήρεμοι, μειώστε τα ερεθίσματα, απομακρύνετε επικίνδυνα μέσα και ζητήστε επείγουσα βοήθεια χωρίς να προσπαθείτε να διαχειριστείτε μόνοι σας την κρίση.