Ψυχωτική Διαταραχή Επαγόμενη από Ουσίες ή Φάρμακα

Τι είναι η Ψυχωτική Διαταραχή από ουσία ή φάρμακο

Το κεντρικό χαρακτηριστικό είναι παραληρήματα και/ή ψευδαισθήσεις που κρίνονται ως άμεση συνέπεια ουσίας, φαρμάκου ή τοξικής έκθεσης. Μπορεί να εμφανιστούν κατά τη μέθη, σύντομα μετά ή στη στέρηση όταν η συγκεκριμένη ουσία είναι ικανή να προκαλέσει το σύνδρομο. Σχετιζόμενοι παράγοντες μπορεί να είναι διεγερτικά, κάνναβη, παραισθησιογόνα, αλκοόλ ή ηρεμιστικά σε συγκεκριμένες φάσεις, καθώς και ορισμένα συνταγογραφούμενα φάρμακα. Η παρουσία ουσίας δεν αποδεικνύει αυτομάτως αιτιότητα και η αυτοαναφορά δεν αντικαθιστά την ιατρική αξιολόγηση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η εικόνα μπορεί να εμφανιστεί γρήγορα και να περιλαμβάνει:

• Παραληρητικές πεποιθήσεις, όπως έντονη πεποίθηση δίωξης, παρακολούθησης ή απειλής.
• Ακουστικές, οπτικές ή άλλες ψευδαισθήσεις που κυριαρχούν στην κλινική εικόνα.
• Έντονο φόβο, καχυποψία, διέγερση, αϋπνία ή αποδιοργανωμένη συμπεριφορά.
• Σαφή χρονική σχέση με χρήση, αύξηση δόσης, μέθη, στέρηση ή έναρξη/αλλαγή φαρμάκου.
• Συμπτώματα μέθης ή στέρησης, όπως μεταβολές σφυγμού και πίεσης, τρόμος, εφίδρωση, ναυτία ή ακραία υπνηλία.
• Σύγχυση, αποπροσανατολισμό, διακύμανση εγρήγορσης ή προσοχής, που υποδηλώνουν πιθανό οξύ συγχυτικό σύνδρομο (delirium) και απαιτούν επείγουσα φροντίδα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση γίνεται άμεσα από ιατρική και ψυχιατρική ομάδα. Χρειάζεται ακριβές χρονολόγιο όλων των ουσιών, συνταγογραφούμενων ή μη φαρμάκων, συμπληρωμάτων και τοξικών εκθέσεων, μαζί με σωματική εξέταση, εργαστηριακό έλεγχο όπου ενδείκνυται και πληροφορίες από τρίτους με συναίνεση.

• Υπάρχει ένα ή και τα δύο από τα εξής: παραληρήματα και ψευδαισθήσεις.
• Τα συμπτώματα αναπτύχθηκαν κατά ή σύντομα μετά από μέθη ή στέρηση ή μετά από έκθεση/στέρηση φαρμάκου, και ο συγκεκριμένος παράγοντας είναι ικανός να προκαλέσει αυτά τα συμπτώματα.
• Η εικόνα δεν εξηγείται καλύτερα από ανεξάρτητη ψυχωτική διαταραχή. Συμπτώματα πριν από την έκθεση, επεισόδια χωρίς χρήση ή σημαντική επιμονή μετά την αναμενόμενη επίδραση υποστηρίζουν περαιτέρω διερεύνηση.
• Τα ψυχωτικά συμπτώματα δεν εμφανίζονται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια παραληρήματος και προκαλούν σημαντική δυσφορία ή λειτουργική έκπτωση.

Η αναφορά «περίπου έναν μήνα» είναι κλινική ένδειξη υπέρ ανεξάρτητης ψύχωσης και όχι αυτόματος κανόνας. Η ερμηνεία εξαρτάται από τη συγκεκριμένη ουσία, τους μεταβολίτες, τη δόση, τη διάρκεια χρήσης και τη συνολική πορεία.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η οξεία ψύχωση μπορεί να επηρεάσει απότομα την κρίση, την ασφάλεια, τις σχέσεις, την εργασία και την ικανότητα αυτοφροντίδας. Το άτομο μπορεί να φοβάται τις υπηρεσίες ή να αποκρύπτει τη χρήση λόγω ντροπής ή φόβου κυρώσεων. Η μη επικριτική, άμεση επικοινωνία αυξάνει την πιθανότητα να δοθούν σωστές πληροφορίες και να σχεδιαστεί ασφαλής φροντίδα. Μετά την κρίση μπορεί να απαιτείται υποστήριξη τόσο για την ψύχωση όσο και για τη χρήση ουσίας, καθώς η αντιμετώπιση μόνο του ενός προβλήματος αφήνει σημαντικό κίνδυνο υποτροπής.

Ουσίες, φάρμακα και παράγοντες κινδύνου

Ο κίνδυνος επηρεάζεται από το είδος της ουσίας, τη δόση, την ισχύ, τον τρόπο και τη συχνότητα χρήσης, τον συνδυασμό πολλών παραγόντων, τη στέρηση και την ατομική ευαλωτότητα. Ορισμένα φάρμακα μπορούν επίσης να προκαλέσουν ψυχωτικά συμπτώματα, ιδίως μετά από έναρξη, αύξηση ή απότομη αλλαγή. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πρέπει να διακόψει μόνος του την αγωγή: ο θεράπων αξιολογεί άμεσα το ισοζύγιο οφέλους–κινδύνου και την ασφαλή αλλαγή. Μια προϋπάρχουσα ψυχωτική διαταραχή μπορεί να συνυπάρχει και να επιδεινώνεται από ουσίες.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η διάκριση απαιτεί προσεκτική παρακολούθηση και όχι ένα μόνο τεστ:

• Σε ανεξάρτητη ψυχωτική διαταραχή, τα συμπτώματα μπορεί να προϋπήρχαν, να εμφανίζονται χωρίς χρήση ή να επιμένουν πέρα από το αναμενόμενο χρονικό διάστημα δράσης ή αποδρομής της ουσίας.
• Το οξύ συγχυτικό σύνδρομο (delirium) χαρακτηρίζεται από οξεία και κυμαινόμενη διαταραχή προσοχής και επίγνωσης, με γνωστικές μεταβολές. Μπορεί να περιλαμβάνει παραληρήματα και ψευδαισθήσεις.
• Η μέθη ή η στέρηση με αντιληπτικές διαταραχές δεν ισοδυναμεί πάντα με την ψυχωτική διαταραχή· η βαρύτητα και η κυριαρχία των ψυχωτικών συμπτωμάτων αξιολογούνται κλινικά.
• Μανία, βαριά κατάθλιψη, Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD), διασχιστικά συμπτώματα και σοβαρή αϋπνία μπορεί να προκαλέσουν ή να συνοδεύσουν ασυνήθιστες εμπειρίες.
• Επιληψία, λοιμώξεις, μεταβολικές, αυτοάνοσες και άλλες νευρολογικές καταστάσεις χρειάζονται αποκλεισμό όταν το ιστορικό το υποδεικνύει.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η φροντίδα αντιμετωπίζει μαζί την οξεία ψύχωση, τις ιατρικές επιπλοκές και τη χρήση ουσίας ή φαρμάκου:

• Άμεση σταθεροποίηση και έλεγχος για υπερδοσολογία, σοβαρή στέρηση, οξύ συγχυτικό σύνδρομο (delirium), σπασμούς, αφυδάτωση και καρδιαγγειακές επιπλοκές.
• Διακοπή της έκθεσης ή αλλαγή φαρμάκου γίνεται με ιατρική καθοδήγηση. Σε ορισμένες ουσίες η απότομη διακοπή είναι επικίνδυνη και απαιτεί ελεγχόμενη αποτοξίνωση.
• Βραχυχρόνια αντιψυχωτική ή άλλη συμπτωματική αγωγή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ανάλογα με τον παράγοντα και την κλινική εικόνα, με προσεκτική παρακολούθηση αλληλεπιδράσεων.
• Η θεραπεία χρήσης ουσιών και η ψυχιατρική φροντίδα πρέπει να συντονίζονται. Το άτομο δεν πρέπει να αποκλείεται από τη μία υπηρεσία λόγω της άλλης διάγνωσης.
• Μετά την ύφεση, σχέδιο πρόληψης υποτροπής, ψυχοκοινωνική υποστήριξη, μείωση βλάβης και παρακολούθηση για επίμονη ή ανεξάρτητη ψύχωση είναι απαραίτητα.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Νέα παραληρήματα ή ψευδαισθήσεις μετά από ουσία, στέρηση ή αλλαγή φαρμάκου χρειάζονται αξιολόγηση την ίδια ημέρα. Δώστε στους επαγγελματίες όσο το δυνατόν ακριβέστερες πληροφορίες για όλα τα σκευάσματα και την ώρα τελευταίας χρήσης· αυτό είναι κρίσιμο για την ασφάλεια. Μην αφήνετε το άτομο μόνο αν είναι φοβισμένο, αποδιοργανωμένο ή υπνηλικό και μην επιχειρείτε αποτοξίνωση στο σπίτι χωρίς κλινική οδηγία.

Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια, κάλεσε το 112 ή ζήτησε βοήθεια στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων. Η γραμμή του κέντρου και η φόρμα επικοινωνίας δεν αποτελούν υπηρεσία επειγόντων. Εκτός ΕΕ, κάλεσε τον τοπικό αριθμό επειγόντων.