Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή

Τι είναι η Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή

Ένα μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο επηρεάζει συναίσθημα, σκέψη, σώμα και λειτουργία τις περισσότερες ώρες της ημέρας, σχεδόν κάθε ημέρα. Σε παιδιά και εφήβους η διάθεση μπορεί να φαίνεται περισσότερο ευερέθιστη παρά θλιμμένη. Η διάγνωση της διαταραχής απαιτεί τουλάχιστον ένα τέτοιο επεισόδιο και απουσία ιστορικού μανίας ή υπομανίας. Η βαρύτητα δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό συμπτωμάτων, αλλά και από την ένταση, την έκπτωση, την ψύχωση, την κατατονία και τον αυτοκτονικό κίνδυνο.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα εννέα συμπτώματα που αξιολογούνται στο πλήρες επεισόδιο είναι:

• Καταθλιπτική ή, σε ορισμένους νέους, έντονα ευερέθιστη διάθεση το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας.
• Σημαντική απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης στις περισσότερες δραστηριότητες.
• Αξιόλογη αλλαγή βάρους ή όρεξης χωρίς σκόπιμη δίαιτα.
• Αϋπνία ή υπερυπνία σχεδόν κάθε ημέρα.
• Παρατηρήσιμη ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση.
• Κόπωση ή απώλεια ενέργειας.
• Αισθήματα αναξιότητας ή υπερβολικής και ακατάλληλης ενοχής.
• Μειωμένη συγκέντρωση, σκέψη ή ικανότητα λήψης αποφάσεων.
• Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου, αυτοκτονικός ιδεασμός, σχέδιο ή απόπειρα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται με κλινική συνέντευξη και αξιολόγηση λειτουργίας, κινδύνου, προηγούμενων περιόδων ανύψωσης διάθεσης, ουσιών, φαρμάκων και σωματικής υγείας.

• Υπάρχουν τουλάχιστον 5 από τα 9 συμπτώματα κατά την ίδια περίοδο 2 εβδομάδων, με αλλαγή από την προηγούμενη λειτουργία.
• Τουλάχιστον ένα από τα συμπτώματα είναι καταθλιπτική διάθεση ή σημαντική απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης.
• Τα συμπτώματα προκαλούν σημαντική δυσφορία ή έκπτωση και δεν αποδίδονται σε ουσία, φάρμακο ή άλλη ιατρική κατάσταση.
• Δεν υπάρχει ιστορικό μανιακού ή υπομανιακού επεισοδίου, εκτός αν η ανύψωση αποδόθηκε πλήρως σε ουσία ή σε φυσιολογική επίδραση άλλης ιατρικής κατάστασης, και η εικόνα δεν εξηγείται καλύτερα από σχιζοσυναισθηματική, σχιζοφρένεια ή άλλη ψυχωτική διαταραχή.

Ερωτηματολόγια όπως το Ερωτηματολόγιο Υγείας Ασθενούς-9 (PHQ-9) μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο και στην παρακολούθηση, αλλά δεν αρκούν για διάγνωση. Η αξιολόγηση αυτοκτονικού κινδύνου δεν γίνεται από μία μόνο απάντηση ή βαθμολογία.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η κατάθλιψη μπορεί να κάνει ακόμη και απλές δραστηριότητες —να σηκωθεί κανείς, να φάει, να απαντήσει σε μήνυμα— να απαιτούν μεγάλη προσπάθεια. Επηρεάζει εργασία, μάθηση, φροντίδα παιδιών, σεξουαλική λειτουργία και σχέσεις. Κάποιοι συνεχίζουν να ανταποκρίνονται εξωτερικά, οπότε η σοβαρότητα δεν είναι πάντα εμφανής. Η σκέψη συχνά γίνεται πιο αρνητική και απόλυτη, αλλά οι πεποιθήσεις της κατάθλιψης δεν αποτελούν αντικειμενική αποτίμηση της αξίας ή του μέλλοντος.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η μείζων κατάθλιψη είναι πολυπαραγοντική. Γενετική και ιδιοσυγκρασιακή ευαλωτότητα, στρες, απώλεια, τραύμα, κοινωνική απομόνωση, φτώχεια, διακρίσεις, χρόνια σωματική νόσος, ύπνος και άλλοι παράγοντες μπορεί να αλληλεπιδρούν. Δεν υπάρχει μία εξέταση ή μία «χημική ανισορροπία» που εξηγεί κάθε περίπτωση. Ουσίες, φάρμακα και ιατρικές παθήσεις μπορεί να προκαλούν ή να επιδεινώνουν συμπτώματα και χρειάζονται αξιολόγηση.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Το ιστορικό διάθεσης και το πλαίσιο της απώλειας ή της έκθεσης είναι σημαντικά:

• Η Διπολική Ι ή ΙΙ εξετάζεται προσεκτικά για προηγούμενη μανία ή υπομανία, επειδή αυτό αλλάζει τη διάγνωση και τη θεραπεία.
• Το πένθος και η μείζων κατάθλιψη μπορούν να συνυπάρχουν. Μια απώλεια δεν αποκλείει κατάθλιψη όταν πληρούνται τα κριτήρια.
• Η Παρατεταμένη Διαταραχή Πένθους εστιάζει στην επίμονη λαχτάρα ή ενασχόληση με τον θανόντα και μπορεί να συνυπάρχει με κατάθλιψη.
• Επίμονη Καταθλιπτική Διαταραχή αφορά χρόνια πορεία και μπορεί να περιλαμβάνει πλήρη μείζονα επεισόδια.
• Θυρεοειδής, αναιμία, νευρολογικές παθήσεις, ουσίες, φάρμακα και προβλήματα ύπνου μπορούν να έχουν επικαλυπτόμενα συμπτώματα.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία αντιστοιχίζεται στη βαρύτητα και στον κίνδυνο και αποφασίζεται από κοινού με το άτομο.

• Για λιγότερο σοβαρή κατάθλιψη συζητούνται επιλογές όπως καθοδηγούμενη αυτοβοήθεια, συμπεριφορική ενεργοποίηση και άλλες τεκμηριωμένες ψυχοθεραπείες.
• Για πιο σοβαρή κατάθλιψη μπορεί να προσφερθεί ψυχοθεραπεία, αντικαταθλιπτική αγωγή ή συνδυασμός, με βάση ανάγκες, προτιμήσεις και προηγούμενη ανταπόκριση.
• Η αποτελεσματικότητα, οι ανεπιθύμητες ενέργειες και ο αυτοκτονικός ιδεασμός παρακολουθούνται ιδιαίτερα τις πρώτες εβδομάδες και μετά από αλλαγές.
• Η αγωγή μειώνεται σταδιακά όταν αποφασιστεί διακοπή, σε συνεργασία με τον συνταγογράφο, ώστε να περιοριστούν συμπτώματα στέρησης.
• Σε ψυχωτική, κατατονική ή πολύ σοβαρή κατάθλιψη μπορεί να χρειάζονται ειδικές φαρμακευτικές ή σωματικές θεραπείες και νοσηλεία.
• Ύπνος, σωματική δραστηριότητα προσαρμοσμένη στην υγεία, πρακτική βοήθεια και κοινωνική υποστήριξη συμπληρώνουν αλλά δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν χαμηλή διάθεση ή απώλεια ενδιαφέροντος επιμένουν περίπου δύο εβδομάδες, επηρεάζουν λειτουργία ή συνοδεύονται από ενοχή, σημαντική αλλαγή ύπνου ή όρεξης και σκέψεις θανάτου. Δεν χρειάζεται να περιμένετε δύο εβδομάδες αν τα συμπτώματα είναι βαριά ή υπάρχει κίνδυνος. Η αξιολόγηση είναι ιδιαίτερα επείγουσα για σχέδιο αυτοκτονίας, ψύχωση, κατατονία ή αδυναμία λήψης τροφής και υγρών.