Καταθλιπτική Διαταραχή Επαγόμενη από Ουσίες ή Φάρμακα

Τι είναι η επαγόμενη καταθλιπτική διαταραχή

Το κύριο σύμπτωμα είναι καταθλιπτική διάθεση ή σαφής μείωση ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης. Μπορεί να συνυπάρχουν κόπωση, αλλαγές ύπνου και όρεξης, δυσκολία συγκέντρωσης, ενοχή ή σκέψεις θανάτου. Η εικόνα μπορεί να αρχίσει κατά τη χρήση, λίγο μετά από μέθη ή στέρηση, ή σε σχέση με φαρμακευτική έκθεση. Δεν ισχύει ότι κάθε φάρμακο που αναφέρεται σε μια λίστα προκαλεί κατάθλιψη σε κάθε άνθρωπο· χρειάζεται αξιολόγηση του συγκεκριμένου σκευάσματος, δόσης, αλληλεπιδράσεων και ιστορικού.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα συμπτώματα μοιάζουν με άλλες καταθλιπτικές εικόνες, αλλά έχουν σχετική χρονική πορεία:

• Επίμονη χαμηλή, κενή ή ευερέθιστη διάθεση μετά από έκθεση, μέθη, στέρηση ή αλλαγή φαρμάκου.
• Σημαντική απώλεια ενδιαφέροντος ή ικανότητας ευχαρίστησης.
• Μεταβολές ύπνου, όρεξης, ενέργειας, κίνησης ή συγκέντρωσης.
• Αισθήματα αναξιότητας, απελπισίας ή σκέψεις θανάτου και αυτοκτονίας.
• Διακυμάνσεις που ακολουθούν τη λήψη, τη διακοπή ή την αναμενόμενη απομάκρυνση του παράγοντα.
• Παράλληλα σημεία μέθης ή στέρησης, τα οποία μπορεί να απαιτούν ουσιοειδική ιατρική αντιμετώπιση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση απαιτεί λεπτομερές ιστορικό ουσιών, φαρμάκων, συμπληρωμάτων και χρονικής πορείας, μαζί με αξιολόγηση σωματικής υγείας, ασφάλειας και προηγούμενης διάθεσης.

• Κυριαρχεί καταθλιπτική διάθεση ή σημαντικά μειωμένο ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση.
• Υπάρχουν στοιχεία ότι τα συμπτώματα άρχισαν κατά ή λίγο μετά από μέθη ή στέρηση ή μετά από φαρμακευτική έκθεση και ότι ο συγκεκριμένος παράγοντας είναι ικανός να προκαλέσει το σύνδρομο.
• Η εικόνα δεν εξηγείται καλύτερα από ανεξάρτητη καταθλιπτική διαταραχή και δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια παραληρήματος.
• Τα συμπτώματα προκαλούν σημαντική δυσφορία ή έκπτωση. Προηγούμενα επεισόδια χωρίς έκθεση ή επιμονή πέρα από την αναμενόμενη επίδραση ενισχύουν τη διερεύνηση ανεξάρτητης διαταραχής.

Η διάγνωση δεν βασίζεται σε έναν θετικό τοξικολογικό έλεγχο ή σε απλή χρονική συνύπαρξη. Μια ουσία μπορεί να είναι παρούσα χωρίς να ευθύνεται και μια συνταγογραφούμενη αγωγή μπορεί να είναι σωστή παρά μια πιθανή ανεπιθύμητη ενέργεια.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η καταθλιπτική εικόνα μπορεί να μειώσει εργασία, αυτοφροντίδα και κοινωνική επαφή και να αυξήσει τον κίνδυνο επαναχρησιμοποίησης ουσίας για προσωρινή ανακούφιση. Η ντροπή ή ο φόβος ότι θα διακοπεί μια θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε απόκρυψη χρήσης ή συμπτωμάτων. Μια μη επικριτική και ακριβής συζήτηση βοηθά να αποφευχθούν επικίνδυνοι συνδυασμοί, επαναλαμβανόμενη έκθεση και βιαστικές αλλαγές.

Ποιοι παράγοντες εξετάζονται

Η πιθανότητα επηρεάζεται από τον συγκεκριμένο παράγοντα, τη δόση, τη διάρκεια, τη μέθη ή στέρηση, τις αλληλεπιδράσεις, τον μεταβολισμό και την ατομική ευαλωτότητα. Προηγούμενη κατάθλιψη, σωματική νόσος, ύπνος και κοινωνικοί στρεσογόνοι παράγοντες μπορούν να συνυπάρχουν. Το ότι ένα φάρμακο μπορεί να σχετίζεται με καταθλιπτικά συμπτώματα δεν σημαίνει ότι είναι βέβαιη αιτία ή ότι πρέπει να διακοπεί αυτόματα.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η πορεία πριν και μετά την έκθεση βοηθά στη διάκριση:

• Στη Μείζονα ή Επίμονη Καταθλιπτική Διαταραχή υπάρχει ανεξάρτητο πρότυπο που δεν εξηγείται από τον παράγοντα.
• Καταθλιπτική διάθεση κατά μέθη ή στέρηση δεν καταγράφεται απαραίτητα ως ξεχωριστή διαταραχή αν δεν κυριαρχεί και δεν απαιτεί ανεξάρτητη κλινική προσοχή.
• Διπολική κατάθλιψη εξετάζεται όταν υπάρχει ιστορικό μανίας ή υπομανίας.
• Παραλήρημα περιλαμβάνει διαταραχή προσοχής και επίγνωσης και είναι ιατρική επείγουσα κατάσταση.
• Θυρεοειδικές, νευρολογικές, λοιμώδεις και άλλες ιατρικές αιτίες μπορούν να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία εξαρτάται από τον παράγοντα, τον κίνδυνο στέρησης, τη βαρύτητα και την ύπαρξη ανεξάρτητης διαταραχής.

• Ο θεράπων αξιολογεί την αιτιώδη σχέση και αποφασίζει αν χρειάζεται σταδιακή μείωση, αλλαγή αγωγής, ιατρικά επιτηρούμενη στέρηση ή συνέχιση με παρακολούθηση.
• Η απότομη διακοπή αλκοόλ, βενζοδιαζεπινών ή άλλων φαρμάκων με εξάρτηση μπορεί να είναι επικίνδυνη και αποφεύγεται.
• Ο αυτοκτονικός κίνδυνος, η πρόσληψη τροφής και υγρών, ο ύπνος και τυχόν παραλήρημα αξιολογούνται άμεσα.
• Αν τα συμπτώματα επιμένουν ανεξάρτητα, προσφέρεται η κατάλληλη θεραπεία κατάθλιψης με ψυχοθεραπεία, φάρμακα ή συνδυασμό.
• Όταν υπάρχει διαταραχή χρήσης ουσίας, χρειάζεται ειδική θεραπεία, μείωση βλάβης και σχέδιο πρόληψης υποτροπής.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Επικοινωνήστε σύντομα με τον συνταγογράφο ή άλλη υπηρεσία υγείας όταν νέα κατάθλιψη αρχίζει μετά από αλλαγή φαρμάκου, χρήση ή στέρηση. Μη διακόπτετε μόνοι σας την αγωγή. Τρέχον σχέδιο αυτοκτονίας, σοβαρή σύγχυση, σπασμοί, αδυναμία λήψης υγρών, πιθανή υπερδοσολογία ή βαριά στέρηση απαιτούν επείγουσα βοήθεια.