Διπολική και Συναφής Διαταραχή Επαγόμενη από Ουσίες ή Φάρμακα

Τι είναι η επαγόμενη διπολική και συναφής διαταραχή

Η εικόνα μπορεί να εμφανιστεί κατά τη χρήση μιας ουσίας, λίγο μετά από μέθη ή στέρηση ή μετά την έναρξη ή αλλαγή φαρμάκου. Περιλαμβάνει αλλαγή από τη συνήθη λειτουργία με αυξημένη ενέργεια, μειωμένη ανάγκη ύπνου, γρήγορη σκέψη, ομιλητικότητα, υπερβολική αυτοπεποίθηση ή παρορμητικότητα. Καταθλιπτική διάθεση μπορεί να συνυπάρχει. Δεν σημαίνει ότι κάθε πρόσκαιρη διέγερση ή ανεπιθύμητη ενέργεια αποτελεί διπολική διαταραχή· η βαρύτητα, η διάρκεια, η λειτουργία και ο συνολικός φαινότυπος αξιολογούνται κλινικά.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα συμπτώματα χρειάζεται να αξιολογηθούν σε σχέση με την ακριβή χρονική έκθεση:

• Ασυνήθιστα ανυψωμένη, επεκτατική ή έντονα ευερέθιστη διάθεση με αυξημένη δραστηριότητα.
• Μικρή ανάγκη ύπνου χωρίς αντίστοιχη κόπωση και μεγάλη αύξηση σχεδίων ή στόχων.
• Πίεση λόγου, γρήγορη εναλλαγή ιδεών, διάσπαση προσοχής ή ψυχοκινητική διέγερση.
• Υπερεκτίμηση ικανοτήτων, παρορμητικές δαπάνες, σεξουαλικός ή άλλος επικίνδυνος πειραματισμός.
• Έναρξη μετά από μέθη, στέρηση, έναρξη αγωγής ή μεταβολή δόσης και πιθανή υποχώρηση καθώς αλλάζει η έκθεση.
• Σε σοβαρή εικόνα, ψύχωση, επιθετική απορρύθμιση ή αδυναμία ασφαλούς φροντίδας.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση περιλαμβάνει πλήρη κατάλογο ουσιών, φαρμάκων και συμπληρωμάτων, χρονικό διάγραμμα διάθεσης και ύπνου, προηγούμενα επεισόδια, κλινική εξέταση και κατά περίπτωση εργαστηριακό έλεγχο.

• Υπάρχει εμφανής και επίμονη διαταραχή διάθεσης με ανύψωση, επεκτατικότητα ή ευερεθιστότητα, με ή χωρίς καταθλιπτική διάθεση ή έντονη απώλεια ενδιαφέροντος.
• Τα συμπτώματα αναπτύχθηκαν κατά ή λίγο μετά από μέθη ή στέρηση ή μετά από έκθεση σε φάρμακο και ο συγκεκριμένος παράγοντας είναι ικανός να προκαλέσει το σύνδρομο.
• Η εικόνα δεν εξηγείται καλύτερα από ανεξάρτητη διπολική διαταραχή, δεν εμφανίζεται αποκλειστικά σε παραλήρημα και προκαλεί σημαντική δυσφορία ή έκπτωση.
• Συμπτώματα πριν από την έκθεση, επαναλαμβανόμενα επεισόδια χωρίς αυτήν ή επιμονή σε πλήρες συνδρομικό επίπεδο μετά την αναμενόμενη δράση υποστηρίζουν ανεξάρτητη διαταραχή.

Η επιμονή για περίπου έναν μήνα μπορεί να είναι ένδειξη ανεξάρτητης διαταραχής, όχι αυτόματος κανόνας. Η ερμηνεία εξαρτάται από τον συγκεκριμένο παράγοντα, τη δόση, τους μεταβολίτες, τη στέρηση και τη διαχρονική πορεία.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η απότομη αλλαγή ύπνου, κρίσης και παρορμητικότητας μπορεί να οδηγήσει σε οικονομική ή νομική βλάβη, ατυχήματα, συγκρούσεις και διακοπή εργασίας ή σπουδών. Η αυτοδιακοπή μιας αγωγής μπορεί να επιδεινώσει τόσο τη διάθεση όσο και την πάθηση για την οποία είχε δοθεί. Η οικογένεια μπορεί να παρατηρεί αλλαγές που το ίδιο το άτομο δεν αναγνωρίζει, γι’ αυτό η ασφαλής συλλογή πληροφοριών από κοντινά πρόσωπα συχνά βοηθά.

Ποιοι παράγοντες εξετάζονται

Ο κίνδυνος εξαρτάται από τη συγκεκριμένη ουσία ή δραστική ουσία, δόση, ταχύτητα αλλαγής, αλληλεπιδράσεις, ύπνο και προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό διάθεσης. Μια ιατρική πάθηση μπορεί να προκαλέσει ξεχωριστή «διπολική και συναφή διαταραχή λόγω άλλης ιατρικής κατάστασης» μόνο όταν υπάρχουν επαρκή στοιχεία άμεσης παθοφυσιολογικής σχέσης, όπως σε ορισμένες ενδοκρινικές παθήσεις. Η απλή χρονική συνύπαρξη δεν αρκεί.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Το ιστορικό πριν, κατά και μετά την έκθεση είναι καθοριστικό:

• Στη Διπολική Ι ή ΙΙ υπάρχουν επεισόδια που δεν εξηγούνται από συγκεκριμένη ουσία ή φάρμακο.
• Μέθη ή στέρηση χωρίς κυρίαρχο και κλινικά σημαντικό διπολικό σύνδρομο καταγράφεται ως σχετική ουσιοεπαγόμενη κατάσταση.
• Παραλήρημα χαρακτηρίζεται από διαταραχή προσοχής και επίγνωσης και απαιτεί επείγουσα ιατρική αξιολόγηση.
• Υπερθυρεοειδισμός, φαιοχρωμοκύττωμα και άλλες ιατρικές αιτίες χρειάζονται τεκμηρίωση άμεσης σχέσης, όχι απλή συνύπαρξη.
• Ακαθησία, αϋπνία ή διέγερση ως ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να μοιάζουν με μανία χωρίς να πληρούν το πλήρες πρότυπο.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η αντιμετώπιση καθορίζεται από τη βαρύτητα και τον συγκεκριμένο παράγοντα και συχνά απαιτεί άμεση ψυχιατρική και ιατρική συνεργασία.

• Γίνεται έλεγχος όλων των εκθέσεων, της σωματικής κατάστασης, του ύπνου, του κινδύνου και πιθανών αλληλεπιδράσεων.
• Ο συνταγογράφος αποφασίζει αν χρειάζεται σταδιακή μείωση, αλλαγή ή διακοπή ενός φαρμάκου. Δεν γίνεται απότομη αυτοδιακοπή.
• Οξεία μανία ή ψύχωση μπορεί να χρειάζεται φαρμακευτική θεραπεία και νοσηλεία για ασφάλεια, ανεξάρτητα από το αίτιο.
• Μετά την οξεία φάση παρακολουθείται η πορεία αρκετά ώστε να φανεί αν υπάρχει ανεξάρτητο διπολικό πρότυπο.
• Αν υπάρχει διαταραχή χρήσης ουσίας, προστίθεται ειδική, μη στιγματιστική θεραπεία και σχέδιο μείωσης βλάβης.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Νέα σημαντική μείωση ύπνου, γρήγορη ομιλία, ανεξέλεγκτες δαπάνες, επικίνδυνη συμπεριφορά ή ψύχωση μετά από ουσία ή αλλαγή φαρμάκου χρειάζονται άμεση επικοινωνία με ιατρό. Σοβαρή σύγχυση, σπασμοί, ακραία διέγερση, βία, αυτοκτονικό σχέδιο ή αδυναμία ασφαλούς φροντίδας είναι επείγοντα.