Σχιζοφρενικόμορφη Διαταραχή

Τι είναι η Σχιζοφρενικόμορφη Διαταραχή

Η διαταραχή βρίσκεται χρονικά ανάμεσα στη Βραχεία Ψυχωτική Διαταραχή, που λήγει πριν από τον έναν μήνα με πλήρη επαναφορά, και στη σχιζοφρένεια, όπου συνεχή σημεία επιμένουν τουλάχιστον έξι μήνες. Η λειτουργική έκπτωση μπορεί να είναι σοβαρή, αλλά, σε αντίθεση με τη σχιζοφρένεια, δεν αποτελεί υποχρεωτικό διαγνωστικό κριτήριο. Η αξιολόγηση δεν βασίζεται μόνο στο ημερολόγιο: εξετάζει τη φύση των συμπτωμάτων, τη σχέση τους με τη διάθεση, ουσίες ή φάρμακα και ιατρικές αιτίες.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η ενεργή φάση μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικό συνδυασμό από τα εξής:

• Παραληρητικές πεποιθήσεις ή ψευδαισθήσεις, συχνά με έντονο φόβο ή καχυποψία.
• Αποδιοργανωμένος λόγος, με δυσκολία διατήρησης του θέματος ή της συνοχής.
• Έντονα αποδιοργανωμένη ή κατατονική συμπεριφορά.
• Μειωμένη συναισθηματική έκφραση ή αβουλία, δηλαδή δυσκολία να ξεκινήσει και να διατηρήσει κανείς δραστηριότητες.
• Απότομη πτώση στη σχολική, επαγγελματική ή κοινωνική λειτουργία ή στην αυτοφροντίδα, παρότι τέτοια πτώση δεν απαιτείται για τη διάγνωση.
• Πρόδρομες ή υπολειμματικές αλλαγές, όπως κοινωνική απόσυρση, διαταραχή ύπνου, μειωμένη συγκέντρωση ή παράξενη συμπεριφορά.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο μετά από ολοκληρωμένη αξιολόγηση και συχνή επανεκτίμηση. Η διάρκεια υπολογίζεται από ολόκληρη την περίοδο, πρόδρομη, ενεργή και υπολειμματική, και όχι μόνο από τις ημέρες έντονης ψύχωσης.

• Υπάρχουν τουλάχιστον 2 από 5 βασικές κατηγορίες συμπτωμάτων για σημαντικό μέρος ενός μήνα ή λιγότερο αν η θεραπεία είναι επιτυχής. Τουλάχιστον ένα είναι παραληρητικές ιδέες, ψευδαίσθηση ή αποδιοργανωμένος λόγος.
• Το συνολικό επεισόδιο διαρκεί τουλάχιστον 1 μήνα και λιγότερο από 6 μήνες. Όταν η διάγνωση γίνεται πριν φανεί η ανάρρωση, χαρακτηρίζεται προσωρινή.
• Σχιζοσυναισθηματική και διαταραχές διάθεσης με ψυχωτικά χαρακτηριστικά αποκλείονται με βάση τη διαχρονική σχέση ψύχωσης και πλήρων επεισοδίων διάθεσης.
• Η εικόνα δεν αποδίδεται σε ουσία, φάρμακο ή άλλη ιατρική κατάσταση.

Ο προσδιοριστής «με καλά προγνωστικά χαρακτηριστικά» απαιτεί τουλάχιστον δύο συγκεκριμένα στοιχεία. Ένα από αυτά είναι η απουσία αμβλυμένης ή επίπεδης συναισθηματικής έκφρασης, όχι η απουσία όλων των αρνητικών συμπτωμάτων.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η ψύχωση μπορεί να διακόψει σπουδές, εργασία, σχέσεις και ανεξάρτητη διαβίωση. Ακόμη και όταν τα έντονα συμπτώματα υποχωρούν, μπορεί να παραμένουν κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, μειωμένη πρωτοβουλία ή φόβος για νέα κρίση. Η λειτουργική επάνοδος χρειάζεται χρόνο και δεν πρέπει να πιέζεται. Σταθερό, υποστηρικτικό περιβάλλον, βαθμιαία επιστροφή σε δραστηριότητες και αντιμετώπιση του στίγματος είναι ουσιαστικά μέρη της ανάρρωσης.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Γενετικοί, νευροαναπτυξιακοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί να αλληλεπιδρούν. Οικογενειακό ιστορικό ψυχωτικών διαταραχών, έντονο στρες και χρήση ουσιών μπορούν να συνδέονται με αυξημένη ευαλωτότητα, χωρίς να καθορίζουν την πορεία. Ένα πρώτο επεισόδιο χρειάζεται πάντα έλεγχο για φάρμακα, ουσίες και νευρολογικές ή άλλες ιατρικές αιτίες. Οι ομαδικές εγκεφαλικές διαφορές που μελετώνται στην έρευνα δεν αποτελούν ατομικό διαγνωστικό τεστ.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η διάρκεια και η σχέση με τη διάθεση είναι ιδιαίτερα σημαντικές:

• Η Βραχεία Ψυχωτική Διαταραχή διαρκεί λιγότερο από 1 μήνα και καταλήγει σε πλήρη επαναφορά στο προηγούμενο επίπεδο.
• Η σχιζοφρένεια απαιτεί συνεχή σημεία για τουλάχιστον 6 μήνες και σημαντική λειτουργική έκπτωση.
• Στις διαταραχές διάθεσης με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, η ψύχωση εμφανίζεται αποκλειστικά μέσα σε πλήρες μανιακό ή μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο.
• Στη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, τα πλήρη επεισόδια διάθεσης καταλαμβάνουν την πλειονότητα της πορείας και υπάρχει περίοδος τουλάχιστον 2 εβδομάδων ψύχωσης χωρίς πλήρες επεισόδιο διάθεσης.
• Ουσίες, φάρμακα, παραληρητικές ιδέες, επιληψία και άλλες ιατρικές ή νευρολογικές καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία ακολουθεί τις αρχές φροντίδας πρώτου επεισοδίου ψύχωσης και προσαρμόζεται στην ηλικία και στις ανάγκες:

• Έγκαιρη παραπομπή σε εξειδικευμένη υπηρεσία πρώτου επεισοδίου, όπου είναι διαθέσιμη, με συντονισμό ψυχιατρικής, ψυχολογικής, κοινωνικής και επαγγελματικής φροντίδας.
• Αντιψυχωτική αγωγή μπορεί να μειώσει τα ενεργά συμπτώματα και επιλέγεται μαζί με τον ψυχίατρο, με τακτική παρακολούθηση αποτελεσματικότητας και ανεπιθύμητων ενεργειών.
• Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για ψύχωση και οικογενειακές παρεμβάσεις μπορούν να υποστηρίξουν την κατανόηση των συμπτωμάτων και την πρόληψη υποτροπών.
• Βοήθεια για ύπνο, σωματική υγεία, χρήση ουσιών, εκπαίδευση, εργασία και πρακτικά προβλήματα είναι μέρος του πλάνου και όχι δευτερεύουσα φροντίδα.
• Η διάρκεια θεραπείας και αγωγής επανεκτιμάται εξατομικευμένα. Απότομη διακοπή φαρμάκου χωρίς κλινική καθοδήγηση αυξάνει τον κίνδυνο επιδείνωσης.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Παραληρητικές πεποιθήσεις, ψευδαισθήσεις, αποδιοργανωμένος λόγος, κατατονία ή απότομη πτώση της λειτουργίας χρειάζονται γρήγορη αξιολόγηση, ειδικά όταν εμφανίζονται για πρώτη φορά. Η παρακολούθηση πρέπει να συνεχιστεί και μετά την ύφεση, ώστε να αποσαφηνιστεί η πορεία και να προληφθεί υποτροπή. Οποιαδήποτε απότομη αλλαγή μετά από ουσία, φάρμακο ή σωματικό σύμπτωμα απαιτεί και ιατρικό έλεγχο.

Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια, κάλεσε το 112 ή ζήτησε βοήθεια στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων. Η γραμμή του κέντρου και η φόρμα επικοινωνίας δεν αποτελούν υπηρεσία επειγόντων. Εκτός ΕΕ, κάλεσε τον τοπικό αριθμό επειγόντων.