Σχιζοσυναισθηματική Διαταραχή

Τι είναι η Σχιζοσυναισθηματική Διαταραχή

Η διαταραχή βρίσκεται στο φάσμα των ψυχωτικών διαταραχών, αλλά η διάθεση αποτελεί κεντρικό μέρος της συνολικής πορείας. Στον διπολικό τύπο υπάρχει μανιακό επεισόδιο και μπορεί να υπάρχουν μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια. Στον καταθλιπτικό τύπο εμφανίζονται μόνο μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια. Τα ψυχωτικά συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν παραληρήματα, ψευδαισθήσεις, αποδιοργανωμένο λόγο ή συμπεριφορά και αρνητικά συμπτώματα. Η ονομασία δεν σημαίνει «μισή σχιζοφρένεια και μισή διαταραχή διάθεσης», αλλά συγκεκριμένο χρονικό μοτίβο που εξετάζεται σε μία αδιάλειπτη περίοδο νόσησης.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανά τύπο και φάση και μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Παραληρητικές πεποιθήσεις, ψευδαισθήσεις ή αποδιοργάνωση της σκέψης και του λόγου.
• Μειωμένη συναισθηματική έκφραση, χαμηλή πρωτοβουλία, κοινωνική απόσυρση ή δυσκολία στην αυτοφροντίδα.
• Μανιακή φάση με ασυνήθιστα αυξημένη ή ευερέθιστη διάθεση, μειωμένη ανάγκη για ύπνο, επιταχυνόμενη ομιλία και επικίνδυνες ή απερίσκεπτες αποφάσεις.
• Μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο με επίμονη καταθλιπτική διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος, αλλαγές σε ύπνο και ενέργεια, ενοχή ή αυτοκτονικές σκέψεις.
• Περίοδοι ψύχωσης που συνεχίζονται ακόμη και όταν δεν υπάρχει πλήρες μανιακό ή μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο.
• Μεταβολές στη λειτουργία, στις σχέσεις, στην εργασία ή στις σπουδές και στην ικανότητα οργάνωσης της καθημερινότητας.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο με ανασύνθεση της συνολικής πορείας. Χρειάζονται συχνά παλαιά αρχεία, πληροφορίες από το ίδιο το άτομο και, με συναίνεση, από κοντινούς ανθρώπους, επειδή μια μόνο συνάντηση δεν δείχνει πόσο χρόνο καταλαμβάνει κάθε τύπος συμπτωμάτων.

• Σε μία αδιάλειπτη περίοδο νόσησης υπάρχει πλήρες μανιακό ή μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο ταυτόχρονα με τα απαιτούμενα βασικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας. Το μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο πρέπει να περιλαμβάνει καταθλιπτική διάθεση.
• Έχει υπάρξει τουλάχιστον περίοδος 2 εβδομάδων με παραληρήματα ή ψευδαισθήσεις χωρίς να συνυπάρχει πλήρες μανιακό ή μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο.
• Τα πλήρη επεισόδια διάθεσης καταλαμβάνουν την πλειονότητα της συνολικής διάρκειας των ενεργών και υπολειμματικών φάσεων της νόσου.
• Η διαταραχή δεν αποδίδεται στις επιδράσεις ουσίας, φαρμάκου ή άλλης ιατρικής κατάστασης.

Η εκτίμηση είναι διαχρονική. Όταν δεν υπάρχει ακόμη αρκετή πληροφορία για το ποσοστό της πορείας που καλύπτουν τα επεισόδια διάθεσης, η διάγνωση μπορεί να παραμένει προσωρινή και να επανεξετάζεται.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η εναλλαγή ψυχωτικών, μανιακών, καταθλιπτικών και υπολειμματικών φάσεων μπορεί να δυσκολεύει τη σταθερότητα στην εργασία, στην εκπαίδευση, στις σχέσεις, στα οικονομικά και στην αυτοφροντίδα. Ο ύπνος συχνά απορρυθμίζεται και μπορεί να λειτουργεί ως πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι. Οι παρενέργειες αγωγής, το στίγμα και οι δυσκολίες πρόσβασης σε φροντίδα προσθέτουν επιβάρυνση. Με συνεχή θεραπεία και πρακτική υποστήριξη, πολλοί άνθρωποι πετυχαίνουν ουσιαστικούς στόχους, αλλά η πορεία παραμένει διαφορετική για κάθε άτομο.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Γενετική ευαλωτότητα, νευροβιολογικοί και αναπτυξιακοί παράγοντες και στρεσογόνες εμπειρίες πιθανόν αλληλεπιδρούν. Η οικογενειακή παρουσία ψυχωτικών ή διαταραχών διάθεσης μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο σε επίπεδο πληθυσμού, αλλά δεν προβλέπει τι θα συμβεί σε ένα συγκεκριμένο άτομο. Η χρήση ουσιών μπορεί να πυροδοτεί ή να επιδεινώνει ψύχωση και επεισόδια διάθεσης, χωρίς να εξηγεί κάθε περίπτωση. Απαιτείται ξεχωριστή αξιολόγηση για ψύχωση που προκαλείται από ουσία ή φάρμακο.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η βασική διάκριση αφορά το πότε εμφανίζεται η ψύχωση σε σχέση με τα πλήρη επεισόδια διάθεσης:

• Στη σχιζοφρένεια, τα πλήρη επεισόδια διάθεσης, αν εμφανίζονται, καταλαμβάνουν μειοψηφία της συνολικής ενεργού και υπολειμματικής πορείας.
• Στη διπολική ή μείζονα καταθλιπτική διαταραχή με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, η ψύχωση εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια πλήρων επεισοδίων διάθεσης.
• Η σχιζοφρενικόμορφη διαταραχή έχει συνολική διάρκεια από 1 έως λιγότερο από 6 μήνες, ενώ η σχιζοσυναισθηματική διάγνωση δεν ορίζεται απλώς από μεγαλύτερη διάρκεια ψύχωσης.
• Ουσίες, φάρμακα, επιληψία, ενδοκρινικές, αυτοάνοσες ή άλλες ιατρικές καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν ψυχωτικά ή διαθεσιακά συμπτώματα.
• Άγχος, Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD) και διαταραχές χρήσης ουσιών συχνά χρειάζονται ξεχωριστή αξιολόγηση και παράλληλη θεραπεία.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Το πλάνο συνδυάζει θεραπεία της ψύχωσης, των επεισοδίων διάθεσης και των λειτουργικών αναγκών:

• Αντιψυχωτική αγωγή αποτελεί συνήθως βασικό μέρος της θεραπείας, με εξατομικευμένη επιλογή και παρακολούθηση μεταβολικών, κινητικών και άλλων ανεπιθύμητων ενεργειών.
• Στον διπολικό τύπο μπορεί να χρειάζονται σταθεροποιητές διάθεσης, ενώ η αντιμετώπιση κατάθλιψης σχεδιάζεται προσεκτικά από ψυχίατρο ώστε να λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο μανίας και την ψύχωση.
• Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για ψύχωση, οικογενειακές παρεμβάσεις και ψυχοεκπαίδευση μπορούν να μειώσουν τη δυσφορία και να υποστηρίξουν την πρόληψη υποτροπών.
• Σχέδιο έγκαιρων προειδοποιητικών σημείων, σταθερό πρόγραμμα ύπνου και εύκολη πρόσβαση στην ομάδα θεραπείας βοηθούν στην ταχεία αντιμετώπιση επιδείνωσης.
• Υποστηριζόμενη εργασία ή εκπαίδευση, βοήθεια για στέγαση και οικονομικά και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση χρήσης ουσιών ενισχύουν την ανάρρωση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Νέα ή αυξανόμενα παραληρήματα, ψευδαισθήσεις, ελάχιστος ύπνος, απότομη αύξηση ενέργειας, επικίνδυνες αποφάσεις, βαριά κατάθλιψη ή πτώση στην αυτοφροντίδα χρειάζονται γρήγορη επικοινωνία με την ομάδα θεραπείας. Σε πρώτο επεισόδιο ή όταν η διάγνωση δεν είναι σαφής, η αξιολόγηση πρέπει να είναι ολοκληρωμένη και να περιλαμβάνει σωματική υγεία, φάρμακα και ουσίες. Μην αλλάζετε ή διακόπτετε αγωγή χωρίς τον θεράποντα.