Διαταραχή Γλώσσας

Τι είναι η Διαταραχή Γλώσσας

Η γλώσσα περιλαμβάνει τις λέξεις και τις σημασίες τους, τους κανόνες με τους οποίους σχηματίζονται προτάσεις και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται ένα μήνυμα. Ένα παιδί μπορεί να μιλά αρκετά αλλά να δυσκολεύεται να κατανοήσει σύνθετες οδηγίες ή αφηρημένες έννοιες. Άλλο μπορεί να κατανοεί περισσότερο από όσο μπορεί να εκφράσει. Οι γραμματικές ενδείξεις διαφέρουν ανά γλώσσα: ένα λάθος που είναι σημαντικό στα ελληνικά μπορεί να μην έχει αντίστοιχη μορφή σε άλλη γλώσσα. Γι’ αυτό δεν χρησιμοποιείται ένας αγγλόφωνος κατάλογος ως καθολικός κανόνας.

Πιθανά σημάδια σε κατανόηση και έκφραση

Τα σημάδια αλλάζουν με την ηλικία και τις γλωσσικές απαιτήσεις και μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Μικρότερο ή λιγότερο ακριβές λεξιλόγιο, συχνή χρήση γενικών λέξεων και δυσκολία εύρεσης της κατάλληλης λέξης.
• Σύντομες ή απλές προτάσεις, γραμματικά λάθη που δεν αναμένονται πλέον στη συγκεκριμένη γλώσσα ή δυσκολία συνδυασμού λέξεων.
• Δυσκολία κατανόησης πολυσύνθετων οδηγιών, εννοιών χρόνου και σχέσης, ερωτήσεων ή αφηρημένης γλώσσας.
• Αφήγηση με παραλείψεις, ασύνδετη σειρά γεγονότων ή δυσκολία να εξηγηθεί με σαφήνεια μια ιδέα ή εμπειρία.
• Δυσκολία εκμάθησης νέων λέξεων, συγκράτησης λεκτικών πληροφοριών ή συμμετοχής σε γρήγορη ομαδική συζήτηση.
• Επίδραση στην ανάγνωση, στη γραφή, στην επίλυση προβλημάτων, στις φιλίες ή στη δυνατότητα να ζητηθεί βοήθεια και να εκφραστούν ανάγκες.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση γίνεται συνήθως από λογοθεραπευτή σε συνεργασία με παιδίατρο, σχολείο και οικογένεια. Συνδυάζει ιστορικό, παρατήρηση, δείγμα φυσικού λόγου, δοκιμασίες κατανόησης και παραγωγής και έλεγχο ακοής.

• Υπάρχουν επίμονες δυσκολίες στην απόκτηση και χρήση γλώσσας σε μία ή περισσότερες μορφές, λόγω ελλειμμάτων στην κατανόηση ή στην παραγωγή.
• Οι δυσκολίες περιλαμβάνουν μειωμένο λεξιλόγιο, περιορισμένη δομή προτάσεων και/ή δυσκολία οργάνωσης λόγου σε αφήγηση, εξήγηση ή συζήτηση.
• Οι γλωσσικές ικανότητες είναι σημαντικά και μετρήσιμα χαμηλότερες από τις αναμενόμενες για την ηλικία και περιορίζουν αποτελεσματική επικοινωνία, κοινωνική συμμετοχή ή σχολική και επαγγελματική επίδοση.
• Η έναρξη βρίσκεται στην πρώιμη ανάπτυξη και οι δυσκολίες δεν εξηγούνται από απώλεια ακοής ή άλλη αισθητηριακή βλάβη, κινητική δυσλειτουργία, άλλη ιατρική ή νευρολογική κατάσταση, νοητική αναπηρία ή γενική αναπτυξιακή καθυστέρηση.

Τυποποιημένο σκορ δεν ερμηνεύεται απομονωμένα, ιδίως όταν το τεστ δεν έχει σταθμιστεί στη γλώσσα και στην κοινότητα του παιδιού. Χρειάζεται δυναμική αξιολόγηση, γλωσσικό δείγμα και πληροφορίες για έκθεση, πολιτισμό και λειτουργία σε κάθε γλώσσα.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η γλωσσική δυσκολία μπορεί να μοιάζει με απροσεξία, ανυπακοή ή αδιαφορία όταν το παιδί δεν κατάλαβε μια οδηγία ή δεν βρήκε λέξεις για να απαντήσει. Μπορεί να επηρεάζει φιλίες, διαπραγμάτευση συγκρούσεων, κατανόηση αστείων, αφήγηση γεγονότων και αργότερα ακαδημαϊκή μάθηση. Στους ενηλίκους μπορεί να συνεχίζει να δυσκολεύει σύνθετες οδηγίες, επαγγελματική γραφή και γρήγορες συζητήσεις. Η υποστήριξη χρειάζεται να μειώνει το γλωσσικό φορτίο χωρίς να μειώνει τις προσδοκίες για σκέψη και συμμετοχή.

Αίτια και αναπτυξιακή πορεία

Η Διαταραχή Γλώσσας έχει σύνθετη αναπτυξιακή προέλευση και συχνά υπάρχει οικογενειακή ευαλωτότητα, χωρίς ένα μοναδικό γονίδιο ή απλή αιτία. Δεν προκαλείται από το ότι οι γονείς μιλούν δύο γλώσσες ή από ανεπαρκή προσπάθεια του παιδιού. Περιορισμένη γλωσσική έκθεση μπορεί να επηρεάσει τι έχει μάθει ένα παιδί, αλλά δεν ταυτίζεται με εσωτερική γλωσσική διαταραχή. Η πορεία ποικίλλει: πρώιμες δυσκολίες μπορεί να αλλάζουν μορφή καθώς αυξάνονται οι απαιτήσεις ανάγνωσης, γραφής και αφηρημένης γλώσσας.

Τι άλλο χρειάζεται να εξεταστεί

Η αξιολόγηση διαχωρίζει τη γλώσσα από την ομιλία και εξετάζει πιθανή συνύπαρξη:

• Απώλεια ακοής, συχνές ωτίτιδες και άλλες αισθητηριακές δυσκολίες μπορεί να επηρεάζουν την πρόσβαση στη γλώσσα και χρειάζονται ακοολογικό έλεγχο.
• Η Διαταραχή των Ήχων της Ομιλίας επηρεάζει κυρίως την καταληπτότητα της παραγωγής, αν και μπορεί να συνυπάρχει γλωσσική δυσκολία.
• Η Διαταραχή Κοινωνικής (Πραγματολογικής) Επικοινωνίας αφορά την κοινωνική χρήση. Μπορεί να συνυπάρχει με δομική γλωσσική δυσκολία, εφόσον πληρούνται και τα δύο σύνολα κριτηρίων.
• Στον αυτισμό υπάρχουν και περιορισμένες, επαναληπτικές συμπεριφορές ή ενδιαφέροντα, τώρα ή στο ιστορικό, πέρα από κοινωνικοεπικοινωνιακές δυσκολίες.
• Νοητική αναπηρία, Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) και Ειδική Μαθησιακή Διαταραχή μπορούν να συνυπάρχουν. Μια άλλη διάγνωση δεν αποκλείει αυτομάτως Διαταραχή Γλώσσας αν οι γλωσσικές δυσκολίες είναι μεγαλύτερες από ό,τι εξηγεί.

Λογοθεραπεία και υποστήριξη

Οι στόχοι επιλέγονται από το πραγματικό προφίλ κατανόησης, έκφρασης, συμμετοχής και γλωσσικού περιβάλλοντος:

• Εξατομικευμένη λογοθεραπευτική παρέμβαση, όταν ενδείκνυται, για λεξιλόγιο, γραμματική, κατανόηση, αφήγηση και στρατηγικές επικοινωνίας, με συχνότητα ανάλογη με τις ανάγκες.
• Εκπαίδευση φροντιστών για φυσική γλωσσική ενίσχυση: ακολουθούν το ενδιαφέρον του παιδιού, επεκτείνουν όσα λέει και αφήνουν χρόνο για απάντηση χωρίς εξεταστική πίεση.
• Σχολικές προσαρμογές, όπως σύντομες οδηγίες σε βήματα, οπτική υποστήριξη, έλεγχος κατανόησης, προδιδασκαλία λεξιλογίου και επιπλέον χρόνος επεξεργασίας.
• Υποστήριξη όλων των γλωσσών της οικογένειας. Η διακοπή της γλώσσας του σπιτιού δεν θεραπεύει τη διαταραχή και μπορεί να περιορίσει σχέσεις και πρόσβαση.
• Όταν η ομιλούμενη γλώσσα δεν επαρκεί, επαυξητική και εναλλακτική επικοινωνία, όπως σύμβολα ή συσκευή, μπορεί να υποστηρίξει άμεσα την έκφραση χωρίς να εμποδίζει την ανάπτυξη ομιλίας.

Πότε να ζητήσετε αξιολόγηση

Ζητήστε βοήθεια όταν ένα παιδί δυσκολεύεται σταθερά να κατανοήσει ή να εκφράσει ιδέες σε σύγκριση με παιδιά με παρόμοια γλωσσική έκθεση, όταν απογοητεύεται συχνά ή όταν η γλώσσα επηρεάζει παιχνίδι και μάθηση. Η αναμονή χωρίς παρακολούθηση δεν είναι κατάλληλη όταν οι ανησυχίες επιμένουν. Απώλεια λέξεων ή κατανόησης που είχαν ήδη κατακτηθεί, ιδίως αν είναι ξαφνική, χρειάζεται άμεση ιατρική και αναπτυξιακή εκτίμηση.