Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας

Τι είναι η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας

Η εξωτερική εικόνα μπορεί να ποικίλλει. Κάποιοι εκφράζουν εμφανή ανωτερότητα και δικαιωματισμό, ενώ άλλοι είναι πιο ευάλωτοι, νιώθουν ντροπή ή αποσύρονται όταν φοβούνται αποτυχία και έκθεση. Η αυτοεκτίμηση μπορεί να εξαρτάται έντονα από τον θαυμασμό και να μεταβάλλεται μετά από κριτική. Η μειωμένη ενσυναίσθηση στο DSM-5-TR αφορά απροθυμία να αναγνωριστούν ή να ληφθούν υπόψη τα συναισθήματα και οι ανάγκες άλλων· δεν σημαίνει ότι κάθε άτομο είναι ανίκανο να κατανοήσει συναίσθημα ή να συνδεθεί. Η ικανότητα και η διάθεση για ενσυναίσθηση μπορεί να αλλάζουν ανά πλαίσιο.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Το ειδικό διαγνωστικό πρότυπο μπορεί να περιλαμβάνει:

• Μεγαλοπρεπή αίσθηση σπουδαιότητας και υπερβολή επιτευγμάτων ή ικανοτήτων.
• Ενασχόληση με φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας, δύναμης, λάμψης, ομορφιάς ή ιδανικής αγάπης.
• Πεποίθηση ότι είναι ιδιαίτερο ή μοναδικό και μπορεί να γίνει κατανοητό μόνο από ανθρώπους ή θεσμούς υψηλού κύρους.
• Ανάγκη για υπερβολικό θαυμασμό και έντονη αντίδραση όταν δεν λαμβάνεται η αναμενόμενη αναγνώριση.
• Αίσθηση δικαιώματος σε ειδική μεταχείριση ή αυτόματη συμμόρφωση των άλλων.
• Διαπροσωπική εκμετάλλευση για την επίτευξη προσωπικών στόχων.
• Έλλειψη ενσυναίσθησης: απροθυμία αναγνώρισης ή ταύτισης με τα συναισθήματα και τις ανάγκες των άλλων.
• Φθόνος προς άλλους ή πεποίθηση ότι οι άλλοι φθονούν το άτομο.
• Αλαζονικές συμπεριφορές ή στάσεις.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από ειδικό μέσα από αξιολόγηση της μακροχρόνιας λειτουργίας, των σχέσεων, της αυτοεκτίμησης και της επίδρασης του μοτίβου, όχι από διαδικτυακή λίστα ή περιγραφή τρίτου.

• Απαιτούνται τουλάχιστον 5 από τα 9 ειδικά χαρακτηριστικά διογκωμένη αίσθηση προσωπικής σπουδαιότηταςς, ανάγκης θαυμασμού και μειωμένης ενσυναίσθησης.
• Ισχύουν τα γενικά κριτήρια διαταραχής προσωπικότητας: το πρότυπο είναι επίμονο, διάχυτο, άκαμπτο και οδηγεί σε σημαντική δυσφορία ή λειτουργική έκπτωση.
• Η έναρξη ανάγεται τουλάχιστον στην εφηβεία ή την πρώιμη ενήλικη ζωή και το μοτίβο εμφανίζεται σε διαφορετικές σχέσεις και καταστάσεις.
• Αποκλείονται καλύτερες εξηγήσεις από μανία/υπομανία, ουσίες, άλλη ψυχική διαταραχή ή ιατρική κατάσταση, με προσοχή στο πολιτισμικό πλαίσιο.

Η κλινική αξιολόγηση αναζητά και ευαλωτότητα, ντροπή, κατάθλιψη, χρήση ουσιών και κίνδυνο μετά από απώλεια κύρους ή σχέση. Η λειτουργικότητα ποικίλλει από υψηλή σε ορισμένους τομείς έως σημαντική δυσκολία σε άλλους.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Οι σχέσεις μπορεί να επιβαρύνονται από ανάγκη θαυμασμού, προσδοκία ειδικής μεταχείρισης ή δυσκολία να ληφθεί υπόψη η οπτική των άλλων. Η κριτική και η αποτυχία μπορεί να προκαλούν ντροπή, οργή, υποτίμηση του άλλου ή απόσυρση. Στην εργασία, φιλοδοξία και αυτοπεποίθηση μπορεί να συνυπάρχουν με δυσκολία συνεργασίας ή ανοχής ανατροφοδότησης. Δεν υπάρχει μία καθολική πρόγνωση: κάποιοι άνθρωποι διατηρούν υψηλή επαγγελματική λειτουργικότητα, άλλοι αντιμετωπίζουν επαναλαμβανόμενες απώλειες, και η ικανότητα αλλαγής διαφέρει. Η διάγνωση δεν αποτελεί δικαιολογία για κακοποίηση ούτε ταυτίζει το άτομο με «βαθύ έλλειμμα».

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η αιτιολογία θεωρείται σύνθετη. Γενετική και ιδιοσυγκρασιακή ευαλωτότητα, πρώιμες σχέσεις, υπερβολικός έπαινος ή υποτίμηση, τραυματικές εμπειρίες και κοινωνικά πρότυπα επιτυχίας μπορεί να σχετίζονται με ορισμένες περιπτώσεις, αλλά δεν επιβεβαιώνουν αιτία σε ένα άτομο. Καμία μεμονωμένη γονεϊκή πρακτική ή υποτιθέμενο «βαθύ ψυχοσυναισθηματικό έλλειμμα» δεν εξηγεί από μόνο του τη διαταραχή.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Το μακρόχρονο κίνητρο και η σχέση με τη διάθεση βοηθούν στη διάκριση:

• Στη μανία μπορεί να υπάρχει διογκωμένη αίσθηση προσωπικής σπουδαιότητας, αλλά αποτελεί επεισοδιακή αλλαγή μαζί με αυξημένη ενέργεια, μειωμένη ανάγκη ύπνου και άλλα συμπτώματα.
• Στην αντικοινωνική διαταραχή κυριαρχεί διάχυτη παραβίαση δικαιωμάτων και απαιτείται ιστορικό διαταραχής διαγωγής, ενώ στη ναρκισσιστική κυριαρχούν διογκωμένη αίσθηση προσωπικής σπουδαιότητας και θαυμασμός.
• Στην οριακή διαταραχή η αστάθεια ταυτότητας, σχέσεων και συναισθήματος και ο φόβος εγκατάλειψης είναι πιο κεντρικά.
• Στην ιστριονική διαταραχή η αναζήτηση προσοχής μπορεί να είναι πιο ευρεία, ενώ στη ναρκισσιστική αναζητείται κυρίως θαυμασμός και επιβεβαίωση ανωτερότητας.
• Η υγιής αυτοπεποίθηση επιτρέπει αμοιβαιότητα, αναγνώριση ορίων και προσαρμογή στην ανατροφοδότηση χωρίς διάχυτη δυσλειτουργία.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η βασική αντιμετώπιση είναι ψυχοθεραπευτική και προσαρμόζεται στους λόγους για τους οποίους το άτομο ζητά βοήθεια και στους προσωπικούς του στόχους.

• Δομημένη ψυχοθεραπεία μπορεί να εξετάσει τον τρόπο ρύθμισης αυτοεκτίμησης, την αντίδραση στην κριτική και τα επαναλαμβανόμενα διαπροσωπικά μοτίβα.
• Η θεραπεία μπορεί να ενισχύσει τη συναισθηματική επίγνωση, την αμοιβαιότητα, την ικανότητα να λαμβάνεται η οπτική του άλλου και την ανοχή σε λάθος ή αποτυχία.
• Σαφείς, συνεργατικοί στόχοι και σταθερά όρια μειώνουν τον κίνδυνο η θεραπεία να μετατραπεί σε σύγκρουση κύρους ή σε απλή αναζήτηση επιβεβαίωσης.
• Η κατάθλιψη, το άγχος, η χρήση ουσιών ή άλλες διαταραχές προσωπικότητας αντιμετωπίζονται παράλληλα με κατάλληλες παρεμβάσεις.
• Δεν υπάρχει φάρμακο ειδικά για τη ναρκισσιστική διαταραχή· φάρμακα μπορεί να χρησιμοποιηθούν για σαφή συνυπάρχουσα κατάσταση μετά από ιατρική αξιολόγηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Η βοήθεια είναι χρήσιμη όταν η κριτική ή η αποτυχία προκαλεί έντονη ντροπή, οργή ή κατάθλιψη, όταν οι σχέσεις επαναλαμβάνουν κύκλους εξιδανίκευσης και υποτίμησης ή όταν η ανάγκη αναγνώρισης εμποδίζει τη συνεργασία. Συχνά η θεραπεία αρχίζει μετά από απώλεια, σύγκρουση ή καταθλιπτικό επεισόδιο. Οι σύντροφοι και συγγενείς μπορούν επίσης να ζητήσουν υποστήριξη για σαφή όρια. Αν υπάρχει κακοποίηση, προτεραιότητα είναι η ασφάλεια· καμία διάγνωση δεν δικαιολογεί βλαπτική συμπεριφορά.

Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια, κάλεσε το 112 ή ζήτησε βοήθεια στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων. Η γραμμή του κέντρου και η φόρμα επικοινωνίας δεν αποτελούν υπηρεσία επειγόντων. Εκτός ΕΕ, κάλεσε τον τοπικό αριθμό επειγόντων.