Pica

Τι είναι η pica

Στην pica η κατανάλωση μη θρεπτικών, μη εδώδιμων ουσιών επαναλαμβάνεται και είναι αρκετά επίμονη ώστε να απαιτεί κλινική προσοχή. Τα υλικά διαφέρουν ανά ηλικία, περιβάλλον και διαθεσιμότητα. Το να βάζει ένα μικρό παιδί αντικείμενα στο στόμα αποτελεί συχνό αναπτυξιακό στάδιο, γι’ αυτό η διάγνωση συνήθως δεν τίθεται πριν από τα 2 έτη. Επίσης, μια πρακτική που είναι πολιτισμικά αποδεκτή δεν χαρακτηρίζεται pica χωρίς προσεκτική κατανόηση του πλαισίου. Η όρεξη για συνηθισμένο φαγητό μπορεί να είναι φυσιολογική, μειωμένη ή μεταβλητή· η φυσιολογική όρεξη δεν αποτελεί διαγνωστική προϋπόθεση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η εικόνα εξαρτάται από την ουσία, τη συχνότητα και την ηλικία, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει:

• Επαναλαμβανόμενη κατανάλωση χώματος, πηλού, χαρτιού, σαπουνιού, υφάσματος, τρίχας, πάγου, κιμωλίας, στάχτης ή άλλων μη τροφίμων.
• Αναζήτηση, απόκρυψη ή φύλαξη του υλικού που καταναλώνεται και δυσκολία να περιοριστεί η συμπεριφορά.
• Κοιλιακό άλγος, δυσκοιλιότητα, έμετοι ή αλλαγές στις κενώσεις, που μπορεί να υποδηλώνουν γαστρεντερική επιπλοκή.
• Κόπωση, ωχρότητα ή άλλα σημεία πιθανής σιδηροπενίας ή διαφορετικής διατροφικής έλλειψης.
• Οδοντικές φθορές, τραυματισμοί στο στόμα, λοιμώξεις ή συμπτώματα έκθεσης σε τοξικές ουσίες, ανάλογα με το υλικό.
• Συνύπαρξη με εγκυμοσύνη, διανοητική αναπηρία, αυτισμό, σχιζοφρένεια ή άλλη κατάσταση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει σε κάθε περίπτωση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται σε λεπτομερές ιστορικό και ιατρική αξιολόγηση. Ο επαγγελματίας χρειάζεται να γνωρίζει τι καταναλώνεται, πόσο συχνά, για πόσο διάστημα, σε ποιο πλαίσιο και με ποιες συνέπειες.

• Η κατανάλωση μη θρεπτικών, μη εδώδιμων ουσιών επιμένει για τουλάχιστον 1 μήνα.
• Η συμπεριφορά δεν είναι αναπτυξιακά αναμενόμενη και δεν αποτελεί πολιτισμικά υποστηριζόμενη ή κοινωνικά αποδεκτή πρακτική.
• Όταν υπάρχει άλλη ψυχική ή ιατρική κατάσταση, όπως διανοητική αναπηρία, αυτισμός ή εγκυμοσύνη, η pica διαγιγνώσκεται χωριστά μόνο αν είναι αρκετά σοβαρή ώστε να χρειάζεται ειδική κλινική αντιμετώπιση.
• Η εξέταση μπορεί να περιλαμβάνει έλεγχο αίματος για αναιμία, σίδηρο ή μόλυβδο, έλεγχο για λοιμώξεις και απεικόνιση όταν υπάρχουν ενδείξεις απόφραξης ή ξένου σώματος.

Η σιδηροπενία ή άλλη διατροφική έλλειψη μπορεί να συνυπάρχει με την pica και δεν την αποκλείει. Χρειάζεται να αναζητείται και να αντιμετωπίζεται, χωρίς να υποτίθεται ότι εξηγεί από μόνη της κάθε περίπτωση.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η συμπεριφορά μπορεί να δημιουργεί ντροπή, συγκρούσεις ή ανάγκη για αυξημένη επίβλεψη, ιδιαίτερα όταν το άτομο δυσκολεύεται να εκτιμήσει τον κίνδυνο. Στο σχολείο, στην εργασία ή στο σπίτι μπορεί να χρειάζονται αλλαγές στο περιβάλλον ώστε να μειωθεί η πρόσβαση σε επικίνδυνα υλικά χωρίς τιμωρία ή στιγματισμό. Οι επανειλημμένες ιατρικές επιπλοκές επηρεάζουν τη διατροφή, τη συγκέντρωση και τη συμμετοχή στην καθημερινή ζωή. Η υποστήριξη είναι αποτελεσματικότερη όταν το άτομο και οι φροντιστές κατανοούν τους πιθανούς εκλυτικούς παράγοντες και έχουν σαφές σχέδιο ασφάλειας.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Η pica έχει συσχετιστεί με διανοητική αναπηρία, αυτισμό, ορισμένες ψυχικές διαταραχές, εγκυμοσύνη, επισιτιστική ανασφάλεια και ελλείψεις όπως η σιδηροπενία ή η έλλειψη ψευδαργύρου. Αυτές οι σχέσεις δεν σημαίνουν ότι ένας παράγοντας προκαλεί πάντα τη συμπεριφορά. Περιβαλλοντικοί παράγοντες, περιορισμένη επίβλεψη και αισθητηριακές ανάγκες μπορεί επίσης να έχουν ρόλο σε ορισμένα άτομα. Η αξιολόγηση αποφεύγει την ενοχοποίηση του ατόμου ή της οικογένειας και εξετάζει τι διατηρεί τη συμπεριφορά στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Ο τρόπος και ο σκοπός της κατάποσης βοηθούν να διακριθεί η pica από άλλες συμπεριφορές:

• Η αναπτυξιακά φυσιολογική εξερεύνηση με το στόμα στα παιδιά κάτω των 2 ετών δεν αποτελεί pica.
• Στην ψυχογενή ανορεξία μπορεί να καταναλώνονται μη τρόφιμα ως μέσο ελέγχου της όρεξης· τότε αξιολογείται πρώτα η διαταραχή πρόσληψης τροφής.
• Στη διαταραχή επινόησης συμπτωμάτων μπορεί να υπάρχει σκόπιμη κατάποση αντικειμένων με εξαπάτηση για την παρουσίαση ασθένειας.
• Η κατάποση με πρόθεση αυτοτραυματισμού χρειάζεται διαφορετική εκτίμηση κινδύνου και δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα pica.
• Αυτισμός, διανοητική αναπηρία, σχιζοφρένεια, τριχοτιλλομανία και διαταραχή εκδοράς μπορεί να συνυπάρχουν και να χρειάζονται χωριστή αντιμετώπιση.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Το πλάνο προσαρμόζεται στην ουσία που καταναλώνεται, στις επιπλοκές, στις ανάγκες του ατόμου και στη λειτουργία που μπορεί να εξυπηρετεί η συμπεριφορά.

• Πρώτα αντιμετωπίζονται δηλητηρίαση, απόφραξη, λοίμωξη, οδοντικές βλάβες και διατροφικές ελλείψεις από τις κατάλληλες ιατρικές ειδικότητες.
• Η λειτουργική συμπεριφορική αξιολόγηση μπορεί να εντοπίσει πότε και γιατί συμβαίνει η κατάποση και να σχεδιάσει ασφαλέστερες εναλλακτικές και ενίσχυση κατάλληλων συμπεριφορών.
• Πρακτικές αλλαγές μειώνουν την πρόσβαση σε επικίνδυνες ουσίες, αυξάνουν την επίβλεψη όπου χρειάζεται και προσφέρουν ασφαλή αισθητηριακά υποκατάστατα.
• Η διατροφική αξιολόγηση και η θεραπεία επιβεβαιωμένων ελλείψεων γίνονται από επαγγελματία· τα συμπληρώματα δεν πρέπει να λαμβάνονται εμπειρικά σε υψηλές δόσεις.
• Η συνεργασία οικογένειας, σχολείου, ιατρού, διαιτολόγου και ειδικού ψυχικής υγείας είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν υπάρχουν αναπτυξιακές ανάγκες.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν η κατανάλωση μη τροφίμων επαναλαμβάνεται, διαρκεί εβδομάδες, αφορά επικίνδυνες ουσίες ή συνοδεύεται από πόνο, κόπωση, απώλεια βάρους ή αλλαγές στις κενώσεις. Σε παιδί, μην περιμένετε να εμφανιστεί επιπλοκή αν η συμπεριφορά είναι πέρα από το αναμενόμενο αναπτυξιακό στάδιο. Καταγράψτε τι πιθανόν καταναλώθηκε, την ποσότητα και τον χρόνο, αλλά μην προκαλέσετε έμετο χωρίς οδηγία επαγγελματία ή κέντρου δηλητηριάσεων.