Διαταραχή Στερεοτυπικών Κινήσεων

Τι είναι η Διαταραχή Στερεοτυπικών Κινήσεων

Οι κινήσεις έχουν συνήθως σταθερή, επαναλαμβανόμενη μορφή και μπορεί να αυξάνονται με ενθουσιασμό, στρες, πλήξη, κόπωση ή έντονη αισθητηριακή εμπειρία. Μερικές διακόπτονται με απόσπαση ή από το ίδιο το παιδί, χωρίς αυτό να αποτελεί διαγνωστικό τεστ. Το DSM-5-TR διακρίνει τη μορφή με αυτοτραυματική συμπεριφορά από εκείνη χωρίς αυτοτραυματισμό και επιτρέπει να δηλώνεται αν σχετίζεται με γνωστή γενετική, ιατρική ή νευροαναπτυξιακή κατάσταση ή περιβαλλοντικό παράγοντα.

Πιθανές στερεοτυπικές κινήσεις

Η μορφή και η επίδραση διαφέρουν από παιδί σε παιδί και μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Λίκνισμα ή επαναλαμβανόμενη κίνηση του κορμού, κούνημα ή φτερούγισμα των χεριών και ιδιαίτερες κινήσεις των δακτύλων.
• Κούνημα ή τίναγμα του κεφαλιού, επαναλαμβανόμενο βάδισμα, περιστροφή ή αναπήδηση με παρόμοιο κάθε φορά ρυθμό.
• Χτύπημα κεφαλιού, προσώπου ή άλλου μέρους του σώματος, δάγκωμα χεριών ή χειλιών και άλλες κινήσεις που μπορούν να τραυματίσουν.
• Αύξηση της συμπεριφοράς όταν υπάρχει ενθουσιασμός, άγχος, αναμονή, πλήξη, κούραση ή έλλειψη κατάλληλης δραστηριότητας.
• Παρεμβολή στο παιχνίδι, στη μάθηση, στην επικοινωνία ή στην κοινωνική συμμετοχή, ακόμη και όταν δεν υπάρχει τραυματισμός.
• Κάλοι, μώλωπες, πληγές, αιμορραγία, οδοντικός τραυματισμός ή ανάγκη συνεχούς επίβλεψης σε αυτοτραυματικές μορφές.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση γίνεται από αναπτυξιακή ή διεπιστημονική ομάδα με παρατήρηση, βίντεο από φυσικά περιβάλλοντα όταν υπάρχει συναίνεση και ιστορικό για έναρξη, συχνότητα, λειτουργία, τραυματισμούς και συνυπάρχουσες ανάγκες.

• Υπάρχει επαναλαμβανόμενη, φαινομενικά καθοδηγούμενη και φαινομενικά άσκοπη κινητική συμπεριφορά, όπως λίκνισμα, κούνημα χεριών, χτύπημα κεφαλιού ή δάγκωμα του εαυτού.
• Η κίνηση παρεμβαίνει σε κοινωνικές, σχολικές ή άλλες δραστηριότητες και μπορεί να προκαλεί αυτοτραυματισμό.
• Η έναρξη βρίσκεται στην πρώιμη αναπτυξιακή περίοδο.
• Η συμπεριφορά δεν οφείλεται σε ουσία ή νευρολογική πάθηση και δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη νευροαναπτυξιακή ή ψυχική διαταραχή.

Όταν υπάρχει Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, οι στερεοτυπικές κινήσεις δεν δίνουν αυτομάτως δεύτερη διάγνωση. Η Διαταραχή Στερεοτυπικών Κινήσεων μπορεί να διαγνωστεί επιπλέον όταν υπάρχει αυτοτραυματισμός ή όταν η βαρύτητα είναι τέτοια ώστε να απαιτεί ξεχωριστή θεραπευτική εστίαση.

Πώς επηρεάζει την καθημερινότητα

Μη επικίνδυνες κινήσεις μπορεί να βοηθούν στη ρύθμιση και να μην χρειάζονται εξάλειψη. Το πρόβλημα προκύπτει όταν περιορίζουν τη συμμετοχή, διακόπτουν διαρκώς τη μάθηση ή προκαλούν πόνο και τραυματισμό. Η αρνητική προσοχή, η τιμωρία ή η φυσική συγκράτηση χωρίς σχέδιο μπορεί να αυξήσουν στρες και κίνδυνο. Οι φροντιστές χρειάζονται πρακτικές οδηγίες για το πότε να παρεμβαίνουν, ενώ σχολείο και υπηρεσίες πρέπει να ξεχωρίζουν μια ακίνδυνη αυτορρυθμιστική κίνηση από μια συμπεριφορά που χρειάζεται άμεση προστασία.

Συσχετιζόμενοι παράγοντες

Η αιτιολογία είναι ετερογενής. Στερεοτυπικές κινήσεις μπορεί να εμφανίζονται χωρίς άλλη διάγνωση ή μαζί με νοητική αναπηρία, αυτισμό, αισθητηριακές απώλειες και ορισμένα γενετικά ή νευρολογικά σύνδρομα. Σοβαρή αισθητηριακή ή κοινωνική στέρηση έχει επίσης συσχετιστεί με τέτοιες συμπεριφορές. Αυτές οι συνδέσεις δεν σημαίνουν ότι κάθε κίνηση έχει την ίδια αιτία. Πόνος, οδοντικό πρόβλημα, παλινδρόμηση, δερματικός ερεθισμός ή έλλειψη ύπνου μπορεί να αυξήσουν αυτοτραυματισμό και πρέπει να διερευνώνται.

Τι άλλο μπορεί να μοιάζει

Η μορφή, ο ρυθμός, η επίγνωση και το πλαίσιο βοηθούν στη διάκριση από άλλες κινήσεις:

• Τα τικ είναι συνήθως αιφνίδιες, γρήγορες, μη ρυθμικές κινήσεις ή φωνήσεις, συχνά με προειδοποιητική αίσθηση και προσωρινή καταστολή.
• Οι καταναγκασμοί στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή γίνονται για να μειωθεί άγχος ή να αποτραπεί φοβούμενο γεγονός και συνδέονται με εμμονές ή κανόνες.
• Τριχοτιλλομανία και διαταραχή εκδοράς αφορούν αντίστοιχα τράβηγμα τριχών και επαναλαμβανόμενο τσίμπημα ή σκάψιμο του δέρματος με διαφορετικό διαγνωστικό πλαίσιο.
• Δυστονία, τρόμος, επιληπτικές κρίσεις, παρενέργειες φαρμάκων και άλλες νευρολογικές κινήσεις χρειάζονται ιατρική εξέταση.
• Επαναλαμβανόμενη αυτοδιέγερση στον αυτισμό μπορεί να είναι μέρος της αυτιστικής εικόνας· ξεχωριστή διάγνωση εξετάζεται μόνο με τον κανόνα βαρύτητας ή αυτοτραυματισμού.

Υποστήριξη και αντιμετώπιση

Στόχος είναι η ασφάλεια, η επικοινωνία και η συμμετοχή, όχι η εξαφάνιση κάθε διαφορετικής κίνησης:

• Λειτουργική αξιολόγηση για να φανεί τι προηγείται και τι ακολουθεί την κίνηση, αν εξυπηρετεί αισθητηριακή ρύθμιση, αποφυγή, επικοινωνία ή πρόσβαση σε προσοχή ή δραστηριότητα.
• Θεραπεία πόνου, διαταραχής ύπνου, οδοντικών ή δερματικών προβλημάτων και άλλων ιατρικών παραγόντων που μπορεί να αυξάνουν τη συμπεριφορά.
• Περιβαλλοντικές αλλαγές, κατάλληλη δραστηριότητα, εναλλακτικοί ασφαλείς τρόποι αισθητηριακής ρύθμισης και εκπαίδευση δεξιοτήτων επικοινωνίας.
• Συμπεριφορικές παρεμβάσεις, όπως εκπαίδευση αντιστροφής συνήθειας για άτομα που μπορούν να αναγνωρίζουν την έναρξη, με στόχους που σέβονται την αυτονομία.
• Προστατευτικός εξοπλισμός μόνο όταν είναι αναγκαίος, εξατομικευμένος και τακτικά επανεκτιμώμενος. Φάρμακα δεν αποτελούν καθιερωμένη θεραπεία της βασικής μη αυτοτραυματικής στερεοτυπίας, αλλά μπορεί να εξεταστούν για σοβαρό αυτοτραυματισμό ή συνυπάρχουσα κατάσταση από ειδικό.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν οι κινήσεις προκαλούν πληγές, πόνο ή κίνδυνο, εμποδίζουν τη μάθηση και την καθημερινή συμμετοχή ή εμφανίζονται μαζί με αναπτυξιακές ανησυχίες. Νέα ή απότομα επιδεινούμενη κίνηση, απώλεια δεξιοτήτων, επεισόδια απώλειας επαφής ή κίνηση μετά από νέο φάρμακο χρειάζονται ιατρική εκτίμηση. Φέρτε περιγραφή του πότε συμβαίνει και τι φαίνεται να τη μειώνει, χωρίς να προκαλείτε επίτηδες επεισόδιο.