Διαταραχή Σωματικών Συμπτωμάτων

Τι είναι η Διαταραχή Σωματικών Συμπτωμάτων

Ένα άτομο μπορεί να ζει με πόνο, κόπωση, γαστρεντερικές ενοχλήσεις ή άλλα συμπτώματα και παράλληλα να φοβάται διαρκώς ότι σημαίνουν καταστροφή, να ελέγχει επανειλημμένα το σώμα ή να αφιερώνει μεγάλο μέρος της ζωής του σε επισκέψεις, αναζητήσεις και αποφυγή. Το κριτήριο δεν είναι αν υπάρχει ιατρική εξήγηση, αλλά αν οι σκέψεις, το άγχος ή οι συμπεριφορές είναι δυσανάλογες και επίμονες. Πραγματική νόσος και διαταραχή σωματικών συμπτωμάτων μπορούν να συνυπάρχουν.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η εικόνα μπορεί να αφορά ένα ή περισσότερα συμπτώματα και να περιλαμβάνει:

• Σωματική ενόχληση που διαταράσσει την εργασία, τις σχέσεις, τον ύπνο ή την αυτοφροντίδα.
• Επίμονες σκέψεις ότι τα συμπτώματα είναι εξαιρετικά σοβαρά, πέρα από όσα υποστηρίζει η διαθέσιμη εικόνα.
• Σταθερά υψηλό άγχος για την υγεία ή τα συμπτώματα.
• Υπερβολικός χρόνος και ενέργεια σε ελέγχους, επισκέψεις, αναζήτηση πληροφοριών ή προσαρμογή της ζωής γύρω από το σύμπτωμα.
• Συχνή προσωρινή ανακούφιση μετά από διαβεβαίωση, ακολουθούμενη από νέα αμφιβολία.
• Περιορισμός δραστηριοτήτων και αυξανόμενη αναπηρία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το άτομο επέλεξε έναν «ρόλο ασθενούς».

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση απαιτεί ολοκληρωμένη ιατρική και ψυχική αξιολόγηση, με έμφαση στη δυσφορία, στις σχετικές σκέψεις και συμπεριφορές και στη διαχρονική πορεία.

• Υπάρχει τουλάχιστον ένα σωματικό σύμπτωμα που προκαλεί σημαντική δυσφορία ή σημαντική διατάραξη της καθημερινής ζωής.
• Υπάρχει τουλάχιστον ένα από τα εξής: δυσανάλογες και επίμονες σκέψεις για τη σοβαρότητα, επίμονα υψηλό άγχος ή υπερβολικός χρόνος και ενέργεια γύρω από την υγεία ή τα συμπτώματα.
• Παρότι ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα μπορεί να αλλάζει ή να μην είναι συνεχώς παρόν, η κατάσταση της επίμονης συμπτωματολογίας συνήθως διαρκεί περισσότερο από 6 μήνες.
• Η ύπαρξη ιατρικής νόσου δεν αποκλείει τη διάγνωση, και η απουσία γνωστής εξήγησης δεν αρκεί από μόνη της για να την τεκμηριώσει.

Ο κλινικός αποφεύγει δύο σφάλματα: περιττές επαναλαμβανόμενες εξετάσεις χωρίς νέα ένδειξη και διαγνωστική σκίαση, δηλαδή να αποδίδεται κάθε νέο σύμπτωμα στη διαταραχή χωρίς κατάλληλη ιατρική επανεκτίμηση.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η δυσφορία μπορεί να είναι τόσο έντονη ώστε να περιορίζει εργασία, άσκηση, κοινωνικές σχέσεις και ανεξαρτησία. Οι συχνές εξετάσεις και οι αντικρουόμενες γνώμες αυξάνουν την αβεβαιότητα και το οικονομικό βάρος. Η χρόνια αναπηρία δεν αποδεικνύει συνειδητή επιλογή ή επιδίωξη οφέλους. Μια σταθερή θεραπευτική σχέση, όπου το σύμπτωμα λαμβάνεται σοβαρά χωρίς να ενισχύεται ο φόβος, είναι συχνά σημαντικό μέρος της φροντίδας.

Αίτια και παράγοντες που σχετίζονται

Δεν υπάρχει ενιαία ψυχογενής αιτία. Βιολογική ευαισθησία στον πόνο ή στις σωματικές αισθήσεις, χρόνια νόσος, προηγούμενες εμπειρίες υγείας, στρες, τραύμα, οικογενειακή μάθηση και δυσκολία ρύθμισης συναισθήματος μπορεί να αλληλεπιδρούν με διαφορετικό τρόπο. Οι συσχετίσεις δεν σημαίνουν ότι το σώμα «μετατρέπει» υποχρεωτικά ένα συγκεκριμένο συναίσθημα σε σύμπτωμα και δεν δικαιολογούν την απόδοση ευθύνης στο άτομο.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η ένταση του ίδιου του συμπτώματος και η μορφή της ενασχόλησης βοηθούν στη διάκριση:

• Στη διαταραχή άγχους για ασθένεια τα σωματικά συμπτώματα είναι συνήθως απόντα ή ήπια και κυριαρχεί ο φόβος σοβαρής νόσου.
• Στη λειτουργική νευρολογική διαταραχή υπάρχουν συγκεκριμένα κινητικά ή αισθητηριακά συμπτώματα με θετικά νευρολογικά σημεία.
• Στην πλασματική διαταραχή υπάρχει τεκμηριωμένη σκόπιμη παραποίηση ή πρόκληση· εδώ τα συμπτώματα δεν προσποιούνται.
• Κατάθλιψη, άγχος, Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, χρόνιος πόνος και ιατρικές παθήσεις μπορεί να συνυπάρχουν και χρειάζονται ανεξάρτητη φροντίδα.
• Νέα ή μεταβαλλόμενη νόσος πρέπει να αξιολογείται και δεν αποκλείεται από προηγούμενες φυσιολογικές εξετάσεις.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Στόχος είναι η μείωση της δυσφορίας και η ανάκτηση λειτουργίας, παρά η διαμάχη για το αν το σύμπτωμα είναι «σωματικό ή ψυχικό».

• Ένας σταθερός κλινικός συντονιστής οργανώνει προγραμματισμένες επισκέψεις, αντικειμενική επανεκτίμηση και περιορισμό περιττών παρεμβάσεων.
• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να μειώσει την καταστροφική ερμηνεία, την υπερβολική παρακολούθηση και την αποφυγή.
• Σταδιακή επανένταξη σε κίνηση, εργασία και κοινωνικές δραστηριότητες σχεδιάζεται με βάση την πραγματική σωματική κατάσταση και προσωπικούς στόχους.
• Συνυπάρχουσα κατάθλιψη, άγχος, πόνος ή ιατρική πάθηση αντιμετωπίζονται παράλληλα με τις κατάλληλες θεραπείες.
• Η φαρμακευτική αγωγή δεν «θεραπεύει» από μόνη της τη διάγνωση, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συγκεκριμένη συνυπάρχουσα κατάσταση με ιατρική παρακολούθηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν τα συμπτώματα ή η ανησυχία γύρω από αυτά καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της ημέρας, οδηγούν σε επανειλημμένες επισκέψεις ή αποφυγή και περιορίζουν την καθημερινότητα. Ακόμη και με τη διάγνωση, νέο ή ουσιαστικά διαφορετικό σύμπτωμα, αιμορραγία, λιποθυμία, σοβαρός πόνος, πυρετός, απώλεια βάρους ή νευρολογικό σημείο χρειάζεται κατάλληλη ιατρική επανεκτίμηση.