Διαταραχή Αποθησαύρισης

Τι είναι η διαταραχή αποθησαύρισης

Το βασικό πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των αντικειμένων μόνος του, αλλά η επίμονη δυσκολία αποχωρισμού και η επίδραση στον χώρο και στη ζωή. Οι ενεργοί χώροι διαβίωσης γεμίζουν σε βαθμό που η προβλεπόμενη χρήση τους περιορίζεται ουσιαστικά, εκτός αν παραμένουν καθαροί μόνο χάρη στη συχνή παρέμβαση άλλων. Πολλοί άνθρωποι αποκτούν υπερβολικά αντικείμενα αγοράζοντας, συλλέγοντας δωρεάν πράγματα ή αποδεχόμενοι προσφορές. Ωστόσο, η υπερβολική απόκτηση είναι προσδιοριστής και συχνό χαρακτηριστικό, όχι υποχρεωτικό κριτήριο για κάθε περίπτωση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα σημάδια αφορούν τόσο τη σχέση με τα αντικείμενα όσο και τις συνέπειες της συσσώρευσης:

• Επίμονη δυσκολία απόρριψης, δωρεάς, ανακύκλωσης ή πώλησης αντικειμένων, ακόμη κι όταν έχουν μικρή πρακτική ή χρηματική αξία.
• Έντονη αντίληψη ότι τα αντικείμενα μπορεί να χρειαστούν, έχουν συναισθηματική σημασία ή θα ήταν σπατάλη να απομακρυνθούν.
• Μεγάλη δυσφορία, αναποφασιστικότητα ή αποφυγή όταν χρειάζεται να ληφθεί απόφαση για ένα αντικείμενο.
• Συσσώρευση που γεμίζει δάπεδα, κρεβάτια, τραπέζια, κουζίνα ή διαδρόμους και εμποδίζει την ασφαλή χρήση τους.
• Δυσκολίες στην καθαριότητα, στη συντήρηση, στην πρόσβαση τεχνικών ή στην εύρεση σημαντικών εγγράφων και φαρμάκων.
• Συγκρούσεις με οικογένεια, γείτονες, ιδιοκτήτη ή υπηρεσίες και ντροπή που οδηγεί σε απομόνωση.
• Πιθανή υπερβολική απόκτηση αντικειμένων, η οποία καταγράφεται ξεχωριστά όταν υπάρχει.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση εξετάζει τη δυσκολία αποχωρισμού, τη λειτουργία των χώρων, την ασφάλεια, την επίγνωση του προβλήματος και πιθανές άλλες αιτίες.

• Υπάρχει επίμονη δυσκολία απόρριψης ή αποχωρισμού αντικειμένων ανεξάρτητα από την πραγματική τους αξία, λόγω ανάγκης διατήρησης και δυσφορίας κατά την απόρριψη.
• Η δυσκολία οδηγεί σε συσσώρευση που κατακλύζει ενεργούς χώρους διαβίωσης και περιορίζει ουσιαστικά την προβλεπόμενη χρήση τους, εκτός αν τρίτοι τους διατηρούν καθαρούς.
• Η κατάσταση προκαλεί κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στην κοινωνική, εργασιακή ή άλλη σημαντική λειτουργία, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης ασφαλούς περιβάλλοντος.
• Η συσσώρευση δεν αποδίδεται σε άλλη ιατρική κατάσταση, όπως εγκεφαλική βλάβη, και δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη ψυχική διαταραχή, όπως ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, κατάθλιψη, ψύχωση ή μείζονα νευρογνωστική διαταραχή.
• Καταγράφεται ο βαθμός εναισθησίας και, ξεχωριστά, το αν υπάρχει υπερβολική απόκτηση· κανένα από τα δύο δεν αναιρεί την ανάγκη συνολικής αξιολόγησης.

Δεν απαιτείται να είναι «άθικτη» κάθε γνωστική λειτουργία. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μια νευρογνωστική ή άλλη κατάσταση εξηγεί καλύτερα τη συσσώρευση και την αδυναμία διαχείρισης.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η συσσώρευση μπορεί να περιορίσει το μαγείρεμα, τον ύπνο, το μπάνιο, τη θέρμανση και την ασφαλή έξοδο από το σπίτι. Αυξάνονται πρακτικοί κίνδυνοι όπως πτώσεις, πυρκαγιά, παράσιτα, προβλήματα υγιεινής ή αδυναμία πρόσβασης των διασωστών. Λογαριασμοί και επιστολές χάνονται, ενώ οι αγορές μπορεί να επιβαρύνουν οικονομικά. Η ντροπή συχνά εμποδίζει τις επισκέψεις και την αναζήτηση φροντίδας. Για την οικογένεια, η διαφορά ανάμεσα στον σεβασμό της αυτονομίας και την ανάγκη διαχείρισης ενός πραγματικού κινδύνου μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία αιτία. Έχουν μελετηθεί γενετική και οικογενειακή ευαλωτότητα, δυσκολίες λήψης αποφάσεων και οργάνωσης, συναισθηματική προσκόλληση στα αντικείμενα και στρεσογόνα γεγονότα. Αυτές είναι συσχετίσεις και όχι βεβαιότητες για κάθε άτομο. Η έναρξη μπορεί να είναι σταδιακή και η λειτουργική επίδραση να γίνεται πιο ορατή με τα χρόνια. Μια πρόσφατη ή απότομη συσσώρευση, ιδιαίτερα με αλλαγές μνήμης, κρίσης ή προσωπικότητας, απαιτεί ιατρική και νευρογνωστική διερεύνηση και δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως πρωτογενής διαταραχή αποθησαύρισης.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Το νόημα της διατήρησης, η έναρξη και η συνολική κλινική εικόνα καθοδηγούν τη διάκριση:

• Η φυσιολογική συλλογή είναι οργανωμένη, επιλεκτική και δεν κατακλύζει βασικούς χώρους ούτε προκαλεί σημαντική έκπτωση.
• Στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή η αποθήκευση μπορεί να γίνεται ως καταναγκασμός για να αποτραπεί ένας συγκεκριμένος φόβος.
• Σε κατάθλιψη ή άλλη κατάσταση η ακαταστασία μπορεί να οφείλεται σε έλλειψη ενέργειας ή παραμέληση, χωρίς επίμονη ανάγκη διατήρησης κάθε αντικειμένου.
• Σε άνοια, εγκεφαλική βλάβη ή άλλη νευρογνωστική κατάσταση συνυπάρχουν αλλαγές μνήμης, κρίσης ή εκτελεστικών λειτουργιών που μπορεί να εξηγούν καλύτερα τη συσσώρευση.
• Σε ψυχωτική διαταραχή η διατήρηση μπορεί να απορρέει από παραληρητικές πεποιθήσεις, ενώ στη διαταραχή αυτιστικού φάσματος από περιορισμένα ενδιαφέροντα ή ανάγκη ομοιότητας.
• Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας μπορεί να περιλαμβάνει δυσκολία απόρριψης, αλλά η διάγνωση απαιτεί ευρύτερο πρότυπο τελειοθηρίας και ελέγχου.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η αποτελεσματική βοήθεια συνδυάζει συνεργατική ψυχολογική θεραπεία με πρακτική μείωση κινδύνου στον πραγματικό χώρο.

• Εξειδικευμένη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να δουλέψει τις πεποιθήσεις για τα αντικείμενα, τη λήψη αποφάσεων, την ταξινόμηση, την αποφυγή και την απόκτηση.
• Η σταδιακή εξάσκηση σε δωρεά ή απόρριψη γίνεται με συμφωνημένα βήματα. Ο στόχος είναι να αυξηθεί η ικανότητα επιλογής, όχι να επιβληθεί μια ξαφνική «τέλεια» καθαριότητα.
• Επισκέψεις στο σπίτι ή συνεργασία με υπηρεσίες μπορεί να βοηθήσουν στην εκτίμηση πραγματικών κινδύνων και στην εφαρμογή δεξιοτήτων, όπου αυτό είναι διαθέσιμο και με συναίνεση.
• Η οικογένεια μπορεί να μάθει να αποφεύγει τόσο τη συνεχή διευκόλυνση της συσσώρευσης όσο και τις αιφνίδιες εκκαθαρίσεις, θέτοντας σαφή όρια ασφάλειας.
• Φάρμακα δεν αποτελούν ειδική λύση για τη συσσώρευση. Μπορεί να χρησιμοποιηθούν για σαφή συνυπάρχουσα κατάθλιψη, άγχος ή άλλη διαταραχή μετά από ιατρική αξιολόγηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν δωμάτια δεν μπορούν πια να χρησιμοποιηθούν, όταν οι αγορές ή η διατήρηση αντικειμένων προκαλούν χρέη και συγκρούσεις ή όταν η ντροπή οδηγεί σε απομόνωση. Χρειάζεται ταχύτερη παρέμβαση αν είναι αποκλεισμένες έξοδοι, συσκευές θέρμανσης ή ηλεκτρικοί πίνακες, αν υπάρχει κίνδυνος πτώσης, έντονη δυσοσμία, παράσιτα, πολλά ζώα χωρίς επαρκή φροντίδα ή αδυναμία πρόσβασης σε φάρμακα. Η αξιολόγηση μπορεί να ξεκινήσει με έναν μικρό, σαφή στόχο ασφάλειας.