Επίμονη καταθλιπτική διαταραχή (δυσθυμία)

Τι είναι η Επίμονη Καταθλιπτική Διαταραχή

Η διάθεση μπορεί να είναι σταθερά χαμηλή ή να κυμαίνεται, αλλά οι περίοδοι χωρίς συμπτώματα δεν ξεπερνούν τους 2 συνεχόμενους μήνες κατά την απαιτούμενη διάρκεια. Σε παιδιά και εφήβους η διάθεση μπορεί να είναι κυρίως ευερέθιστη. Πλήρη μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια μπορεί να συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της χρόνιας εικόνας ή να είναι συνεχώς παρόντα. Επομένως, η επίμονη διαταραχή δεν είναι πάντα ηπιότερη ούτε υποχρεωτικά ξεχωριστή από τα πλήρη μείζονα επεισόδια.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Μαζί με την επίμονη χαμηλή ή ευερέθιστη διάθεση, μπορεί να υπάρχουν:

• Μειωμένη όρεξη ή υπερφαγία.
• Αϋπνία ή υπερυπνία.
• Χαμηλή ενέργεια ή κόπωση.
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση και χρόνια αίσθηση ανεπάρκειας.
• Δυσκολία συγκέντρωσης ή λήψης αποφάσεων.
• Αίσθημα απελπισίας ή πεποίθηση ότι τίποτε δεν θα αλλάξει.
• Λειτουργία «στον αυτόματο» και δυσκολία να θυμηθεί το άτομο πώς είναι να νιώθει καλά.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση χαρτογραφεί τη διάθεση σε βάθος ετών, τα μείζονα επεισόδια, περιόδους ύφεσης, μανιακά ή υπομανιακά συμπτώματα, ουσίες, φάρμακα και σωματική υγεία.

• Υπάρχει καταθλιπτική διάθεση τις περισσότερες ώρες της ημέρας, για περισσότερες ημέρες από όσες απουσιάζει, για τουλάχιστον 2 χρόνια στους ενήλικες ή 1 χρόνο σε παιδιά και εφήβους, όπου η διάθεση μπορεί να είναι κυρίως ευερέθιστη.
• Κατά τη διάρκεια αυτή υπάρχουν τουλάχιστον 2 από 6 συμπτώματα: διαταραχή όρεξης, ύπνου, χαμηλή ενέργεια, χαμηλή αυτοεκτίμηση, δυσκολία συγκέντρωσης/απόφασης ή απελπισία.
• Το άτομο δεν μένει χωρίς τα βασικά συμπτώματα περισσότερο από 2 συνεχόμενους μήνες.
• Δεν έχει υπάρξει μανιακό ή υπομανιακό επεισόδιο και η εικόνα δεν εξηγείται καλύτερα από ψυχωτική διαταραχή, ουσία, φάρμακο ή ιατρική κατάσταση.
• Τα συμπτώματα προκαλούν σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στην κοινωνική, εργασιακή ή άλλη λειτουργία.

Η ύπαρξη πλήρους μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου δεν αποκλείει τη σημερινή διάγνωση. Ο κλινικός καταγράφει την πορεία και τη βαρύτητα ώστε να επιλεγεί κατάλληλη θεραπεία.

Όταν πληρούνται επιπλέον τα κριτήρια Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής, καταγράφεται και αυτή η διάγνωση, μαζί με τον κατάλληλο προσδιορισμό της πορείας.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Επειδή η εικόνα είναι μακροχρόνια, το άτομο μπορεί να θεωρεί την κόπωση, την απαισιοδοξία ή τη χαμηλή αυτοεκτίμηση μέρος του χαρακτήρα του και να καθυστερεί να ζητήσει βοήθεια. Μπορεί να συνεχίζει να λειτουργεί εξωτερικά, αλλά με μεγάλη προσπάθεια, λιγότερη χαρά και περιορισμένες σχέσεις ή φιλοδοξίες. Η χρόνια λειτουργική επιβάρυνση μπορεί να είναι εξίσου σοβαρή με πιο εμφανή επεισόδια.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η επίμονη κατάθλιψη είναι πολυπαραγοντική. Γενετική και ιδιοσυγκρασιακή ευαλωτότητα, χρόνια σωματική νόσος, απώλειες, στρες, δυσμενείς εμπειρίες και κοινωνικές συνθήκες μπορεί να αλληλεπιδρούν. Δεν είναι αποτέλεσμα τεμπελιάς ή απαισιοδοξίας από επιλογή. Θυρεοειδικές και άλλες ιατρικές παθήσεις, φάρμακα, αλκοόλ και ουσίες χρειάζονται αξιολόγηση επειδή μπορούν να προκαλούν ή να επιδεινώνουν παρόμοια συμπτώματα.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η χρονιότητα και το ιστορικό ανύψωσης διάθεσης είναι καθοριστικά:

• Η Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή ορίζεται από πλήρη επεισόδια, ενώ η επίμονη διαταραχή από χρόνια πορεία· τα πλήρη επεισόδια μπορούν να εντάσσονται στην επίμονη εικόνα.
• Η Διπολική Ι ή ΙΙ εξετάζεται όταν υπάρχει ιστορικό μανίας ή πλήρους υπομανίας, ακόμη κι αν το άτομο ζητά βοήθεια μόνο για κατάθλιψη.
• Η κυκλοθυμία περιλαμβάνει χρόνια εναλλαγή υπομανιακών και καταθλιπτικών συμπτωμάτων κάτω από τα πλήρη επεισόδια.
• Πένθος, Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, διαταραχές προσωπικότητας και χρόνιες ιατρικές παθήσεις μπορεί να συνυπάρχουν ή να έχουν επικαλυπτόμενη εικόνα.
• Ουσιοεπαγόμενη ή φαρμακοεπαγόμενη κατάθλιψη απαιτεί συγκεκριμένη αιτιολογική και χρονική σχέση.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η επιλογή βασίζεται στη βαρύτητα, στα πλήρη επεισόδια, στο ιστορικό θεραπείας, στη σωματική υγεία και στις προτιμήσεις.

• Δομημένες ψυχολογικές θεραπείες μπορούν να στοχεύσουν σε συμπεριφορική ενεργοποίηση, αρνητικά πρότυπα σκέψης, σχέσεις και επίλυση προβλημάτων.
• Αντικαταθλιπτική αγωγή μπορεί να προταθεί ανάλογα με τη βαρύτητα και την πορεία, με παρακολούθηση αποτελεσματικότητας, ανεπιθύμητων ενεργειών και αυτοκτονικού κινδύνου.
• Σε χρόνια ή μερικώς ανταποκρινόμενη εικόνα επανεκτιμώνται η διάγνωση, η συνέπεια στη θεραπεία, συνυπάρχουσες καταστάσεις και εναλλακτικές ή συνδυαστικές επιλογές.
• Σταδιακή επανένταξη σε δραστηριότητες, κοινωνική υποστήριξη, ύπνος και σωματική άσκηση προσαρμοσμένη στην υγεία υποστηρίζουν, αλλά δεν αντικαθιστούν, την κλινική θεραπεία.
• Η αντικαταθλιπτική αγωγή δεν διακόπτεται απότομα και κάθε αλλαγή γίνεται με τον συνταγογράφο.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν χαμηλή ή ευερέθιστη διάθεση και σχετικά συμπτώματα επιμένουν για πολλούς μήνες, ακόμη κι αν «καταφέρνετε να λειτουργείτε». Επείγουσα βοήθεια χρειάζεται για τρέχον σχέδιο αυτοκτονίας, σοβαρό αυτοτραυματισμό, ψυχωτικά συμπτώματα, αδυναμία λήψης τροφής ή υγρών ή σοβαρή αυτοπαραμέληση.

Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια, κάλεσε το 112 ή ζήτησε βοήθεια στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων. Η γραμμή του κέντρου και η φόρμα επικοινωνίας δεν αποτελούν υπηρεσία επειγόντων. Εκτός ΕΕ, κάλεσε τον τοπικό αριθμό επειγόντων.