Διαταραχή Εκδοράς (Δερματιλλομανία)

Τι είναι η διαταραχή εκδοράς

Η διαταραχή ανήκει στις ιδεοψυχαναγκαστικές και συναφείς διαταραχές και ειδικότερα στις επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές εστιασμένες στο σώμα. Συνήθη σημεία είναι το πρόσωπο, τα χέρια, τα πόδια ή περιοχές με πραγματικές ή αντιληπτές ατέλειες, αλλά μπορεί να επηρεαστεί οποιοδήποτε μέρος. Χρησιμοποιούνται νύχια και μερικές φορές εργαλεία. Το πείραγμα μπορεί να προηγείται από ένταση, βαρεμάρα, άγχος ή αίσθηση ότι μια επιφάνεια «δεν είναι σωστή», όμως συχνά συμβαίνει χωρίς σαφή συναισθηματικό ερέθισμα. Το βασικό είναι η επανάληψη, οι βλάβες, οι προσπάθειες διακοπής και η σημαντική επίδραση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Το μοτίβο μπορεί να αναγνωρίζεται από συμπεριφορές, δερματικές συνέπειες και προσπάθειες απόκρυψης:

• Επαναλαμβανόμενο πείραγμα, ξύσιμο, τσίμπημα, δάγκωμα ή πίεση του δέρματος που δημιουργεί πληγές, ουλές ή αλλαγές χρώματος.
• Στόχευση σε σπυράκια, κρούστες, τρίχες που έχουν γυρίσει προς τα μέσα ή μικρές ανωμαλίες, αλλά και σε δέρμα χωρίς εμφανή βλάβη.
• Μεγάλος χρόνος μπροστά στον καθρέφτη, αναζήτηση ατελειών ή επαναλαμβανόμενος έλεγχος με τα δάχτυλα.
• Επεισόδια με έντονη προσοχή και προετοιμασία ή αυτόματο πείραγμα χωρίς πλήρη επίγνωση.
• Επανειλημμένες προσπάθειες να σταματήσει η συμπεριφορά, με γάντια, επιδέσμους, κανόνες ή αποφυγή καθρεφτών, χωρίς σταθερό αποτέλεσμα.
• Κάλυψη των βλαβών με ρούχα ή μακιγιάζ, αποφυγή κοινωνικών επαφών, κολύμβησης, ιατρικής εξέτασης ή οικειότητας λόγω ντροπής.
• Πόνος, αιμορραγία, μόλυνση ή καθυστέρηση επούλωσης από την επαναλαμβανόμενη παρέμβαση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση συνδυάζει συζήτηση για το μοτίβο και τις συνέπειες με εξέταση πιθανών δερματολογικών, φαρμακευτικών ή ψυχικών αιτιών.

• Υπάρχει επαναλαμβανόμενο πείραγμα του δέρματος που προκαλεί δερματικές βλάβες.
• Έχουν γίνει επανειλημμένες προσπάθειες να μειωθεί ή να σταματήσει η συμπεριφορά.
• Το μοτίβο προκαλεί κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στην κοινωνική, επαγγελματική, σχολική ή άλλη σημαντική λειτουργία.
• Η συμπεριφορά δεν οφείλεται στη φυσιολογική επίδραση ουσίας, όπως διεγερτικό, ή άλλης ιατρικής κατάστασης, όπως δερματολογική νόσος.
• Δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη ψυχική διαταραχή, όπως παραληρητική πεποίθηση για παράσιτα, ανησυχία εμφάνισης στη σωματική δυσμορφία, στερεοτυπία ή πρόθεση αυτοτραυματισμού.

Η ένταση πριν από το πείραγμα και η ανακούφιση μετά μπορεί να υπάρχουν, αλλά δεν αποτελούν υποχρεωτικά κριτήρια. Η αξιολόγηση δεν πρέπει να απορρίπτει τα αυτόματα επεισόδια επειδή δεν συνοδεύονται από σαφές συναίσθημα.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η συμπεριφορά μπορεί να καταναλώνει χρόνο και να διακόπτει εργασία, διάβασμα ή ύπνο. Οι ορατές βλάβες και η προσπάθεια κάλυψής τους μπορεί να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις, έξοδα, απομόνωση και χαμηλή αυτοπεποίθηση. Οι λοιμώξεις, οι ουλές και οι αλλαγές στο χρώμα του δέρματος είναι πραγματικές ιατρικές συνέπειες, ενώ η ντροπή συχνά καθυστερεί την αναζήτηση βοήθειας. Η επίκριση ή η συνεχής εντολή «σταμάτα το» συνήθως αυξάνει την ένταση. Πιο χρήσιμη είναι η παρατήρηση των μοτίβων και η δημιουργία πρακτικών εναλλακτικών.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτιολογία δεν είναι γνωστή. Πιθανοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενη μάθηση της συνήθειας, αισθητηριακή ενίσχυση και ρύθμιση έντασης ή βαρεμάρας. Μπορεί να συνυπάρχουν ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, τριχοτιλλομανία, άγχος ή κατάθλιψη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μία κατάσταση προκαλεί απαραίτητα την άλλη. Δερματικά προβλήματα μπορεί να πυροδοτούν πείραγμα, αλλά χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στην εύλογη περιποίηση μιας βλάβης και στην επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά που τη διατηρεί ή τη χειροτερεύει. Δεν υπάρχει βάση να παρουσιάζεται η σπάνια αρθρίτιδα του καρπού ως τυπική επιπλοκή.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η μορφή της βλάβης, το κίνητρο και η παρουσία άλλων συμπτωμάτων βοηθούν στη διάκριση:

• Δερματολογικές παθήσεις μπορεί να προκαλούν κνησμό ή πληγές και χρειάζονται εξέταση, ακόμη κι αν το πείραγμα τις επιδεινώνει.
• Ουσίες ή φάρμακα, ιδιαίτερα όσα συνδέονται με έντονη διέγερση ή αισθήσεις στο δέρμα, μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπεριφορά.
• Στη διαταραχή σωματικής δυσμορφίας το πείραγμα γίνεται κυρίως ως απάντηση σε έντονη ενασχόληση με μια αντιληπτή ατέλεια εμφάνισης.
• Σε ψυχωτική διαταραχή μπορεί να υπάρχει ακλόνητη πεποίθηση ότι έντομα ή ξένα σώματα βρίσκονται κάτω από το δέρμα.
• Ο μη αυτοκτονικός αυτοτραυματισμός έχει διαφορετική πρόθεση και λειτουργία· δεν πρέπει να συγχέεται αυτόματα με το πείραγμα του δέρματος, που συνήθως λειτουργεί ως επαναλαμβανόμενη συνήθεια.
• Στις στερεοτυπικές κινήσεις ή σε ορισμένες νευροαναπτυξιακές καταστάσεις η συμπεριφορά εντάσσεται σε ευρύτερο αναπτυξιακό μοτίβο.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία στοχεύει στη συμπεριφορά, στα ερεθίσματα που τη συντηρούν και στη φροντίδα του τραυματισμένου δέρματος.

• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία με εκπαίδευση αντιστροφής συνήθειας βοηθά στην έγκαιρη αναγνώριση της παρόρμησης και στην επιλογή μιας ασύμβατης, ασφαλούς κίνησης.
• Η καταγραφή τόπου, ώρας, συναισθήματος και δραστηριότητας αποκαλύπτει αν το πείραγμα είναι εστιασμένο ή αυτόματο και επιτρέπει στοχευμένες αλλαγές.
• Πρακτικές αλλαγές, όπως μικρότερα νύχια, κάλυψη καθρεφτών σε συγκεκριμένες ώρες, ασφαλή αντικείμενα για τα χέρια ή επίδεση πληγών, λειτουργούν ως υποστηρικτικά εργαλεία και όχι ως τιμωρία.
• Δερματολόγος ή ιατρός μπορεί να αντιμετωπίσει λοίμωξη, κνησμό, ακμή ή άλλη πάθηση και να προτείνει ασφαλή φροντίδα τραύματος.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις εξετάζεται φαρμακευτική αγωγή, αλλά η επιλογή βασίζεται στη συνολική εικόνα και γίνεται μόνο με συνταγογράφηση και παρακολούθηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε βοήθεια όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενες πληγές, ουλές, πολλές αποτυχημένες προσπάθειες διακοπής ή όταν η συμπεριφορά περιορίζει κοινωνικές δραστηριότητες, εργασία ή ύπνο. Ιατρική εξέταση χρειάζεται για αυξανόμενο πόνο, πρήξιμο, θερμότητα, πύον, δυσάρεστη οσμή ή πυρετό. Ένας επαγγελματίας μπορεί να συντονίσει δερματολογική φροντίδα και ψυχολογική θεραπεία χωρίς ντροπή ή επίκριση.