Τριχοτιλλομανία (Διαταραχή Τραβήγματος Τριχών)

Τι είναι η τριχοτιλλομανία

Η τριχοτιλλομανία ανήκει στις επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές εστιασμένες στο σώμα. Κάποιος μπορεί να αναζητά τρίχες με συγκεκριμένη υφή, να τις στρίβει ή να τις εξετάζει μετά το τράβηγμα. Άλλοι τραβούν χωρίς να το αντιλαμβάνονται πλήρως όταν διαβάζουν, εργάζονται ή βλέπουν τηλεόραση. Τα επεισόδια μπορεί να πυροδοτούνται από βαρεμάρα, άγχος, ένταση ή αισθητηριακή αίσθηση, αλλά δεν υπάρχει ένα μοτίβο για όλους. Η εμφάνιση μπορεί να είναι κατά τόπους αραίωση, άνισες τρίχες διαφορετικού μήκους ή απώλεια φρυδιών και βλεφαρίδων.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η συμπεριφορά και οι συνέπειές της μπορεί να εμφανίζονται με αρκετούς διαφορετικούς τρόπους:

• Επαναλαμβανόμενο τράβηγμα τριχών από μία ή περισσότερες περιοχές, με ορατή αραίωση ή απώλεια.
• Αναζήτηση συγκεκριμένης τρίχας με βάση το μήκος, το πάχος, την υφή ή μια αίσθηση ότι «δεν είναι σωστή».
• Τράβηγμα με πλήρη προσοχή και τελετουργική προετοιμασία ή αυτόματα κατά τη διάρκεια καθιστικών δραστηριοτήτων.
• Επανειλημμένες προσπάθειες διακοπής με υποσχέσεις, κάλυψη, αλλαγή θέσης ή απομάκρυνση εργαλείων, χωρίς σταθερό αποτέλεσμα.
• Απόκρυψη της αραίωσης με χτένισμα, καπέλο, περούκα, μακιγιάζ ή αποφυγή ορισμένων δραστηριοτήτων.
• Παιχνίδι με τις τρίχες, τρίψιμο στα χείλη ή, σε ορισμένους ανθρώπους, δάγκωμα και κατάποση τριχών.
• Ντροπή, απομόνωση, καθυστέρηση στο σχολείο ή στην εργασία και αποφυγή κομμωτηρίου, ιατρικής εξέτασης ή οικειότητας.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση εξετάζει το μοτίβο τραβήγματος και την απώλεια τριχών, καθώς και δερματολογικές, αναπτυξιακές και άλλες ψυχικές εξηγήσεις.

• Υπάρχει επαναλαμβανόμενο τράβηγμα των τριχών που οδηγεί σε απώλειά τους.
• Το άτομο έχει κάνει επανειλημμένες προσπάθειες να μειώσει ή να σταματήσει το τράβηγμα.
• Η συμπεριφορά προκαλεί κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στην κοινωνική, εργασιακή, σχολική ή άλλη σημαντική λειτουργία.
• Η απώλεια δεν οφείλεται σε άλλη ιατρική ή δερματολογική κατάσταση.
• Το τράβηγμα δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη ψυχική διαταραχή, όπως προσπάθεια διόρθωσης αντιληπτής ατέλειας στη σωματική δυσμορφία ή στερεοτυπική συμπεριφορά στο πλαίσιο άλλης κατάστασης.

Ένταση πριν από το τράβηγμα και ευχαρίστηση ή ανακούφιση μετά μπορεί να υπάρχουν, αλλά δεν απαιτούνται. Αυτό επιτρέπει να αναγνωριστούν και τα αυτόματα επεισόδια χωρίς σαφή συναισθηματική ακολουθία.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η προσπάθεια απόκρυψης μπορεί να απαιτεί χρόνο, χρήματα και συνεχή προετοιμασία. Κολύμβηση, άθληση, άνεμος, δυνατός φωτισμός ή οικειότητα μπορεί να αποφεύγονται από φόβο ότι θα φανεί η αραίωση. Το τράβηγμα διακόπτει συγκέντρωση και ύπνο και μπορεί να προκαλέσει δερματικό ερεθισμό ή μόλυνση. Τα σχόλια για την εμφάνιση και η επίκριση συχνά ενισχύουν ντροπή και μυστικότητα. Υποστηρικτική στάση είναι να αναγνωριστεί η δυσκολία, να μειωθούν οι πυροδότες και να αναζητηθεί ειδική θεραπεία.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν έχει εντοπιστεί μία μοναδική αιτία. Η μάθηση της συνήθειας, αισθητηριακές ανταμοιβές, τρόποι ρύθμισης έντασης ή βαρεμάρας και γενετική ευαλωτότητα μπορεί να συμβάλλουν. Συχνά συνυπάρχουν εκδορά, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), άγχος ή κατάθλιψη, χωρίς να είναι βέβαιο ότι μία κατάσταση προκαλεί την άλλη. Η συμπεριφορά μπορεί να αρχίσει σε διαφορετικές ηλικίες και να αλλάζει με τον χρόνο. Δεν παρουσιάζεται αναλογία δέκα προς ένα μεταξύ γυναικών και ανδρών ως γενικός πληθυσμιακός κανόνας, επειδή τα κλινικά δείγματα και οι πληθυσμιακές εκτιμήσεις διαφέρουν.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η εξέταση του δέρματος και το κίνητρο του τραβήγματος βοηθούν στη διάκριση:

• Γυροειδής αλωπεκία, μυκητίαση, ορμονική ή άλλη δερματολογική και ιατρική αιτία μπορεί να προκαλεί απώλεια τριχών χωρίς τράβηγμα.
• Στη σωματική δυσμορφία η αφαίρεση τριχών γίνεται κυρίως για να διορθωθεί μια αντιληπτή ατέλεια εμφάνισης.
• Στις στερεοτυπικές κινήσεις ή σε ορισμένες νευροαναπτυξιακές καταστάσεις το τράβηγμα μπορεί να αποτελεί μέρος ευρύτερου επαναλαμβανόμενου μοτίβου.
• Στη διανοητική αναπηρία μπορεί να εμφανίζεται αυτοτραυματική συμπεριφορά με διαφορετική λειτουργία· χρησιμοποιείται σύγχρονη, μη στιγματιστική ορολογία και εξατομικευμένη αξιολόγηση.
• Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή περιλαμβάνει ιδεοληψίες και καταναγκασμούς, ενώ το τράβηγμα τριχών συνήθως δεν γίνεται για να εξουδετερώσει μια ιδεοληψία.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία εστιάζει στην επίγνωση, στην αλλαγή του περιβάλλοντος και σε ασφαλείς εναλλακτικές κινήσεις.

• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία με εκπαίδευση αντιστροφής συνήθειας είναι βασική επιλογή: εντοπίζει τα πρώτα σήματα και διδάσκει μια κίνηση ασύμβατη με το τράβηγμα.
• Η καταγραφή ώρας, θέσης, δραστηριότητας, συναισθήματος και περιοχής βοηθά να διακριθεί το εστιασμένο από το αυτόματο τράβηγμα.
• Ο έλεγχος ερεθισμάτων μπορεί να περιλαμβάνει αλλαγή φωτισμού ή θέσης, κάλυψη δαχτύλων, ασφαλή αντικείμενα για τα χέρια ή περιορισμό πρόσβασης σε εργαλεία, ανάλογα με το μοτίβο.
• Η οικογένεια υποστηρίζει τη χρήση δεξιοτήτων και αποφεύγει τον συνεχή έλεγχο, τις απειλές ή τα σχόλια για την εμφάνιση.
• Ορισμένα φάρμακα ή συμπληρώματα έχουν μελετηθεί, αλλά δεν αποτελούν λύση για όλους και πρέπει να εξετάζονται μόνο από ιατρό μαζί με οφέλη, κινδύνους και συνυπάρχουσες καταστάσεις.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν υπάρχει εμφανής απώλεια τριχών, επανειλημμένες αποτυχημένες προσπάθειες διακοπής, πληγές ή περιορισμός της καθημερινότητας. Δερματολογική εκτίμηση βοηθά να αποκλειστούν άλλες αιτίες και να αντιμετωπιστούν βλάβες. Ενημερώστε τον επαγγελματία αν υπάρχει μάσηση ή κατάποση τριχών, κοιλιακός πόνος, εμετός, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή δυσκολία στο φαγητό, επειδή μπορεί να χρειάζεται άμεση ιατρική διερεύνηση.