Διαταραχή Εκδοράς (Δερματιλλομανία)

Τι είναι η διαταραχή εκδοράς

Η διαταραχή ανήκει στις ιδεοψυχαναγκαστικές και συναφείς διαταραχές και ειδικότερα στις επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές εστιασμένες στο σώμα. Συνήθη σημεία είναι το πρόσωπο, τα χέρια, τα πόδια ή περιοχές με πραγματικές ή αντιληπτές ατέλειες, αλλά μπορεί να επηρεαστεί οποιοδήποτε μέρος. Χρησιμοποιούνται νύχια και μερικές φορές εργαλεία. Πριν από το πείραγμα μπορεί να υπάρχει ένταση, βαρεμάρα, άγχος ή αίσθηση ότι μια επιφάνεια «δεν είναι σωστή», όμως συχνά συμβαίνει χωρίς σαφή συναισθηματικό ερέθισμα. Το βασικό είναι η επανάληψη, οι βλάβες, οι προσπάθειες διακοπής και η σημαντική επίδραση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Το μοτίβο μπορεί να αναγνωρίζεται από συμπεριφορές, δερματικές συνέπειες και προσπάθειες απόκρυψης:

• Επαναλαμβανόμενο πείραγμα, ξύσιμο, τσίμπημα, δάγκωμα ή πίεση του δέρματος που δημιουργεί πληγές, ουλές ή αλλαγές χρώματος.
• Στόχευση σε σπυράκια, κρούστες, τρίχες που έχουν γυρίσει προς τα μέσα ή μικρές ανωμαλίες, αλλά και σε δέρμα χωρίς εμφανή βλάβη.
• Μεγάλος χρόνος μπροστά στον καθρέφτη, αναζήτηση ατελειών ή επαναλαμβανόμενος έλεγχος με τα δάχτυλα.
• Επεισόδια με έντονη προσοχή και προετοιμασία ή αυτόματο πείραγμα χωρίς πλήρη επίγνωση.
• Επανειλημμένες προσπάθειες να σταματήσει η συμπεριφορά, με γάντια, επιδέσμους, κανόνες ή αποφυγή καθρεφτών, χωρίς σταθερό αποτέλεσμα.
• Κάλυψη των βλαβών με ρούχα ή μακιγιάζ, αποφυγή κοινωνικών επαφών, κολύμβησης, ιατρικής εξέτασης ή οικειότητας λόγω ντροπής.
• Πόνος, αιμορραγία, μόλυνση ή καθυστέρηση επούλωσης από την επαναλαμβανόμενη παρέμβαση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση συνδυάζει συζήτηση για το μοτίβο και τις συνέπειες με εξέταση πιθανών δερματολογικών, φαρμακευτικών ή ψυχικών αιτιών.

• Υπάρχει επαναλαμβανόμενο πείραγμα του δέρματος που προκαλεί δερματικές βλάβες.
• Έχουν γίνει επανειλημμένες προσπάθειες να μειωθεί ή να σταματήσει η συμπεριφορά.
• Το μοτίβο προκαλεί κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στην κοινωνική, επαγγελματική, σχολική ή άλλη σημαντική λειτουργία.
• Η συμπεριφορά δεν οφείλεται στη φυσιολογική επίδραση ουσίας, όπως διεγερτικό, ή άλλης ιατρικής κατάστασης, όπως δερματολογική νόσος.
• Δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη ψυχική διαταραχή, όπως παραληρητική πεποίθηση για παράσιτα, ανησυχία εμφάνισης στη σωματική δυσμορφία, στερεοτυπία ή πρόθεση αυτοτραυματισμού.

Η ένταση πριν από το πείραγμα και η ανακούφιση μετά μπορεί να υπάρχουν, αλλά δεν αποτελούν υποχρεωτικά κριτήρια. Η αξιολόγηση δεν πρέπει να απορρίπτει τα αυτόματα επεισόδια επειδή δεν συνοδεύονται από σαφές συναίσθημα.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η συμπεριφορά μπορεί να καταναλώνει χρόνο και να διακόπτει εργασία, διάβασμα ή ύπνο. Οι ορατές βλάβες και η προσπάθεια κάλυψής τους μπορεί να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις, έξοδα, απομόνωση και χαμηλή αυτοπεποίθηση. Οι λοιμώξεις, οι ουλές και οι αλλαγές στο χρώμα του δέρματος είναι πραγματικές ιατρικές συνέπειες, ενώ η ντροπή συχνά καθυστερεί την αναζήτηση βοήθειας. Η επίκριση ή η συνεχής εντολή «σταμάτα το» συνήθως αυξάνει την ένταση. Πιο χρήσιμη είναι η παρατήρηση των μοτίβων και η δημιουργία πρακτικών εναλλακτικών.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Το επαναλαμβανόμενο πείραγμα μπορεί να προκαλέσει πόνο, αιμορραγία, λοίμωξη, ουλές και καθυστερημένη επούλωση.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η μορφή της βλάβης, το κίνητρο και η παρουσία άλλων συμπτωμάτων βοηθούν στη διάκριση:

• Δερματολογικές παθήσεις μπορεί να προκαλούν κνησμό ή πληγές και χρειάζονται εξέταση, ακόμη κι αν το πείραγμα τις επιδεινώνει.
• Ουσίες ή φάρμακα, ιδιαίτερα όσα συνδέονται με έντονη διέγερση ή αισθήσεις στο δέρμα, μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπεριφορά.
• Στη διαταραχή σωματικής δυσμορφίας το πείραγμα γίνεται κυρίως ως απάντηση σε έντονη ενασχόληση με μια αντιληπτή ατέλεια εμφάνισης.
• Σε ψυχωτική διαταραχή μπορεί να υπάρχει ακλόνητη πεποίθηση ότι έντομα ή ξένα σώματα βρίσκονται κάτω από το δέρμα.
• Ο μη αυτοκτονικός αυτοτραυματισμός έχει διαφορετική πρόθεση και λειτουργία· δεν πρέπει να συγχέεται αυτόματα με το πείραγμα του δέρματος, που συνήθως λειτουργεί ως επαναλαμβανόμενη συνήθεια.
• Στις στερεοτυπικές κινήσεις ή σε ορισμένες νευροαναπτυξιακές καταστάσεις η συμπεριφορά εντάσσεται σε ευρύτερο αναπτυξιακό μοτίβο.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία στοχεύει στη συμπεριφορά, στα ερεθίσματα που τη συντηρούν και στη φροντίδα του τραυματισμένου δέρματος.

• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία με εκπαίδευση αντιστροφής συνήθειας βοηθά στην έγκαιρη αναγνώριση της παρόρμησης και στην επιλογή μιας ασύμβατης, ασφαλούς κίνησης.
• Η καταγραφή τόπου, ώρας, συναισθήματος και δραστηριότητας αποκαλύπτει αν το πείραγμα είναι εστιασμένο ή αυτόματο και επιτρέπει στοχευμένες αλλαγές.
• Πρακτικές αλλαγές, όπως μικρότερα νύχια, κάλυψη καθρεφτών σε συγκεκριμένες ώρες, ασφαλή αντικείμενα για τα χέρια ή επίδεση πληγών, λειτουργούν ως υποστηρικτικά εργαλεία και όχι ως τιμωρία.
• Δερματολόγος ή ιατρός μπορεί να αντιμετωπίσει λοίμωξη, κνησμό, ακμή ή άλλη πάθηση και να προτείνει ασφαλή φροντίδα τραύματος.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις εξετάζεται φαρμακευτική αγωγή, αλλά η επιλογή βασίζεται στη συνολική εικόνα και γίνεται μόνο με συνταγογράφηση και παρακολούθηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε βοήθεια όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενες πληγές, ουλές, πολλές αποτυχημένες προσπάθειες διακοπής ή όταν η συμπεριφορά περιορίζει κοινωνικές δραστηριότητες, εργασία ή ύπνο. Ιατρική εξέταση χρειάζεται για αυξανόμενο πόνο, πρήξιμο, θερμότητα, πύον, δυσάρεστη οσμή ή πυρετό. Ένας επαγγελματίας μπορεί να συντονίσει δερματολογική φροντίδα και ψυχολογική θεραπεία χωρίς ντροπή ή επίκριση.

Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια, κάλεσε το 112 ή ζήτησε βοήθεια στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων. Η γραμμή του κέντρου και η φόρμα επικοινωνίας δεν αποτελούν υπηρεσία επειγόντων. Εκτός ΕΕ, κάλεσε τον τοπικό αριθμό επειγόντων.