Σχιζοφρένεια

Τι είναι η σχιζοφρένεια

Η σχιζοφρένεια ανήκει στις ψυχωτικές διαταραχές. Κατά τις ενεργές φάσεις μπορεί να εμφανίζονται παραληρητικές πεποιθήσεις, ψευδαισθήσεις ή έντονη αποδιοργάνωση του λόγου και της συμπεριφοράς. Μπορεί επίσης να υπάρχουν «αρνητικά» συμπτώματα, όπως μειωμένη έκφραση συναισθήματος ή δυσκολία να ξεκινήσει και να διατηρήσει κανείς δραστηριότητες. Οι περίοδοι έντονης συμπτωματολογίας μπορεί να εναλλάσσονται με περιόδους βελτίωσης. Η διάγνωση δεν βασίζεται σε ένα μεμονωμένο σύμπτωμα ούτε σε μια απεικονιστική ή εργαστηριακή εξέταση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα συμπτώματα συνήθως περιγράφονται σε διαφορετικούς τομείς και δεν εμφανίζονται όλα σε κάθε άτομο:

• Παραληρητικές πεποιθήσεις: σταθερές πεποιθήσεις που δεν συμβαδίζουν με τα διαθέσιμα στοιχεία και δεν εξηγούνται απλώς από το πολιτισμικό ή θρησκευτικό πλαίσιο.
• Ψευδαισθήσεις: αισθητηριακές εμπειρίες χωρίς αντίστοιχο εξωτερικό ερέθισμα, συχνότερα η αίσθηση ότι ακούγονται φωνές.
• Αποδιοργανωμένος λόγος, με δυσκολία να διατηρηθεί η συνοχή ή να γίνει κατανοητή η πορεία της σκέψης.
• Έντονα αποδιοργανωμένη ή κατατονική συμπεριφορά, η οποία μπορεί να επηρεάζει την κίνηση, την ανταπόκριση ή την ασφάλεια.
• Μειωμένη συναισθηματική έκφραση, χαμηλή πρωτοβουλία, περιορισμένος λόγος ή κοινωνική απόσυρση.
• Δυσκολίες στην προσοχή, στην εργαζόμενη μνήμη, στον σχεδιασμό ή στην κατανόηση κοινωνικών πληροφοριών.
• Πτώση στη σχολική, επαγγελματική, κοινωνική λειτουργία ή στην αυτοφροντίδα σε σχέση με το προηγούμενο επίπεδο.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο ή κατάλληλη διεπιστημονική ομάδα μετά από ολοκληρωμένη αξιολόγηση. Χρειάζεται να εξεταστούν η πορεία στον χρόνο, η λειτουργικότητα, η διάθεση, η χρήση ουσιών, η σωματική και νευρολογική υγεία και πληροφορίες από το ίδιο το άτομο και, με συναίνεση, από ανθρώπους που το γνωρίζουν καλά.

• Κατά την ενεργή φάση υπάρχουν τουλάχιστον 2 από 5 βασικές κατηγορίες συμπτωμάτων για σημαντικό μέρος ενός μήνα, ή λιγότερο αν η θεραπεία είναι επιτυχής, και τουλάχιστον 1 είναι παραληρητικές ιδέες, ψευδαίσθηση ή αποδιοργανωμένος λόγος.
• Υπάρχει αισθητή έκπτωση σε έναν ή περισσότερους σημαντικούς τομείς, όπως εργασία, σχέσεις ή αυτοφροντίδα, ή αποτυχία επίτευξης του αναμενόμενου επιπέδου όταν η έναρξη είναι νωρίς.
• Συνεχή σημεία επιμένουν για τουλάχιστον 6 μήνες, περιλαμβάνοντας τουλάχιστον 1 μήνα ενεργών συμπτωμάτων — ή λιγότερο αν αντιμετωπιστούν επιτυχώς. Σε ιστορικό αυτισμού ή διαταραχής επικοινωνίας με έναρξη στην παιδική ηλικία, απαιτούνται επίσης έντονες παραληρητικές ιδέες ή ψευδαισθήσεις για τουλάχιστον 1 μήνα, ή λιγότερο με επιτυχή θεραπεία, μαζί με τα υπόλοιπα κριτήρια.
• Κατάθλιψη ή μανία με ψυχωτικά χαρακτηριστικά και σχιζοσυναισθηματική διαταραχή αποκλείονται με βάση τη χρονική σχέση των επεισοδίων διάθεσης με την ψύχωση. Στη σχιζοφρένεια, πλήρη επεισόδια διάθεσης, αν εμφανίζονται, καταλαμβάνουν μειοψηφία της συνολικής ενεργού και υπολειμματικής πορείας.
• Τα συμπτώματα δεν αποδίδονται καλύτερα σε ουσία, φάρμακο, άλλη ιατρική ή νευρολογική κατάσταση.

Δεν υπάρχει αιματολογική εξέταση ή εγκεφαλική απεικόνιση που να επιβεβαιώνει από μόνη της τη σχιζοφρένεια. Οι εξετάσεις χρησιμοποιούνται όταν χρειάζεται για να διερευνηθούν άλλες αιτίες και να σχεδιαστεί ασφαλής θεραπεία.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η επίδραση μπορεί να αφορά την εργασία ή τις σπουδές, τις σχέσεις, την οργάνωση καθημερινών δραστηριοτήτων, τα οικονομικά και τη σωματική φροντίδα. Συχνά τα αρνητικά και γνωστικά συμπτώματα είναι πιο επίμονα από τις ψευδαισθήσεις ή τα παραληρήματα και χρειάζονται δική τους υποστήριξη. Το στίγμα, η απομόνωση, η φτώχεια και τα εμπόδια στην πρόσβαση σε υπηρεσίες μπορούν να επιβαρύνουν περισσότερο τη λειτουργικότητα. Η διάγνωση δεν συνεπάγεται βία· ο κίνδυνος αξιολογείται εξατομικευμένα και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η οξεία συμπτωματολογία, η χρήση ουσιών και η πρόσβαση σε φροντίδα.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η σχιζοφρένεια δεν έχει μία μοναδική αιτία. Γενετική ευαλωτότητα, νευροαναπτυξιακοί και βιολογικοί παράγοντες, στρεσογόνες εμπειρίες και περιβαλλοντικές επιδράσεις μπορεί να αλληλεπιδρούν. Η οικογενειακή προδιάθεση αυξάνει την πιθανότητα αλλά δεν καθορίζει το αποτέλεσμα. Η χρήση κάνναβης, ιδιαίτερα σε συχνή ή υψηλής ισχύος χρήση και σε ευάλωτα άτομα, έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο ψύχωσης, χωρίς να εξηγεί όλες τις περιπτώσεις. Διαφορές που έχουν βρεθεί κατά μέσο όρο σε εγκεφαλικά δίκτυα δεν είναι παρούσες σε όλους, δεν είναι ειδικές και δεν αποτελούν διαγνωστικό τεστ.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η χρονική πορεία και η σχέση της ψύχωσης με άλλα συμπτώματα είναι καθοριστικές:

• Η βραχεία ψυχωτική διαταραχή διαρκεί λιγότερο από 1 μήνα και καταλήγει σε πλήρη επαναφορά στο προηγούμενο επίπεδο λειτουργίας.
• Η σχιζοφρενικόμορφη διαταραχή έχει συνολική διάρκεια από 1 έως λιγότερο από 6 μήνες.
• Στη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, τα πλήρη επεισόδια διάθεσης καταλαμβάνουν την πλειονότητα της συνολικής πορείας και υπάρχει περίοδος τουλάχιστον 2 εβδομάδων με παραληρήματα ή ψευδαισθήσεις χωρίς πλήρες επεισόδιο διάθεσης.
• Στη διπολική ή μείζονα καταθλιπτική διαταραχή με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, η ψύχωση εμφανίζεται μέσα στα επεισόδια διάθεσης.
• Ουσίες, φάρμακα, παραληρητικές ιδέες, επιληψία, αυτοάνοσες ή άλλες νευρολογικές/ιατρικές καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν ψυχωτικά συμπτώματα και χρειάζονται διερεύνηση.
• Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), η διαταραχή σωματικής δυσμορφίας ή η αποθησαύριση με απουσία εναισθησίας διακρίνονται από την παρουσία των χαρακτηριστικών εμμονών, ενασχολήσεων ή επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών τους.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η φροντίδα είναι συνήθως μακροχρόνια, συνεργατική και προσαρμοσμένη στους στόχους, στις ανάγκες και στις προτιμήσεις του ατόμου.

• Η αντιψυχωτική αγωγή αποτελεί βασική θεραπεία για τα ενεργά ψυχωτικά συμπτώματα. Η επιλογή γίνεται από ψυχίατρο με συζήτηση για οφέλη, ανεπιθύμητες ενέργειες και τακτική παρακολούθηση.
• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για ψύχωση και οι οικογενειακές παρεμβάσεις μπορούν να υποστηρίξουν την αντιμετώπιση συμπτωμάτων, τη μείωση υποτροπών και την επικοινωνία.
• Υπηρεσίες έγκαιρης παρέμβασης στο πρώτο επεισόδιο συνδυάζουν ιατρική, ψυχολογική, κοινωνική, εκπαιδευτική και επαγγελματική υποστήριξη.
• Η υποστηριζόμενη εκπαίδευση ή εργασία, η αποκατάσταση δεξιοτήτων, η σταθερή στέγαση και η αντιμετώπιση χρήσης ουσιών είναι συχνά εξίσου σημαντικές για την ανάρρωση.
• Χρειάζεται παρακολούθηση της σωματικής υγείας, όπως βάρος, πίεση, γλυκόζη, λιπίδια και κινητικές ανεπιθύμητες ενέργειες, ανάλογα με την αγωγή και το ιστορικό.
• Αν δύο κατάλληλες δοκιμές αντιψυχωτικών δεν έχουν βοηθήσει επαρκώς, ο ειδικός μπορεί να αξιολογήσει αντιμετώπιση της ανθεκτικής στη θεραπεία σχιζοφρένειας, συμπεριλαμβανομένης της κλοζαπίνης με την απαιτούμενη στενή παρακολούθηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Νέα ή επιδεινούμενα παραληρήματα, ψευδαισθήσεις, έντονη καχυποψία, αποδιοργάνωση, απότομη πτώση της λειτουργικότητας ή αδυναμία αυτοφροντίδας χρειάζονται γρήγορη επαγγελματική αξιολόγηση. Είναι προτιμότερο να απευθυνθεί κανείς άμεσα σε υπηρεσία ψυχικής υγείας ή εφημερεύον νοσοκομείο, ιδιαίτερα σε πρώτο επεισόδιο. Μην αντιπαρατίθεστε επιθετικά με την εμπειρία του ατόμου· μιλήστε ήρεμα, αναγνωρίστε ότι φοβάται ή δυσκολεύεται και εστιάστε στην ασφάλεια και στη σύνδεση με βοήθεια.

Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια, κάλεσε το 112 ή ζήτησε βοήθεια στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων. Η γραμμή του κέντρου και η φόρμα επικοινωνίας δεν αποτελούν υπηρεσία επειγόντων. Εκτός ΕΕ, κάλεσε τον τοπικό αριθμό επειγόντων.