Πυρομανία

Τι είναι η Πυρομανία

Για τη διάγνωση χρειάζονται περισσότερα από ενδιαφέρον για φωτιές ή μία πράξη εμπρησμού. Το άτομο έχει προκαλέσει σκόπιμα και με πρόθεση φωτιά σε περισσότερες από μία περιστάσεις, νιώθει ένταση ή συναισθηματική διέγερση πριν και έλκεται από τη φωτιά, τα εργαλεία, τις χρήσεις ή τις συνέπειές της. Μπορεί να νιώθει ευχαρίστηση, ικανοποίηση ή ανακούφιση όταν ανάβει, παρακολουθεί ή συμμετέχει στα επακόλουθα. Η επαγγελματική ή εθελοντική ενασχόληση με πυρόσβεση δεν είναι από μόνη της σύμπτωμα.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η αξιολόγηση αναζητά έναν στενό συνδυασμό συμπεριφοράς, έντασης και κινήτρου:

• Περισσότερα από ένα επεισόδια σκόπιμης και με πρόθεση πρόκλησης φωτιάς.
• Αύξηση έντασης ή συναισθηματικής διέγερσης πριν από το άναμμα.
• Έντονο ενδιαφέρον, περιέργεια ή έλξη για τη φωτιά, τις καταστάσεις όπου χρησιμοποιείται και τα αποτελέσματά της.
• Ευχαρίστηση, ικανοποίηση ή ανακούφιση όταν προκαλείται η φωτιά, όταν παρακολουθείται ή όταν το άτομο εμπλέκεται στις συνέπειες.
• Επαναλαμβανόμενη αναζήτηση πληροφοριών ή παρουσίας σε πυρκαγιές μπορεί να υπάρχει, αλλά δεν αρκεί χωρίς τα υπόλοιπα κριτήρια.
• Πραγματικές επιπτώσεις μπορεί να περιλαμβάνουν τραυματισμό, απώλεια ζωής, καταστροφή κατοικίας ή φύσης και σοβαρές νομικές συνέπειες.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση απαιτεί προσεκτική ψυχιατρική και, συχνά, δικανική αξιολόγηση του κινήτρου, του σχεδιασμού, της πορείας και της ψυχικής κατάστασης. Δεν μπορεί να συναχθεί από το ποινικό αδίκημα ή από ενδιαφέρον για την πυρόσβεση.

• Υπάρχει σκόπιμη και με πρόθεση πρόκληση φωτιάς σε περισσότερες από μία περιστάσεις, με ένταση ή συναισθηματική διέγερση πριν από την πράξη.
• Υπάρχει έλξη, ενδιαφέρον ή περιέργεια για τη φωτιά και ευχαρίστηση, ικανοποίηση ή ανακούφιση κατά την πρόκληση, παρακολούθηση ή συμμετοχή στα επακόλουθα.
• Η φωτιά δεν προκαλείται για χρήματα, ιδεολογία, συγκάλυψη εγκλήματος, θυμό ή εκδίκηση, βελτίωση συνθηκών ζωής, ως απάντηση σε παραλήρημα ή ψευδαίσθηση ή λόγω μειωμένης κρίσης.
• Η συμπεριφορά δεν εξηγείται καλύτερα από Διαταραχή Διαγωγής, μανιακό επεισόδιο ή Αντικοινωνική Διαταραχή Προσωπικότητας.

Η Πυρομανία θεωρείται εξαιρετικά σπάνια και η συχνότητά της στον γενικό πληθυσμό δεν έχει τεκμηριωθεί καλά.

Επιπτώσεις και ευθύνη

Οι συνέπειες μιας φωτιάς μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι είχε φανταστεί το άτομο: εγκαύματα, θάνατοι, απώλεια σπιτιού, βλάβη ζώων και οικοσυστημάτων, εκκένωση περιοχής και μακρόχρονη δικαστική εμπλοκή. Η διάγνωση δεν ακυρώνει την ευθύνη για προστασία άλλων ούτε καθορίζει από μόνη της τη νομική ικανότητα. Ο φόβος και η ντροπή μπορεί να εμποδίζουν την αποκάλυψη των παρορμήσεων, όμως μια εμπιστευτική συζήτηση με ειδικό πριν υπάρξει νέο επεισόδιο μπορεί να επιτρέψει ουσιαστική πρόληψη.

Τι γνωρίζουμε για αίτια και συσχετίσεις

Η Πυρομανία είναι τόσο σπάνια ώστε η έρευνα για τα αίτια είναι περιορισμένη. Δεν έχει αποδειχθεί ένας ενιαίος νευροβιολογικός, οικογενειακός ή περιβαλλοντικός μηχανισμός. Ευρήματα σε ανθρώπους που έχουν διαπράξει εμπρησμό, όπως χρήση ουσιών, κοινωνική απομόνωση, τραύμα ή άλλες ψυχικές διαταραχές, δεν είναι αυτομάτως αίτια ή χαρακτηριστικά της Πυρομανίας. Ούτε το επάγγελμα ούτε ο εθελοντισμός στην πυροσβεστική αποτελούν παράγοντα διάγνωσης χωρίς το πλήρες κλινικό μοτίβο.

Άλλες αιτίες πρόκλησης φωτιάς

Οι περισσότερες σκόπιμες πυρκαγιές εξηγούνται από άλλα κίνητρα ή καταστάσεις:

• Οικονομικό όφελος, απάτη, εκδίκηση, εκφοβισμός, ιδεολογικός σκοπός ή συγκάλυψη άλλου εγκλήματος αποκλείουν το κίνητρο της Πυρομανίας.
• Στη Διαταραχή Διαγωγής η φωτιά μπορεί να αποτελεί μέρος ευρύτερου μοτίβου καταστροφής, επιθετικότητας και παραβίασης κανόνων.
• Σε μανιακό επεισόδιο μπορεί να υπάρχει μειωμένη κρίση μαζί με αυξημένη ενέργεια, λιγότερη ανάγκη ύπνου και άλλες επικίνδυνες πράξεις.
• Παραλήρημα, ψευδαίσθηση, άνοια, νοητική αναπηρία, οξεία τοξίκωση ή νευρολογική πάθηση μπορεί να επηρεάσουν την κρίση και απαιτούν αντίστοιχη αξιολόγηση.
• Τυχαία φωτιά, παιδικός πειραματισμός χωρίς κατανόηση του κινδύνου και ενδιαφέρον για πυροσβεστική εκπαίδευση δεν αποτελούν από μόνα τους Πυρομανία.

Αντιμετώπιση και πρόληψη νέου επεισοδίου

Επειδή δεν υπάρχουν μεγάλες ελεγχόμενες μελέτες, το πλάνο βασίζεται σε εκτίμηση κινδύνου και εξατομικευμένη φροντίδα:

• Άμεση απομάκρυνση ή ασφαλής φύλαξη αναπτήρων, καυσίμων και άλλων μέσων, χωρίς να ζητείται από ένα μη εκπαιδευμένο πρόσωπο να κάνει επικίνδυνη έρευνα.
• Γραπτό σχέδιο για το τι θα κάνει το άτομο όταν αυξάνεται η ένταση: αποχώρηση από χώρο με υλικά, επικοινωνία με συγκεκριμένο υποστηρικτικό πρόσωπο και επείγουσα αξιολόγηση αν υπάρχει σχέδιο.
• Ψυχοθεραπεία με λειτουργική ανάλυση ερεθισμάτων, έλεγχο παρόρμησης, γνωσιακή αναδόμηση, δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και πρόληψη υποτροπής.
• Για παιδιά με επικίνδυνο παιχνίδι με φωτιά, αναπτυξιακά κατάλληλη εκπαίδευση πυρασφάλειας και οικογενειακή παρέμβαση, αφού αξιολογηθούν επίβλεψη, τραύμα, Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) και άλλες ανάγκες.
• Θεραπεία συνυπαρχόντων προβλημάτων διάθεσης, ψύχωσης, ουσιών ή γνωστικής διαταραχής. Δεν υπάρχει καθιερωμένο ειδικό φάρμακο για την Πυρομανία.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε εξειδικευμένη αξιολόγηση μόλις εμφανιστούν επαναλαμβανόμενες παρορμήσεις, προετοιμασία, συλλογή υλικών ή προηγούμενα επεισόδια φωτιάς. Μην περιμένετε να γίνει μεγάλη ζημιά. Για παιδί ή έφηβο, χρειάζεται ταυτόχρονα ασφαλής επίβλεψη και αναπτυξιακή αξιολόγηση, όχι μόνο τιμωρία. Αν υπάρχει πρόσφατη απειλή, συγκεκριμένος στόχος ή υλικά έτοιμα για χρήση, η κατάσταση χρειάζεται άμεση εκτίμηση κινδύνου.