Διαλείπουσα Εκρηκτική Διαταραχή

Τι είναι η Διαλείπουσα Εκρηκτική Διαταραχή

Το βασικό πρόβλημα είναι η αποτυχία ελέγχου επιθετικών παρορμήσεων. Σε μία διαγνωστική διαδρομή υπάρχουν συχνές λεκτικές εκρήξεις ή ήπια σωματική επιθετικότητα, κατά μέσο όρο δύο φορές την εβδομάδα επί τρεις μήνες, χωρίς τραυματισμό ή καταστροφή. Στην άλλη υπάρχουν τουλάχιστον τρία σοβαρότερα επεισόδια μέσα σε δώδεκα μήνες, με ζημιά ή τραυματισμό. Μεταξύ των επεισοδίων το άτομο μπορεί να λειτουργεί διαφορετικά· επίμονη θυμωμένη διάθεση όλη την ημέρα κατευθύνει και σε άλλες διαγνώσεις.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η εικόνα διαφέρει, αλλά συχνά περιλαμβάνει τα παρακάτω στοιχεία:

• Απότομες φωνές, προσβολές, λεκτικές αντιπαραθέσεις ή ξεσπάσματα που επαναλαμβάνονται και μοιάζουν δυσανάλογα με το γεγονός.
• Παρορμητική σωματική επιθετικότητα προς αντικείμενα, ζώα ή ανθρώπους, με ή χωρίς ζημιά ή τραυματισμό.
• Ταχεία αύξηση έντασης, θυμού ή σωματικής διέγερσης και αίσθηση ότι η αντίδραση «έφυγε» πριν προλάβει να ελεγχθεί.
• Εκρήξεις που δεν σχεδιάστηκαν εκ των προτέρων και δεν υπηρετούν απτό στόχο, όπως οικονομικό κέρδος ή εκφοβισμό για συμμόρφωση.
• Μεταγενέστερη ανακούφιση, ντροπή, λύπη ή ενοχή μπορεί να υπάρχει, αλλά κανένα από αυτά δεν είναι υποχρεωτικό διαγνωστικό στοιχείο.
• Δυσκολίες στις σχέσεις, στην εργασία ή στο σχολείο, οικονομικό κόστος, νομικές συνέπειες ή έντονη προσωπική δυσφορία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση γίνεται από επαγγελματία ψυχικής υγείας με αναλυτικό ιστορικό επεισοδίων, αφορμών, προθέσεων και συνεπειών. Πληροφορίες από κοντινά πρόσωπα μπορεί να είναι χρήσιμες, με σεβασμό στην ασφάλεια και στη συναίνεση.

• Οι εκρήξεις περιλαμβάνουν είτε λεκτική ή σωματική επιθετικότητα περίπου δύο φορές την εβδομάδα επί 3 μήνες χωρίς ζημιά ή τραυματισμό, είτε 3 επεισόδια μέσα σε 12 μήνες που προκάλεσαν καταστροφή περιουσίας ή σωματική επίθεση με τραυματισμό. Η έντασή τους είναι κατάφωρα δυσανάλογη προς την πρόκληση ή το ψυχοκοινωνικό στρες.
• Η επιθετικότητα είναι παρορμητική ή θυμικά καθοδηγούμενη, όχι προσχεδιασμένη, και δεν αποσκοπεί στην επίτευξη απτού στόχου.
• Οι εκρήξεις προκαλούν έντονη δυσφορία, έκπτωση στις σχέσεις ή στην εργασία ή οικονομικές και νομικές συνέπειες.
• Η χρονολογική ηλικία είναι τουλάχιστον 6 ετών ή το αναπτυξιακό επίπεδο αντίστοιχο και το μοτίβο δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη ψυχική, νευρολογική ή ιατρική κατάσταση, ουσία ή φάρμακο.

Στις ηλικίες 6 έως 18 ετών, αν πληρούνται τα κριτήρια της Διαταραχής Απορρύθμισης της Διάθεσης με Εκρήξεις Θυμού, εκείνη υπερισχύει και δεν προστίθεται Διαλείπουσα Εκρηκτική Διαταραχή. Η διάγνωση δεν τίθεται για αναπτυξιακά αναμενόμενα ξεσπάσματα.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Οι εκρήξεις μπορούν να δημιουργήσουν φόβο στο σπίτι, απομάκρυνση φίλων, πειθαρχικές κυρώσεις, απώλεια εργασίας, χρέη από ζημιές ή εμπλοκή με τον νόμο. Το άτομο μπορεί να αποφεύγει καταστάσεις ή να νιώθει ότι όλοι το προκαλούν, ενώ οι κοντινοί άνθρωποι προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους για να μην υπάρξει επεισόδιο. Η ασφάλεια όσων υφίστανται επιθετικότητα έχει προτεραιότητα. Η θεραπευτική κατανόηση δεν απαιτεί από κανέναν να παραμένει σε επικίνδυνο περιβάλλον.

Αίτια και παράγοντες που διερευνώνται

Δεν υπάρχει μία αιτία. Η έρευνα εξετάζει αλληλεπιδράσεις βιολογικής ευαλωτότητας, ρύθμισης συναισθήματος, μάθησης και περιβαλλοντικών εμπειριών. Έκθεση σε βία ή ασυνεπή, σκληρή ανατροφή μπορεί να συσχετίζεται με δυσκολίες ελέγχου, αλλά δεν οδηγεί αναπόφευκτα στη διαταραχή και δεν αποδεικνύει τη διάγνωση. Αλκοόλ, διεγερτικές ουσίες, τραυματική εγκεφαλική κάκωση και ορισμένες νευρολογικές καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν επιθετικότητα και χρειάζονται ξεχωριστή εκτίμηση.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η παρορμητική επιθετικότητα εμφανίζεται σε πολλά πλαίσια και η διαφορά βρίσκεται στο συνολικό μοτίβο:

• Η Διαταραχή Απορρύθμισης της Διάθεσης με Εκρήξεις Θυμού απαιτεί σοβαρές εκρήξεις και επίμονη ευερέθιστη ή θυμωμένη διάθεση μεταξύ τους, με έναρξη πριν τα 10 έτη και διάγνωση στις ηλικίες 6 έως 18.
• Στη διπολική διαταραχή η επιθετικότητα μπορεί να συμβαίνει μέσα σε διακριτό επεισόδιο μανίας ή υπομανίας με αλλαγή ενέργειας, ύπνου και άλλων συμπτωμάτων.
• Στις διαταραχές προσωπικότητας αξιολογείται το ευρύτερο, επίμονο πρότυπο σχέσεων, αυτοεικόνας και ρύθμισης συναισθήματος· οι εκρήξεις δεν χαρακτηρίζονται συλλήβδην ως «χειριστικές».
• Η Διαταραχή Διαγωγής αφορά ευρύτερο επαναλαμβανόμενο μοτίβο παραβίασης δικαιωμάτων και κανόνων, που μπορεί να περιλαμβάνει σχεδιασμένη ή οργανωμένη επιθετικότητα.
• Η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), ο αυτισμός, οι ουσίες, το παραλήρημα και οι νευρολογικές παθήσεις μπορεί να συνδέονται με δυσρύθμιση και απαιτούν κατάλληλη διαφοροποίηση.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Το πλάνο συνδυάζει μείωση κινδύνου, δεξιότητες αυτορρύθμισης και θεραπεία συνυπαρχόντων προβλημάτων:

• Αρχικό σχέδιο ασφάλειας με αναγνώριση πρώιμων σημάτων, απομάκρυνση από την ένταση και περιορισμό πρόσβασης σε όπλα ή άλλα επικίνδυνα μέσα.
• Δομημένη γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία για αναγνώριση εκλυτικών παραγόντων, επανεκτίμηση εχθρικών ερμηνειών και ανοχή στη δυσφορία, επικοινωνία και επίλυση προβλημάτων.
• Παρεμβάσεις διαχείρισης θυμού και εξάσκηση σε εναλλακτικές συμπεριφορές, με στόχους που παρακολουθούν συχνότητα, ένταση, ζημιές και αποκατάσταση σχέσεων.
• Φαρμακευτική αγωγή μπορεί να εξεταστεί εξατομικευμένα από ψυχίατρο. Τα δεδομένα υποστηρίζουν ορισμένες επιλογές, αλλά δεν υπάρχει ένα φάρμακο που να εγγυάται ανταπόκριση σε όλους.
• Αντιμετώπιση χρήσης ουσιών, διαταραχών διάθεσης, ΔΕΠΥ ή άλλων συνυπαρχουσών καταστάσεων, μαζί με υποστήριξη των ανθρώπων που έχουν επηρεαστεί.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν οι εκρήξεις επαναλαμβάνονται, είναι δυσανάλογες, προκαλούν φόβο, τραυματισμό, ζημιές ή προβλήματα στις σχέσεις, στη δουλειά ή με τον νόμο. Η έγκαιρη βοήθεια είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν αυξάνεται η συχνότητα, υπάρχει χρήση ουσιών ή το άτομο φοβάται ότι θα χάσει τον έλεγχο. Η θεραπεία μπορεί να μειώσει τις εκρήξεις και τη λειτουργική επιβάρυνση, χωρίς να εγγυάται πλήρη αποκατάσταση σε κάθε περίπτωση.