Διαταραχή Διαγωγής

Τι είναι η Διαταραχή Διαγωγής

Το DSM-5-TR οργανώνει τα συμπτώματα σε τέσσερις περιοχές: επιθετικότητα προς ανθρώπους ή ζώα, καταστροφή περιουσίας, εξαπάτηση ή κλοπή και σοβαρές παραβιάσεις κανόνων. Η διάγνωση απαιτεί τουλάχιστον τρία από δεκαπέντε συμπτώματα στους τελευταίους δώδεκα μήνες, με τουλάχιστον ένα στους τελευταίους έξι. Το μοτίβο πρέπει να προκαλεί κλινικά σημαντική δυσκολία στην κοινωνική, σχολική ή επαγγελματική λειτουργία. Η βαρύτητα εκτιμάται από τον αριθμό και τη σοβαρότητα των πράξεων και της βλάβης, όχι μόνο από το αν υπήρξε πειθαρχική κύρωση.

Πιθανά σημάδια και συμπεριφορές

Τα σημάδια αξιολογούνται ως επαναλαμβανόμενο μοτίβο και όχι ως απομονωμένα περιστατικά:

• Εκφοβισμός, απειλές, έναρξη σωματικών καβγάδων, χρήση αντικειμένου που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη ή σωματική σκληρότητα.
• Σκληρότητα προς ζώα, ληστεία με αντιπαράθεση ή εξαναγκασμός άλλου ανθρώπου σε σεξουαλική δραστηριότητα· τέτοιες συμπεριφορές απαιτούν άμεση προστασία των θυμάτων.
• Σκόπιμη πρόκληση φωτιάς με πρόθεση σοβαρής ζημιάς ή άλλη εσκεμμένη καταστροφή ξένης περιουσίας.
• Διάρρηξη, συστηματικά ψέματα για απόκτηση αγαθών ή αποφυγή υποχρεώσεων και κλοπή αντικειμένων αξίας χωρίς άμεση αντιπαράθεση.
• Συχνή παραμονή έξω τη νύχτα παρά τις απαγορεύσεις πριν τα 13 έτη, φυγή από το σπίτι υπό συγκεκριμένες DSM συνθήκες ή συχνές αδικαιολόγητες απουσίες από το σχολείο πριν τα 13.
• Πτώση στη φοίτηση, συγκρούσεις με συνομηλίκους και ενήλικες, εμπλοκή με υπηρεσίες προστασίας ή δικαιοσύνης και αυξανόμενος κίνδυνος τραυματισμού.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση χρειάζεται πληροφορίες από το παιδί ή τον έφηβο, την οικογένεια και, όπου είναι κατάλληλο και νόμιμο, το σχολείο ή άλλες υπηρεσίες. Εξετάζει χρονολογία, πρόθεση, πλαίσιο, συχνότητα, βλάβη και προστατευτικούς παράγοντες.

• Υπάρχουν τουλάχιστον 3 από τα 15 καθορισμένα συμπτώματα μέσα σε 12 μήνες και τουλάχιστον 1 μέσα στους τελευταίους 6 μήνες.
• Το μοτίβο προκαλεί κλινικά σημαντική έκπτωση στην κοινωνική, σχολική ή, όπου ισχύει, επαγγελματική λειτουργία.
• Προσδιορίζεται αν η έναρξη ήταν στην παιδική ηλικία, στην εφηβεία ή παραμένει άγνωστη, καθώς και αν η βαρύτητα είναι ήπια, μέτρια ή σοβαρή.
• Σε άτομο ηλικίας 18 ετών ή μεγαλύτερο, δεν πρέπει να πληρούνται τα κριτήρια Αντικοινωνικής Διαταραχής Προσωπικότητας.

Ο προσδιοριστής «με περιορισμένα φιλοκοινωνικά συναισθήματα» απαιτεί τουλάχιστον δύο σταθερά χαρακτηριστικά επί 12 μήνες —όπως έλλειψη ενοχής, περιορισμένη ενσυναίσθηση, αδιαφορία για επίδοση ή ρηχό συναίσθημα— σε περισσότερες σχέσεις και περιβάλλοντα. Χρειάζονται πολλαπλές πηγές, όχι μία εντύπωση σε μία συνάντηση.

Πώς επηρεάζει το παιδί, την οικογένεια και το σχολείο

Οι συνέπειες μπορεί να περιλαμβάνουν αποκλεισμό από το σχολείο, απομάκρυνση από φίλους, τραυματισμούς, επικίνδυνη οδήγηση, χρήση ουσιών, συγκρούσεις στο σπίτι και εμπλοκή με το σύστημα δικαιοσύνης. Οι φροντιστές συχνά νιώθουν φόβο, εξάντληση ή ενοχή, ενώ αδέλφια και συνομήλικοι μπορεί να χρειάζονται δική τους προστασία. Η υποστήριξη πρέπει να κρατά δύο αλήθειες μαζί: το παιδί χρειάζεται φροντίδα και ευκαιρίες αλλαγής, και τα πρόσωπα που κινδυνεύουν χρειάζονται σαφή όρια και ασφάλεια.

Αίτια, κίνδυνοι και προστατευτικοί παράγοντες

Δεν υπάρχει μία αιτία ούτε ένα «γονίδιο διαγωγής». Ατομική ευαλωτότητα, δυσκολίες μάθησης ή αυτορρύθμισης, ΔΕΠΥ, οικογενειακές συγκρούσεις, ασυνεπής επίβλεψη, φτώχεια, κοινοτική βία και απόρριψη από συνομηλίκους μπορεί να αλληλεπιδρούν. Τραύμα και κακοποίηση αυξάνουν τον κίνδυνο για πολλά προβλήματα αλλά δεν καθορίζουν αναπόφευκτα τη συμπεριφορά και δεν πρέπει να θεωρούνται η μόνη εξήγηση. Σταθερός υποστηρικτικός ενήλικος, σύνδεση με σχολείο, ασφαλές περιβάλλον και πρόσβαση σε έγκαιρη θεραπεία λειτουργούν προστατευτικά.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η ίδια πράξη μπορεί να έχει διαφορετική κλινική σημασία ανάλογα με το αναπτυξιακό και κοινωνικό πλαίσιο:

• Η Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή αφορά κυρίως θυμό, αντιπαράθεση και εκδικητικότητα, χωρίς το ίδιο μοτίβο σοβαρής παραβίασης δικαιωμάτων.
• Η ΔΕΠΥ μπορεί να οδηγεί σε παρορμητικές παραβάσεις χωρίς πρόθεση βλάβης· μπορεί επίσης να συνυπάρχει και να χρειάζεται θεραπεία.
• Κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, μετατραυματικό στρες, αυτισμός, μαθησιακές δυσκολίες και χρήση ουσιών μπορεί να αλλάζουν τη συμπεριφορά και απαιτούν ξεχωριστή εκτίμηση.
• Μια προσαρμοστική αντίδραση σε πραγματική απειλή, εκμετάλλευση, εμπορία ανθρώπων ή βίαιο περιβάλλον δεν πρέπει να παθολογικοποιείται χωρίς αξιολόγηση ασφάλειας.
• Η Πυρομανία έχει στενά κίνητρα έντασης και έλξης προς τη φωτιά· η σκόπιμη φωτιά για ζημιά στο πλαίσιο Διαταραχής Διαγωγής δεν είναι αυτομάτως Πυρομανία.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Οι πιο χρήσιμες παρεμβάσεις είναι αναπτυξιακά κατάλληλες, πολυσυστημικές και εμπλέκουν τους ανθρώπους γύρω από το παιδί:

• Προγράμματα εκπαίδευσης γονέων ή φροντιστών που ενισχύουν θετική προσοχή, σαφείς κανόνες, προβλέψιμες συνέπειες και ήρεμη επίλυση συγκρούσεων.
• Ατομικές ή ομαδικές παρεμβάσεις επίλυσης κοινωνικών προβλημάτων για παιδιά και εφήβους, με εξάσκηση σε αναγνώριση προθέσεων, συνέπειες και εναλλακτικές επιλογές.
• Πολυτροπικές παρεμβάσεις για εφήβους που συντονίζουν οικογένεια, σχολείο, κοινότητα και υπηρεσίες, αντί να βασίζονται μόνο σε ατομικές συνεδρίες.
• Αντιμετώπιση ΔΕΠΥ, κατάθλιψης, τραύματος, ουσιών και μαθησιακών αναγκών. Τα φάρμακα δεν χρησιμοποιούνται συνήθως για τα προβλήματα διαγωγής μόνο· ειδικές, βραχείες επιλογές εξετάζονται από ειδικό για επίμονη σοβαρή επιθετικότητα μετά από ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις.
• Σχέδιο ασφάλειας και συνεργασία με παιδιατρικές, εκπαιδευτικές και κοινωνικές υπηρεσίες, με ενεργοποίηση διαδικασιών προστασίας όταν υπάρχει κακοποίηση, σεξουαλικός εξαναγκασμός ή σοβαρός κίνδυνος.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν οι παραβιάσεις επαναλαμβάνονται, κλιμακώνονται ή επηρεάζουν το σχολείο, την οικογένεια και την ασφάλεια. Μην περιμένετε να υπάρξει σύλληψη ή σοβαρός τραυματισμός. Επεισόδια σκληρότητας, σεξουαλικού εξαναγκασμού, χρήσης όπλου, εμπρησμού, φυγής ή εκμετάλλευσης χρειάζονται άμεση διεπιστημονική ανταπόκριση. Αν το παιδί μπορεί να είναι θύμα, η προστασία και η ασφαλής ακρόαση προηγούνται της ερμηνείας της συμπεριφοράς.