Διαταραχή Άγχους Αποχωρισμού

Τι είναι η Διαταραχή Άγχους Αποχωρισμού

Ο πυρήνας είναι ο αναπτυξιακά ακατάλληλος και υπερβολικός φόβος για πραγματικό ή αναμενόμενο αποχωρισμό από πρόσωπα προσκόλλησης. Σε ένα παιδί μπορεί να φαίνεται ως άρνηση σχολείου, δυσκολία να κοιμηθεί μόνο του ή επαναλαμβανόμενος πόνος στην κοιλιά πριν από τον αποχωρισμό. Σε έναν ενήλικα μπορεί να εμφανίζεται ως αδυναμία να ταξιδέψει, να μείνει μόνος ή να πάψει να ελέγχει διαρκώς αν ο σύντροφος, το παιδί ή ο γονέας είναι ασφαλής. Η στενή οικογενειακή σχέση από μόνη της δεν αποτελεί διαταραχή· χρειάζεται δυσανάλογος φόβος και ουσιαστική επιβάρυνση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Οι εκδηλώσεις αλλάζουν με την ηλικία και μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Έντονη δυσφορία όταν προβλέπεται ή συμβαίνει αποχωρισμός από το σπίτι ή σημαντικό πρόσωπο.
• Επίμονη ανησυχία ότι το αγαπημένο πρόσωπο θα αρρωστήσει, θα τραυματιστεί, θα χαθεί ή θα πεθάνει.
• Φόβος ότι το ίδιο το άτομο θα χαθεί, θα απαχθεί, θα αρρωστήσει ή θα πάθει κάτι που θα εμποδίσει την επανένωση.
• Άρνηση σχολείου, εργασίας, εξόδων ή ταξιδιών επειδή προϋποθέτουν απομάκρυνση.
• Δυσκολία να μείνει ή να κοιμηθεί μόνο του, ή ανάγκη να βρίσκεται κοντά σε πρόσωπο προσκόλλησης.
• Επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες αποχωρισμού ή σωματικές ενοχλήσεις, όπως πονοκέφαλος, ναυτία ή πόνος στην κοιλιά, όταν πλησιάζει ο αποχωρισμός.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση εξετάζει το αναπτυξιακό επίπεδο, τη διάρκεια, τις εκδηλώσεις σε διαφορετικά περιβάλλοντα και το κατά πόσο ο φόβος υπερβαίνει όσα αναμένονται στην οικογένεια και την κουλτούρα.

• Απαιτούνται τουλάχιστον 3 από τις 8 DSM-5-TR εκδηλώσεις φόβου ή αποφυγής που σχετίζονται με τον αποχωρισμό.
• Η διάρκεια είναι τουλάχιστον 4 εβδομάδες σε παιδιά και εφήβους και συνήθως 6 μήνες ή περισσότερο στους ενήλικες.
• Ο φόβος είναι αναπτυξιακά ακατάλληλος και υπερβολικός και προκαλεί σημαντική δυσφορία ή δυσκολία στη σχολική, εργασιακή, κοινωνική ή άλλη λειτουργία.
• Η εικόνα δεν εξηγείται καλύτερα από αυτισμό, ψύχωση, αγοραφοβία, γενικευμένο άγχος, άγχος για ασθένεια ή άλλη κατάσταση.

Στα παιδιά συλλέγονται πληροφορίες, όπου είναι δυνατό, από το παιδί, τους γονείς και το σχολείο. Η άρνηση σχολείου είναι συμπεριφορά με πολλές πιθανές αιτίες και δεν ισοδυναμεί αυτόματα με άγχος αποχωρισμού.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Το παιδί μπορεί να χάνει μαθήματα, φιλίες και ευκαιρίες αυτονόμησης, ενώ η οικογένεια οργανώνει όλη τη ζωή της γύρω από την αποφυγή. Ο ενήλικας μπορεί να απορρίπτει σπουδές, εργασία ή ταξίδια, να τηλεφωνεί επανειλημμένα για επιβεβαίωση ή να βιώνει συγκρούσεις στις σχέσεις. Τα σωματικά συμπτώματα είναι αληθινά, ακόμη κι όταν συνδέονται με το άγχος, και χρειάζονται ανάλογη ιατρική αξιολόγηση όταν είναι νέα ή ανησυχητικά.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η εμφάνιση είναι πολυπαραγοντική. Ιδιοσυγκρασιακή και γενετική ευαλωτότητα, απώλεια, ασθένεια, μετακόμιση, αλλαγή σχολείου, μετανάστευση, εκφοβισμός ή άλλες δυσμενείς εμπειρίες μπορεί να αλληλεπιδρούν. Ορισμένα οικογενειακά πρότυπα έχουν συσχετιστεί με μεγαλύτερο άγχος, αλλά καμία μεμονωμένη γονεϊκή συμπεριφορά ή βιολογική αντίδραση δεν αποτελεί αιτία ή διαγνωστικό τεστ. Η πιθανότητα και η μορφή εκδήλωσης διαφέρουν ανά ηλικία, αναπτυξιακό στάδιο και κοινωνικό πλαίσιο.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Το αντικείμενο του φόβου και το αναπτυξιακό ιστορικό καθοδηγούν τη διαφοροποίηση:

• Στη Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή η ανησυχία αφορά πολλούς τομείς, ενώ εδώ κυριαρχεί ο αποχωρισμός ή η ασφάλεια προσώπων προσκόλλησης.
• Στο κοινωνικό άγχος η αποφυγή σχολείου ή εργασίας οφείλεται κυρίως στον φόβο αρνητικής αξιολόγησης.
• Στην αγοραφοβία το άτομο φοβάται ότι δεν θα μπορέσει να διαφύγει ή να βρει βοήθεια, όχι πρωτίστως ότι θα χωριστεί από αγαπημένο πρόσωπο.
• Στη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες ο πυρήνας αφορά το τραυματικό γεγονός, με επαναβίωση, αποφυγή και μεταβολές διέγερσης· οι δύο διαταραχές μπορούν να συνυπάρχουν.
• Η φυσιολογική αναπτυξιακή προσκόλληση ή μια εύλογη αντίδραση σε πραγματική απειλή δεν αποτελεί από μόνη της διαταραχή.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η παρέμβαση προσαρμόζεται στην ηλικία, στην οικογένεια και στους συγκεκριμένους περιορισμούς.

• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία βοηθά στην αναγνώριση φοβικών προβλέψεων, στη ρύθμιση άγχους και στη σταδιακή εξάσκηση σε αποχωρισμούς.
• Στα παιδιά, η συνεργασία με γονείς και σχολείο οργανώνει προβλέψιμες μεταβάσεις, σταθερή προσέλευση και ενίσχυση της αυτονομίας χωρίς ντροπή ή τιμωρία.
• Η έκθεση γίνεται βαθμιαία και συμφωνημένα, από μικρά εφικτά βήματα προς τις δραστηριότητες που έχουν περιοριστεί.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συζητηθεί φαρμακευτική αγωγή με ειδικό, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει άλλη αγχώδης ή καταθλιπτική διαταραχή.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν το άγχος επιμένει πέρα από το αναμενόμενο για την ηλικία, προκαλεί συστηματική άρνηση σχολείου ή εργασίας, δυσκολία ύπνου, επαναλαμβανόμενες σωματικές ενοχλήσεις ή περιορίζει σοβαρά την ανεξαρτησία και τις σχέσεις. Αν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος, βία, κακοποίηση ή σοβαρή ασθένεια στην οικογένεια, χρειάζεται παράλληλα πρακτική προστασία και ιατρική ή κοινωνική υποστήριξη, όχι μόνο διαχείριση άγχους.