Διαταραχή Πανικού

Τι είναι η Διαταραχή Πανικού

Οι απροσδόκητες κρίσεις εμφανίζονται χωρίς προφανές άμεσο ερέθισμα, ακόμη και σε ηρεμία ή κατά τον ύπνο. Η συχνότητα ποικίλλει: μπορεί να συμβούν συχνά για ένα διάστημα ή πιο αραιά. Το πρόβλημα συχνά συνεχίζεται ανάμεσα στις κρίσεις, όταν το άτομο παρακολουθεί διαρκώς το σώμα του, φοβάται έμφραγμα, λιποθυμία ή απώλεια ελέγχου και αποφεύγει άσκηση, οδήγηση ή άγνωστα μέρη. Οι αναμενόμενες κρίσεις μπορούν επίσης να υπάρχουν, αλλά για τη διάγνωση χρειάζονται επαναλαμβανόμενες πλήρεις απροσδόκητες κρίσεις.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Σε μια πλήρη κρίση εμφανίζονται τουλάχιστον τέσσερα συμπτώματα, όπως:

• Ταχυκαρδία ή έντονοι παλμοί, εφίδρωση και τρέμουλο.
• Δύσπνοια, αίσθημα πνιγμού ή πόνος και δυσφορία στο στήθος.
• Ναυτία ή κοιλιακή ενόχληση, ζάλη, αστάθεια ή τάση λιποθυμίας.
• Ρίγη ή αίσθημα ζέστης και μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα.
• Αποπραγματοποίηση ή αποπροσωποποίηση, σαν το περιβάλλον ή ο εαυτός να μοιάζουν ξένα.
• Φόβος απώλειας ελέγχου, «τρέλας» ή θανάτου.
• Μετά την κρίση, επίμονη ανησυχία για επανάληψη ή αποφυγή δραστηριοτήτων που θεωρείται ότι μπορεί να την πυροδοτήσουν.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο κλινικός εξετάζει τη μορφή και την ακολουθία των κρίσεων, τι συμβαίνει ανάμεσά τους, τη χρήση ουσιών και φαρμάκων και πιθανά ιατρικά αίτια.

• Υπάρχουν επαναλαμβανόμενες απροσδόκητες κρίσεις πανικού, καθεμία από τις οποίες κορυφώνεται μέσα σε λεπτά και περιλαμβάνει τουλάχιστον 4 από 13 σωματικά ή γνωστικά συμπτώματα.
• Τουλάχιστον μία κρίση ακολουθείται για 1 μήνα ή περισσότερο από επίμονη ανησυχία για νέες κρίσεις ή τις συνέπειές τους και/ή από δυσπροσαρμοστική αλλαγή συμπεριφοράς.
• Η εικόνα δεν αποδίδεται σε ουσία, φάρμακο ή ιατρική κατάσταση, όπως ορισμένες καρδιολογικές, αναπνευστικές ή ενδοκρινικές παθήσεις.
• Οι κρίσεις δεν συμβαίνουν αποκλειστικά στο πλαίσιο κοινωνικού άγχους, ειδικής φοβίας, ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής, διαταραχής μετατραυματικού στρες, άγχους αποχωρισμού ή άλλης διαταραχής.

Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο στην ένταση μιας κρίσης. Ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα ή άλλος έλεγχος μπορεί να χρειάζεται ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και τα συμπτώματα, αλλά δεν υπάρχει εξέταση αίματος που να επιβεβαιώνει τη διαταραχή πανικού.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Ο φόβος για νέα κρίση μπορεί να γίνει πιο περιοριστικός από την ίδια την κρίση. Το άτομο ίσως αποφεύγει άσκηση επειδή αυξάνει τους παλμούς, μετακινήσεις χωρίς συνοδό ή μέρη όπου θεωρεί ότι δεν υπάρχει βοήθεια. Μπορεί να ζητά επανειλημμένους ιατρικούς ελέγχους ή διαβεβαιώσεις. Όταν η αποφυγή επεκτείνεται σε πολλές καταστάσεις, χρειάζεται αξιολόγηση και για αγοραφοβία.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η διαταραχή είναι πολυπαραγοντική. Οικογενειακή ευαλωτότητα, ευαισθησία στις σωματικές αισθήσεις, τάση καταστροφικής ερμηνείας τους, στρες και μάθηση μέσω αποφυγής μπορεί να αλληλεπιδρούν. Καφεΐνη, διεγερτικές ουσίες ή στέρηση μπορούν να προκαλέσουν κρίσεις σε ορισμένους ανθρώπους, αλλά τότε χρειάζεται να εξεταστεί αν πρόκειται για επαγόμενη κατάσταση. Η συχνότητα διαφέρει ανά χώρα και μέθοδο, χωρίς μια πληθυσμιακή εκτίμηση να προβλέπει την ατομική πορεία.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Μια κρίση πανικού είναι σύμπτωμα που μπορεί να εμφανιστεί σε πολλές καταστάσεις:

• Στην αγοραφοβία ο φόβος αφορά καταστάσεις όπου η διαφυγή ή η βοήθεια μοιάζει δύσκολη· μπορεί να συνυπάρχει.
• Σε κοινωνικό άγχος, ειδική φοβία ή Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες οι κρίσεις συνδέονται συνήθως με αναγνωρίσιμο ερέθισμα.
• Ουσίες, φάρμακα, υπερθυρεοειδισμός, αρρυθμίες, άσθμα και άλλες ιατρικές αιτίες χρειάζονται κατάλληλο αποκλεισμό.
• Νυχτερινός πανικός διαφέρει από εφιάλτες και από επεισόδια άπνοιας, τα οποία χρειάζονται αξιολόγηση ύπνου.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία στοχεύει τόσο στις κρίσεις όσο και στον κύκλο φόβου και αποφυγής.

• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για πανικό βοηθά στην κατανόηση των σωματικών αισθήσεων και στην αλλαγή καταστροφικών ερμηνειών.
• Η σταδιακή έκθεση σε ασφαλείς σωματικές αισθήσεις και αποφευγόμενες καταστάσεις γίνεται οργανωμένα με κατάλληλο θεραπευτή.
• Φαρμακευτική αγωγή μπορεί να είναι επιλογή μετά από συζήτηση με ιατρό. Η επιλογή, διάρκεια και διακοπή χρειάζονται παρακολούθηση.
• Μείωση υπερβολικής καφεΐνης, σταθερός ύπνος και περιορισμός χρήσης ουσιών μπορούν να υποστηρίξουν το θεραπευτικό σχέδιο, χωρίς να αντικαθιστούν τη θεραπεία.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται, ο φόβος για νέα κρίση επιμένει ή αρχίζετε να αποφεύγετε σημαντικές δραστηριότητες. Πρωτόγνωρος ή έντονος πόνος στο στήθος, λιποθυμία, σοβαρή δύσπνοια, νευρολογικό σύμπτωμα, κρίση μετά από ουσία ή συμπτώματα διαφορετικά από τις συνηθισμένες κρίσεις χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση.