Διαταραχή Υπερφαγίας

Τι είναι η διαταραχή υπερφαγίας

Ένα επεισόδιο υπερφαγίας χαρακτηρίζεται τόσο από αντικειμενικά μεγάλη ποσότητα όσο και από αίσθημα απώλειας ελέγχου. Η κατανάλωση μπορεί να είναι προγραμματισμένη ή αυθόρμητη και συχνά γίνεται κρυφά λόγω ντροπής. Το συνεχές τσιμπολόγημα μικρών ποσοτήτων δεν αποτελεί από μόνο του επεισόδιο. Ανησυχία για το βάρος ή το σχήμα του σώματος μπορεί να υπάρχει, αλλά δεν είναι αναγκαίο κριτήριο και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αδύνατη. Το στίγμα γύρω από το βάρος συχνά καθυστερεί την αναζήτηση βοήθειας και μπορεί να επιδεινώνει τον κύκλο περιορισμού και υπερφαγίας.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Κατά ή γύρω από τα επεισόδια μπορεί να παρατηρούνται:

• Κατανάλωση πολύ μεγαλύτερης ποσότητας τροφής από το αναμενόμενο σε συγκεκριμένο, περιορισμένο χρονικό διάστημα.
• Αίσθηση ότι δεν μπορεί να σταματήσει το φαγητό ή να ελέγξει την ποσότητα και τον τρόπο κατανάλωσης.
• Πολύ γρήγορο φαγητό ή συνέχιση μέχρι να εμφανιστεί δυσάρεστη πληρότητα.
• Κατανάλωση μεγάλης ποσότητας χωρίς σωματική πείνα και συχνά σε απομόνωση λόγω αμηχανίας.
• Αηδία προς τον εαυτό, θλίψη ή έντονη ενοχή μετά το επεισόδιο.
• Επαναλαμβανόμενες δίαιτες ή αυστηρός περιορισμός που μπορεί να τροφοδοτούν πείνα, στέρηση και νέα επεισόδια.
• Δυσφορία, αποφυγή κοινωνικών γευμάτων ή επίδραση στη διάθεση, στην υγεία και στην αυτοεκτίμηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση γίνεται από επαγγελματία με γνώση των διαταραχών πρόσληψης τροφής και εξετάζει τη συχνότητα, το αίσθημα ελέγχου, τα συνοδά χαρακτηριστικά, τη δυσφορία και τυχόν αντισταθμιστικές συμπεριφορές.

• Υπάρχουν επαναλαμβανόμενα επεισόδια αντικειμενικά μεγάλης πρόσληψης τροφής μαζί με αίσθημα απώλειας ελέγχου.
• Τα επεισόδια συνδέονται με τουλάχιστον 3 από 5 χαρακτηριστικά: γρήγορο φαγητό, δυσάρεστη πληρότητα, φαγητό χωρίς πείνα, φαγητό σε απομόνωση λόγω αμηχανίας και αρνητικά συναισθήματα μετά.
• Υπάρχει έντονη δυσφορία για την υπερφαγία και η μέση συχνότητα είναι τουλάχιστον 1 φορά την εβδομάδα για 3 μήνες.
• Δεν υπάρχουν τακτικές ακατάλληλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές και τα επεισόδια δεν εμφανίζονται αποκλειστικά κατά τη βουλιμία ή την ανορεξία.

Το βάρος ή ο δείκτης μάζας σώματος δεν διαγιγνώσκει τη διαταραχή. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει σωματική υγεία, διάθεση, χρήση ουσιών και φαρμάκων, ιστορικό δίαιτας και πιθανό αυτοτραυματισμό, χωρίς επικριτική γλώσσα.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Τα επεισόδια μπορεί να καταλαμβάνουν χρόνο, να επιβαρύνουν οικονομικά και να οδηγούν σε απόκρυψη τροφής ή ακύρωση κοινωνικών δραστηριοτήτων. Η ενοχή συχνά ακολουθείται από αυστηρή δίαιτα, η οποία αυξάνει τη σωματική και ψυχολογική στέρηση και δημιουργεί έναν νέο κύκλο. Η διαταραχή συνδέεται με μειωμένη ποιότητα ζωής και μπορεί να συνυπάρχει με κατάθλιψη, άγχος ή μεταβολικά προβλήματα. Δεν πρέπει όμως να εξισώνεται με παχυσαρκία: πολλοί άνθρωποι με υψηλότερο βάρος δεν έχουν επεισόδια υπερφαγίας και η διαταραχή εμφανίζεται σε διαφορετικά σωματικά μεγέθη.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η διαταραχή υπερφαγίας είναι πολυπαραγοντική. Γενετική ευαλωτότητα, δυσκολίες ρύθμισης συναισθήματος, ιστορικό αυστηρών διαιτών, στίγμα βάρους, στρεσογόνες εμπειρίες και συνυπάρχουσες ψυχικές καταστάσεις μπορεί να αλληλεπιδρούν. Ένα αρνητικό συναίσθημα ή στρες μπορεί να λειτουργεί ως εκλυτικός παράγοντας χωρίς να αποτελεί καθολική αιτία. Τα επεισόδια δεν εξηγούνται όλα από «εσωτερικό κενό», έλλειψη σύνδεσης ή μία συγκεκριμένη ψυχική ανάγκη. Η εξατομικευμένη διατύπωση εξετάζει τους παράγοντες που διατηρούν τον κύκλο στο συγκεκριμένο άτομο.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η παρουσία αντισταθμιστικών συμπεριφορών και το πλαίσιο των επεισοδίων είναι βασικά για τη διάκριση:

• Στην ψυχογενή βουλιμία τα επεισόδια συνοδεύονται από επαναλαμβανόμενες ακατάλληλες προσπάθειες αποτροπής της αύξησης βάρους.
• Στην ανορεξία μπορεί να υπάρχουν υπερφαγικά επεισόδια, αλλά το άτομο βρίσκεται σε σημαντικά χαμηλό βάρος και πληροί το σχετικό διαγνωστικό μοτίβο.
• Η περιστασιακή υπερκατανάλωση σε γιορτή δεν έχει αναγκαστικά απώλεια ελέγχου, επανάληψη, έντονη δυσφορία και την απαιτούμενη διάρκεια.
• Το φαγητό ως αντίδραση σε συναίσθημα μπορεί να είναι προβληματικό, αλλά δεν αποτελεί διαταραχή υπερφαγίας χωρίς αντικειμενικά μεγάλα επαναλαμβανόμενα επεισόδια.
• Κατάθλιψη, άγχος, διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), χρήση ουσιών και άλλες διαταραχές πρόσληψης τροφής μπορεί να συνυπάρχουν και χρειάζονται αξιολόγηση.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία στοχεύει στη διακοπή των επεισοδίων, στη σταθεροποίηση της πρόσληψης και στη μείωση ντροπής και αποφυγής —όχι σε γρήγορη απώλεια βάρους.

• Καθοδηγούμενη αυτοβοήθεια ειδικά για τη διαταραχή υπερφαγίας μπορεί να αποτελέσει πρώτο βήμα για ενήλικες, με υποστήριξη εκπαιδευμένου επαγγελματία.
• Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία εστιασμένη στη διαταραχή πρόσληψης τροφής (CBT-ED) δουλεύει με τακτικά γεύματα, εκλυτικούς παράγοντες, πεποιθήσεις και πρόληψη υποτροπής.
• Η αποφυγή αυστηρής δίαιτας κατά τη θεραπεία είναι σημαντική, επειδή η στέρηση μπορεί να αυξάνει τα επεισόδια.
• Ο διαιτολόγος με σχετική εμπειρία μπορεί να υποστηρίξει σταθερό και επαρκές μοτίβο διατροφής χωρίς ηθικοποίηση τροφών ή στιγματισμό βάρους.
• Φαρμακευτικές επιλογές μπορεί να εξεταστούν από γιατρό σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά δεν πρέπει να αποτελούν τη μοναδική θεραπεία ούτε να λαμβάνονται χωρίς παρακολούθηση.
• Συνυπάρχουσα κατάθλιψη, άγχος, προβλήματα ύπνου ή μεταβολική νόσος αντιμετωπίζονται παράλληλα με συντονισμένο πλάνο.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Μιλήστε με επαγγελματία όταν αισθάνεστε τακτικά απώλεια ελέγχου, τρώτε κρυφά, η ενοχή οδηγεί σε νέο περιορισμό ή το φαγητό επηρεάζει τις σχέσεις, την εργασία ή την ψυχική υγεία. Δεν χρειάζεται να αλλάξει το βάρος σας για να δικαιολογείται βοήθεια. Αν συνυπάρχουν κατάθλιψη, αυτοτραυματισμός, κατάχρηση καθαρτικών ή άλλων ουσιών, ενημερώστε ανοιχτά τον επαγγελματία ώστε το σχέδιο να είναι ασφαλές.