Σχιζοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας

Τι είναι η σχιζοειδής διαταραχή προσωπικότητας

Στη σχιζοειδή διαταραχή η επιθυμία για στενή κοινωνική επαφή είναι συχνά περιορισμένη, και η μοναχικότητα μπορεί να βιώνεται ως προτιμητέα αντί ως αποτέλεσμα φόβου απόρριψης. Το άτομο μπορεί να λειτουργεί καλύτερα σε εργασίες με μικρή διαπροσωπική απαίτηση. Η εξωτερικά περιορισμένη έκφραση δεν αποδεικνύει απουσία εσωτερικών συναισθημάτων, και η εμπειρία διαφέρει μεταξύ ανθρώπων. Δεν πρέπει να υποτίθεται ότι πίσω από κάθε αποστασιοποίηση κρύβεται φόβος οικειότητας, απόρριψη ή ανείπωτος πόνος· για ορισμένους η επιθυμία σύνδεσης είναι πράγματι μικρότερη.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Το πρότυπο μπορεί να περιλαμβάνει έναν συνδυασμό από τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

• Περιορισμένη επιθυμία ή ευχαρίστηση από στενές σχέσεις, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής σε οικογενειακό πλαίσιο.
• Σχεδόν σταθερή επιλογή μοναχικών δραστηριοτήτων και ενδιαφερόντων.
• Μικρό ή καθόλου ενδιαφέρον για σεξουαλικές εμπειρίες με άλλο άτομο.
• Ευχαρίστηση από λίγες δραστηριότητες ή δυσκολία να εντοπιστούν πηγές απόλαυσης.
• Έλλειψη στενών φίλων ή έμπιστων προσώπων πέρα από πιθανό συγγενή πρώτου βαθμού.
• Φαινομενική αδιαφορία για τον έπαινο ή την κριτική άλλων.
• Συναισθηματική ψυχρότητα, αποστασιοποίηση ή περιορισμένη εκφραστικότητα στις σχέσεις.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση εξετάζει το αναπτυξιακό ιστορικό, την πραγματική επιθυμία για σχέσεις, την ικανότητα ευχαρίστησης, τη διάθεση και τυχόν ψυχωτικά ή νευροαναπτυξιακά χαρακτηριστικά.

• Απαιτούνται τουλάχιστον 4 από τα 7 ειδικά χαρακτηριστικά αποστασιοποίησης από σχέσεις και περιορισμένης συναισθηματικής έκφρασης.
• Ισχύουν τα γενικά κριτήρια διαταραχής προσωπικότητας: το πρότυπο είναι μακρόχρονο, διάχυτο, άκαμπτο και προκαλεί σημαντική δυσφορία ή λειτουργική έκπτωση.
• Η έναρξη ανάγεται τουλάχιστον στην εφηβεία ή την πρώιμη ενήλικη ζωή και η αποστασιοποίηση δεν εμφανίστηκε μόνο μετά από κατάθλιψη, απώλεια ή συγκεκριμένο στρες.
• Δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά σχιζοφρένεια, διαταραχή διάθεσης με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, άλλη ψύχωση ή αυτισμό και δεν οφείλεται σε ιατρική κατάσταση.

Η αξιολόγηση πρέπει να σέβεται την επιλεγμένη μοναχικότητα και να μη θεωρεί ότι η κοινωνικότητα αποτελεί τη μόνη υγιή προτίμηση. Διάγνωση δικαιολογείται μόνο από επίμονο συνδυασμό χαρακτηριστικών και ουσιαστικές συνέπειες.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η λειτουργικότητα μπορεί να είναι καλή σε αυτόνομες, δομημένες δραστηριότητες και πιο δύσκολη σε εργασίες που απαιτούν συνεχή συναισθηματική ανταλλαγή, διαπραγμάτευση ή ομαδική συμμετοχή. Το περιορισμένο κοινωνικό δίκτυο μπορεί να αφήνει λιγότερη πρακτική στήριξη σε ασθένεια ή κρίση. Άλλοι μπορεί να παρερμηνεύουν τη μειωμένη έκφραση ως αδιαφορία ή εχθρότητα. Παράλληλα, δεν πρέπει να υποθέτουμε ότι κάθε άτομο υποφέρει από μοναξιά ή επιθυμεί περισσότερες σχέσεις. Η θεραπεία εστιάζει στους στόχους που το ίδιο αναγνωρίζει, όπως λειτουργική επικοινωνία, ευχαρίστηση ή διαχείριση εργασιακών απαιτήσεων.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτιολογία δεν είναι γνωστή. Γενετική και ιδιοσυγκρασιακή ευαλωτότητα και οικογενειακή σχέση με διαταραχές του φάσματος σχιζοφρένειας έχουν μελετηθεί, χωρίς να προβλέπουν το αποτέλεσμα ενός ατόμου. Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι μια δυσλειτουργία σε συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου, η σχολική επίδοση στην παιδική ηλικία ή ένας κρυμμένος φόβος οικειότητας εξηγεί γενικά τη διαταραχή.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η αναπτυξιακή πορεία, η επιθυμία για σχέσεις και η παρουσία άλλων συμπτωμάτων βοηθούν στη διάκριση:

• Στην αποφευκτική διαταραχή το άτομο συνήθως επιθυμεί σχέσεις αλλά αποφεύγει από φόβο κριτικής ή απόρριψης.
• Στον αυτισμό υπάρχουν από την ανάπτυξη διαφορές κοινωνικής επικοινωνίας μαζί με περιορισμένα ή επαναλαμβανόμενα μοτίβα και αισθητηριακές ιδιαιτερότητες.
• Στην κατάθλιψη η απώλεια ενδιαφέροντος και η απόσυρση αποτελούν αλλαγή από το προηγούμενο επίπεδο και ακολουθούν την πορεία του επεισοδίου.
• Στη σχιζοφρένεια υπάρχουν ψυχωτικά, αποδιοργανωτικά ή αρνητικά συμπτώματα με διαφορετική πορεία και απαιτήσεις διάρκειας.
• Στη σχιζότυπη διαταραχή συνυπάρχουν γνωστικές/αντιληπτικές ιδιαιτερότητες, εκκεντρικότητα και έντονη κοινωνική δυσφορία.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η υποστήριξη προσαρμόζεται στους προσωπικούς στόχους και δεν επιβάλλει κοινωνικότητα που το άτομο δεν επιθυμεί.

• Η γνωσιακή-συμπεριφορική ή υποστηρικτική ψυχοθεραπεία μπορεί να στοχεύσει συγκεκριμένες δυσκολίες, όπως επικοινωνία, αναγνώριση συναισθήματος και επίλυση προβλημάτων.
• Η θεραπευτική σχέση χρειάζεται ήρεμο ρυθμό, σεβασμό στον προσωπικό χώρο και περιορισμένη πίεση για συναισθηματική αποκάλυψη πριν δημιουργηθεί εμπιστοσύνη.
• Συγκεκριμένη εξάσκηση κοινωνικών ή επαγγελματικών δεξιοτήτων μπορεί να βοηθήσει όταν το άτομο θέλει να βελτιώσει λειτουργικές αλληλεπιδράσεις.
• Η αξιολόγηση και θεραπεία συνυπάρχουσας κατάθλιψης, άγχους ή άλλης κατάστασης είναι σημαντική, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αλλαγή από τη συνήθη λειτουργία.
• Δεν υπάρχει φάρμακο ειδικά για το σχιζοειδές πρότυπο· φάρμακα χρησιμοποιούνται μόνο για σαφή συνυπάρχουσα κατάσταση και με ιατρική παρακολούθηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Η αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει όταν η κοινωνική αποστασιοποίηση εμποδίζει βασικές ανάγκες, εργασία, στέγαση ή πρόσβαση σε υγεία, όταν υπάρχει επίμονη αδυναμία ευχαρίστησης ή όταν εμφανίζεται κατάθλιψη. Μια ξαφνική αλλαγή με σύγχυση, φωνές, σταθερές παράξενες πεποιθήσεις ή μεγάλη πτώση αυτοφροντίδας χρειάζεται γρήγορη ιατρική εκτίμηση και δεν πρέπει να αποδίδεται απλώς στην προσωπικότητα. Συγγενείς μπορούν να προσφέρουν συγκεκριμένη πρακτική βοήθεια χωρίς πίεση για οικειότητα.