Διαταραχή Απορρύθμισης της Διάθεσης με Εκρήξεις Θυμού (DMDD)

Τι είναι η Διαταραχή Απορρύθμισης της Διάθεσης με Εκρήξεις Θυμού

Η διαταραχή εντάσσεται στις καταθλιπτικές διαταραχές του DSM-5-TR και δημιουργήθηκε για να περιγράψει ένα σταθερό πρότυπο σοβαρής ευερεθιστότητας χωρίς τα διακριτά μανιακά ή υπομανιακά επεισόδια της διπολικής διαταραχής. Οι εκρήξεις μπορεί να είναι λεκτικές, όπως φωνές και βρισιές, ή συμπεριφορικές, όπως χτύπημα αντικειμένων. Είναι πολύ μεγαλύτερες από την αφορμή και δεν ταιριάζουν στο αναπτυξιακό επίπεδο. Η διάγνωση δεν χαρακτηρίζει το παιδί ως «κακό» ή χειριστικό. Περιγράφει δυσκολία ρύθμισης διάθεσης που χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση του παιδιού, της οικογένειας και των διαφορετικών περιβαλλόντων.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Για τη συγκεκριμένη διάγνωση χρειάζεται ένας συνδυασμός εκρήξεων και επίμονης διάθεσης:

• Σοβαρές και επαναλαμβανόμενες λεκτικές ή συμπεριφορικές εκρήξεις, πολύ δυσανάλογες προς την κατάσταση ή την πρόκληση.
• Ένταση και τρόπος έκφρασης που δεν συμβαδίζουν με το αναπτυξιακό επίπεδο του παιδιού.
• Εκρήξεις που εμφανίζονται κατά μέσο όρο τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα.
• Επίμονη ευερέθιστη ή θυμωμένη διάθεση ανάμεσα στα ξεσπάσματα, το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε ημέρα.
• Η διάθεση είναι εμφανής σε άλλους, όπως γονείς, εκπαιδευτικούς ή συνομηλίκους, και δεν αποτελεί μόνο εσωτερική ενόχληση.
• Προβλήματα σε τουλάχιστον δύο από τα τρία περιβάλλοντα —σπίτι, σχολείο, συνομήλικοι— με σοβαρή εικόνα σε τουλάχιστον ένα.
• Δυσκολίες στις φιλίες, στη μάθηση, στις οικογενειακές σχέσεις και στην ανάκαμψη μετά από απογοήτευση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση γίνεται από παιδοψυχίατρο ή κατάλληλη διεπιστημονική ομάδα και χρειάζεται πληροφορίες από το παιδί, τους φροντιστές και το σχολείο σε βάθος χρόνου.

• Οι σοβαρές εκρήξεις εμφανίζονται κατά μέσο όρο τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα και συνυπάρχει επίμονη ευερεθιστότητα ανάμεσα σε αυτές.
• Το πλήρες πρότυπο διαρκεί τουλάχιστον 12 μήνες και μέσα σε αυτό το διάστημα δεν υπάρχει περίοδος 3 ή περισσότερων συνεχόμενων μηνών χωρίς όλα τα βασικά συμπτώματα.
• Τα συμπτώματα υπάρχουν σε τουλάχιστον δύο περιβάλλοντα από σπίτι, σχολείο και συνομηλίκους και είναι σοβαρά σε τουλάχιστον ένα.
• Η πρώτη διάγνωση γίνεται μεταξύ 6 και 18 ετών και από το ιστορικό προκύπτει ότι η έναρξη ήταν πριν από τα 10.
• Δεν έχει υπάρξει περίοδος μεγαλύτερη από 1 ημέρα που να πληροί, εκτός από τη διάρκεια, τα πλήρη συμπτώματα μανίας ή υπομανίας.
• Η εικόνα δεν εμφανίζεται μόνο κατά μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο, δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη διαταραχή και δεν οφείλεται σε ουσία, φάρμακο, ιατρική ή νευρολογική κατάσταση.

Η διάγνωση δεν μπορεί να συνυπάρχει με διπολική διαταραχή, εναντιωματική προκλητική διαταραχή ή διαλείπουσα εκρηκτική διαταραχή. Μπορεί όμως να συνυπάρχει, όταν πληρούνται ξεχωριστά κριτήρια, με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας, διαταραχή διαγωγής, μείζονα κατάθλιψη ή διαταραχή χρήσης ουσιών.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η επίμονη ευερεθιστότητα μπορεί να κάνει κάθε μικρή απαίτηση να βιώνεται σαν μεγάλη απειλή ή αδικία. Στο σπίτι προκύπτουν συχνές συγκρούσεις γύρω από όρια και μεταβάσεις, ενώ στο σχολείο το παιδί μπορεί να δυσκολεύεται με διορθώσεις, ομαδική εργασία και αναμονή. Μετά από μια έκρηξη μπορεί να νιώθει ντροπή ή εξάντληση, αλλά να μην ξέρει πώς να προλάβει την επόμενη. Οι συνομήλικοι μπορεί να απομακρύνονται και οι ενήλικες να ερμηνεύουν την εικόνα μόνο ως ανυπακοή, γεγονός που αυξάνει τις τιμωρίες χωρίς να αντιμετωπίζει τη ρύθμιση της διάθεσης.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία αποδεδειγμένη αιτία. Ιδιοσυγκρασιακή ευαλωτότητα, διαφορές στη ρύθμιση συναισθήματος και στην επεξεργασία απογοήτευσης, οικογενειακό ιστορικό διαταραχών διάθεσης ή άγχους και περιβαλλοντικό στρες μπορεί να αλληλεπιδρούν. Η χρόνια ευερεθιστότητα συχνά συνυπάρχει με δυσκολίες προσοχής, μάθησης, ύπνου ή άγχους, οι οποίες αυξάνουν τις απαιτήσεις της ημέρας. Οι γονείς δεν προκαλούν τη διαταραχή. Ωστόσο, σταθερές και προβλέψιμες αντιδράσεις των ενηλίκων μπορούν να μειώσουν κύκλους κλιμάκωσης και να υποστηρίξουν τη θεραπεία.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η χρόνια ευερεθιστότητα εμφανίζεται σε πολλές καταστάσεις και δεν αρκεί από μόνη της:

• Στη διπολική διαταραχή υπάρχουν διακριτά επεισόδια μανίας ή υπομανίας με αλλαγή από τη συνήθη λειτουργία, όχι μόνο σταθερή ευερεθιστότητα.
• Η εναντιωματική προκλητική διαταραχή περιλαμβάνει θυμό και αντιδραστικότητα, αλλά έχει διαφορετικά όρια· όταν πληρούνται και οι δύο, καταγράφεται μόνο η DMDD.
• Η διαλείπουσα εκρηκτική διαταραχή εστιάζει στις εκρήξεις χωρίς να απαιτεί τη χρόνια ευερέθιστη διάθεση ανάμεσά τους και δεν διαγιγνώσκεται μαζί με DMDD.
• Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας, αυτιστικό φάσμα, άγχος, τραύμα, κατάθλιψη, γλωσσικές ή μαθησιακές δυσκολίες μπορούν να επηρεάζουν την ανοχή στη ματαίωση.
• Προβλήματα ύπνου, επιληψία, διαταραχές του θυρεοειδούς και άλλα ιατρικά ή νευρολογικά προβλήματα, ουσίες και φάρμακα χρειάζονται αξιολόγηση όταν υπάρχουν ενδείξεις.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία εξατομικεύεται και συνήθως ξεκινά με ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις και σαφές σχέδιο για σπίτι και σχολείο.

• Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία προσαρμοσμένη στην ηλικία μπορεί να βοηθήσει το παιδί να αναγνωρίζει σήματα κλιμάκωσης, να αντέχει τη ματαίωση και να επιλέγει εναλλακτικές αντιδράσεις.
• Εκπαίδευση γονέων δίνει πρακτικούς τρόπους για σαφείς οδηγίες, προβλέψιμες συνέπειες, θετική ενίσχυση και αποκλιμάκωση χωρίς ταπείνωση.
• Το σχολικό σχέδιο μπορεί να περιλαμβάνει προειδοποίηση για μεταβάσεις, ήσυχο χώρο αποφόρτισης, σταθερό ενήλικα αναφοράς και προσαρμογές για συνυπάρχουσες μαθησιακές ή προσοχικές ανάγκες.
• Αν συνυπάρχουν άγχος, κατάθλιψη, διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας ή άλλη διαταραχή, αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστοί θεραπευτικοί στόχοι.
• Δεν υπάρχει φάρμακο εγκεκριμένο ειδικά για DMDD. Ο παιδοψυχίατρος μπορεί να εξετάσει φαρμακευτική αγωγή για συγκεκριμένα συμπτώματα ή συνυπάρχουσες καταστάσεις, με στενή παρακολούθηση οφέλους και ανεπιθύμητων ενεργειών.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν η ευερεθιστότητα είναι σχεδόν καθημερινή, οι εκρήξεις επαναλαμβάνονται για μήνες και η λειτουργία επηρεάζεται σε σπίτι, σχολείο ή φιλίες. Χρήσιμη είναι η έγκαιρη καταγραφή του πότε, πού και μετά από τι συμβαίνουν τα επεισόδια, χωρίς να μετατρέπεται σε κατηγορία προς το παιδί. Απειλές αυτοκτονίας, σοβαρός αυτοτραυματισμός, χρήση όπλου ή επικίνδυνου αντικειμένου ή βία που δεν μπορεί να αποκλιμακωθεί με ασφάλεια απαιτούν επείγουσα βοήθεια.