Άλλη Προσδιορισμένη Διαταραχή Σίτισης ή Πρόσληψης Τροφής (OSFED)

Τι είναι η Άλλη Προσδιορισμένη Διαταραχή Σίτισης ή Πρόσληψης Τροφής

Το OSFED είναι συγκεκριμένη διαγνωστική κατηγορία και όχι ένας ασαφής «υπόλοιπος» όρος. Χρησιμοποιείται όταν η κλινική εικόνα ανήκει καθαρά στο φάσμα των διαταραχών σίτισης ή πρόσληψης τροφής, αλλά διαφέρει σε ένα όριο, μια συχνότητα, μια διάρκεια ή ένα χαρακτηριστικό από την ψυχογενή ανορεξία, την ψυχογενή βουλιμία, τη διαταραχή υπερφαγίας ή άλλη καθορισμένη διάγνωση. Ο ειδικός ονομάζει τον λόγο, ώστε η περιγραφή να καθοδηγεί τη φροντίδα. Το σώμα μπορεί να βρίσκεται σε ιατρικό κίνδυνο σε οποιοδήποτε βάρος, ιδιαίτερα μετά από γρήγορη ή μεγάλη απώλεια, συχνές καθαρτικές συμπεριφορές ή σοβαρό περιορισμό.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Το DSM-5-TR δίνει ενδεικτικά τις παρακάτω συχνές παρουσιάσεις:

• Άτυπη ψυχογενής ανορεξία: πληρούνται τα χαρακτηριστικά της ανορεξίας, αλλά παρά τη σημαντική απώλεια βάρους το βάρος παραμένει μέσα ή πάνω από το εύρος που θεωρείται αναμενόμενο.
• Ψυχογενής βουλιμία χαμηλότερης συχνότητας ή περιορισμένης διάρκειας: η υπερφαγία και οι αντισταθμιστικές συμπεριφορές συμβαίνουν λιγότερο από μία φορά την εβδομάδα ή για λιγότερο από 3 μήνες.
• Διαταραχή υπερφαγίας χαμηλότερης συχνότητας ή περιορισμένης διάρκειας: τα επεισόδια συμβαίνουν λιγότερο από μία φορά την εβδομάδα ή για λιγότερο από 3 μήνες.
• Διαταραχή κάθαρσης: επαναλαμβανόμενος αυτοπροκαλούμενος έμετος ή κατάχρηση καθαρτικών, διουρητικών ή άλλων μεθόδων για επηρεασμό βάρους ή σχήματος, χωρίς επεισόδια υπερφαγίας.
• Σύνδρομο νυχτερινής πρόσληψης τροφής: επαναλαμβανόμενο φαγητό μετά το βραδινό ή αφυπνίσεις για φαγητό, με επίγνωση και ανάμνηση, που προκαλεί δυσφορία ή έκπτωση και δεν εξηγείται καλύτερα αλλιώς.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση χρειάζεται συνδυασμό ψυχικής και σωματικής εκτίμησης, ιστορικό διατροφικών συμπεριφορών και αλλαγών βάρους, εξέταση λειτουργίας και έλεγχο άμεσου ιατρικού κινδύνου.

• Υπάρχουν χαρακτηριστικά διαταραχής σίτισης ή πρόσληψης τροφής που προκαλούν κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση.
• Δεν πληρούνται πλήρως τα κριτήρια άλλης συγκεκριμένης διατροφικής διαταραχής και ο κλινικός καταγράφει τον ακριβή λόγο.
• Εξετάζονται συχνότητα και διάρκεια υπερφαγίας, κάθαρσης, νηστείας ή υπερβολικής άσκησης, καθώς και περιορισμός, φόβος αύξησης βάρους και επίδραση σχήματος ή βάρους στην αυτοαξία.
• Η ιατρική αξιολόγηση περιλαμβάνει ζωτικά σημεία, ρυθμό και μέγεθος αλλαγής βάρους, ενυδάτωση, εξετάσεις και ηλεκτροκαρδιογράφημα όταν ενδείκνυται· δεν χρησιμοποιείται ένα απόλυτο όριο βάρους για να αποκλειστεί ο κίνδυνος.
• Ελέγχονται άλλες ιατρικές παθήσεις, φάρμακα, ουσίες και καταστάσεις που μπορεί να εξηγούν την πρόσληψη τροφής ή τα σωματικά συμπτώματα.

Ο δείκτης μάζας σώματος δεν είναι διαγνωστικό τεστ ούτε ασφαλής τρόπος αποκλεισμού σοβαρής διαταραχής. Η γρήγορη απώλεια, οι καθαρτικές συμπεριφορές, τα λιποθυμικά επεισόδια, ο καρδιακός ρυθμός και οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές μπορεί να είναι κρίσιμα ανεξάρτητα από την εξωτερική εμφάνιση.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Σκέψεις για τροφή, βάρος, σχήμα και «αντιστάθμιση» μπορεί να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της ημέρας. Το άτομο μπορεί να αποφεύγει γεύματα με άλλους, να οργανώνει τη ζωή γύρω από άσκηση ή κάθαρση, να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί και να βιώνει ντροπή ή μυστικότητα. Σωματικά μπορεί να εμφανιστούν κόπωση, ζάλη, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, οδοντικά προβλήματα, διαταραχές περιόδου, αίσθημα ψύχους ή αλλαγές στον ύπνο. Η βαρύτητα δεν είναι ορατή με το μάτι και άνθρωποι σε κάθε σώμα, ηλικία, φύλο και υπόβαθρο μπορεί να χρειάζονται εντατική φροντίδα.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Οι διατροφικές διαταραχές είναι πολυπαραγοντικές. Βιολογική και ψυχολογική ευαλωτότητα, τελειοθηρία, δυσκολία ρύθμισης συναισθήματος, τραύμα, άγχος ή κατάθλιψη, δίαιτες και γρήγορη απώλεια βάρους, αθλητικά ή επαγγελματικά περιβάλλοντα με έμφαση στο σώμα, στίγμα βάρους και κοινωνικές πιέσεις μπορεί να αλληλεπιδρούν. Κανένας παράγοντας δεν αρκεί και η οικογένεια δεν «προκαλεί» τη διαταραχή. Η έγκαιρη αναγνώριση έχει σημασία, επειδή η αναμονή μέχρι να γίνει κάποιος εμφανώς λιποβαρής μπορεί να καθυστερήσει επικίνδυνα τη φροντίδα.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Ο προσδιορισμός ξεχωρίζει μορφές με παρόμοιες συμπεριφορές αλλά διαφορετικά κριτήρια:

• Η ψυχογενής ανορεξία περιλαμβάνει σημαντικά χαμηλό βάρος, ενώ στην άτυπη ανορεξία μπορεί να υπάρχει ίδια ψυχοπαθολογία και ιατρική αστάθεια χωρίς αυτό το κριτήριο.
• Η ψυχογενής βουλιμία απαιτεί επαναλαμβανόμενη υπερφαγία και αντισταθμιστικές συμπεριφορές με το πλήρες όριο συχνότητας και διάρκειας.
• Η διαταραχή υπερφαγίας περιλαμβάνει επεισόδια υπερφαγίας χωρίς τακτικές ακατάλληλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές.
• Η διαταραχή αποφευκτικής/περιοριστικής πρόσληψης τροφής δεν καθοδηγείται από ανησυχία για βάρος ή σχήμα.
• Κατάθλιψη, άγχος, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, διαβήτης και γαστρεντερικές ή ενδοκρινολογικές παθήσεις μπορεί να συνυπάρχουν ή να χρειάζονται διαφορική αξιολόγηση.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Το σχέδιο βασίζεται στη μορφή που μοιάζει περισσότερο με την εικόνα, στη σωματική ασφάλεια, στην ηλικία και στις ανάγκες του ανθρώπου.

• Η φροντίδα συνήθως είναι διεπιστημονική, με συντονισμό επαγγελματία ψυχικής υγείας, γιατρού και διαιτολόγου με εμπειρία στις διατροφικές διαταραχές.
• Όταν η εικόνα μοιάζει περισσότερο με ανορεξία, βουλιμία ή υπερφαγία, χρησιμοποιούνται οι αντίστοιχες τεκμηριωμένες ψυχοθεραπευτικές κατευθύνσεις, χωρίς να υποβαθμίζεται η σοβαρότητα επειδή λείπει ένα κριτήριο.
• Για παιδιά και εφήβους η οικογένεια συμμετέχει ενεργά με αναπτυξιακά κατάλληλο τρόπο και με στόχο την ασφάλεια, τη θρέψη και τη μείωση της ενοχής.
• Ιατρική παρακολούθηση, αποκατάσταση επαρκούς πρόσληψης και αντιμετώπιση επιπλοκών προηγούνται όταν υπάρχει αστάθεια. Η αλλαγή διατροφής πρέπει να γίνεται με κατάλληλη επίβλεψη όταν υπάρχει κίνδυνος συνδρόμου επανασίτισης.
• Φάρμακα μπορεί να χρησιμοποιηθούν για ορισμένες συνυπάρχουσες καταστάσεις ή συγκεκριμένες μορφές, αλλά δεν αντικαθιστούν την ψυχοθεραπεία, τη διατροφική αποκατάσταση και την ιατρική φροντίδα.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση για επίμονο περιορισμό, υπερφαγία, κάθαρση, μυστικότητα, γρήγορη μεταβολή βάρους ή έντονη ενασχόληση με τροφή και σώμα, ακόμη και αν το βάρος φαίνεται «φυσιολογικό». Λιποθυμία, πόνος στο στήθος, πολύ αργός ή ακανόνιστος σφυγμός, σοβαρή αφυδάτωση, αίμα σε εμετό, σύγχυση, αδυναμία λήψης τροφής ή υγρών και ενεργός αυτοκτονικός κίνδυνος απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.