Διαταραχές Τικ

Ποιες είναι οι Διαταραχές Τικ

Το DSM-5-TR διακρίνει τη Διαταραχή Tourette, την Επίμονη Κινητική ή Φωνητική Διαταραχή Τικ και την Προσωρινή Διαταραχή Τικ. Στην Tourette έχουν υπάρξει πολλαπλά κινητικά και τουλάχιστον ένα φωνητικό τικ, όχι απαραίτητα ταυτόχρονα, και η πορεία διαρκεί περισσότερο από έναν χρόνο από το πρώτο τικ. Στην επίμονη μορφή υπάρχουν κινητικά ή φωνητικά τικ, αλλά όχι και τα δύο, για περισσότερο από έναν χρόνο. Στην προσωρινή μορφή υπάρχουν κινητικά και/ή φωνητικά τικ για λιγότερο από έναν χρόνο.

Πιθανά κινητικά και φωνητικά τικ

Τα τικ μπορεί να είναι απλά ή πιο σύνθετα και να αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου:

• Ανοιγοκλείσιμο ή σφίξιμο ματιών, γκριμάτσες, κίνηση μύτης ή στόματος, τίναγμα κεφαλιού και ανασήκωμα ώμων.
• Απότομες κινήσεις χεριών ή κορμού, άγγιγμα αντικειμένων, άλματα ή σύντομες ακολουθίες κινήσεων.
• Καθάρισμα λαιμού, ρούφηγμα, βήχας, γρύλισμα, μικρές κραυγές ή άλλοι σύντομοι ήχοι.
• Λέξεις ή φράσεις μπορεί να εμφανίζονται σε σύνθετα φωνητικά τικ. Η ακούσια εκφορά κοινωνικά ακατάλληλων λέξεων αφορά μειοψηφία και δεν είναι απαραίτητη για Tourette.
• Προειδοποιητική αίσθηση πίεσης, φαγούρας ή ανάγκης που μειώνεται προσωρινά μετά το τικ, κυρίως σε μεγαλύτερα παιδιά και ενηλίκους.
• Πόνος, κεφαλαλγία, τραυματισμός, διακοπή γραφής ή ομιλίας, δυσκολία ύπνου ή κοινωνική επιβάρυνση από πείραγμα και προσπάθεια καταστολής.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται κλινικά από ιστορικό και παρατήρηση. Βίντεο από το σπίτι μπορεί να βοηθήσει όταν το τικ δεν εμφανίζεται στο ιατρείο. Εξετάζονται μορφή, διάρκεια από το πρώτο τικ, φάρμακα, λειτουργική επίπτωση και συνυπάρχουσες ανάγκες.

• Στη Διαταραχή Tourette έχουν υπάρξει πολλαπλά κινητικά και ένα ή περισσότερα φωνητικά τικ σε κάποια φάση, χωρίς να απαιτείται να συμβαίνουν ταυτόχρονα.
• Στην Επίμονη Κινητική ή Φωνητική Διαταραχή Τικ υπάρχουν κινητικά ή φωνητικά τικ, αλλά όχι και τα δύο, και δεν έχουν ποτέ πληρωθεί τα κριτήρια Tourette.
• Στις δύο επίμονες διαταραχές τα τικ μπορεί να αυξομειώνονται αλλά έχουν διαρκέσει περισσότερο από 1 έτος από το πρώτο τικ. Στην Προσωρινή Διαταραχή Τικ η διάρκεια είναι μικρότερη από 1 έτος.
• Σε όλες τις κύριες κατηγορίες η έναρξη είναι πριν από τα 18 έτη και τα τικ δεν οφείλονται σε ουσία, φάρμακο ή άλλη ιατρική κατάσταση.

Αιματολογικές εξετάσεις ή απεικόνιση δεν χρειάζονται σε τυπική εικόνα. Ενδείκνυνται όταν η κίνηση είναι άτυπη, εμφανίστηκε απότομα σε μεγαλύτερη ηλικία, συνοδεύεται από άλλα νευρολογικά σημεία ή υπάρχει υποψία φαρμάκου ή νόσου.

Πώς μπορεί να επηρεάζουν την καθημερινότητα

Πολλά τικ είναι ήπια και δεν εμποδίζουν τη ζωή. Η προσπάθεια συνεχούς καταστολής στην τάξη ή στην εργασία μπορεί όμως να εξαντλεί την προσοχή και να οδηγεί σε περισσότερα τικ σε ασφαλές περιβάλλον. Το πείραγμα και οι πειθαρχικές παρατηρήσεις για ακούσιες κινήσεις συχνά προκαλούν μεγαλύτερη βλάβη από το ίδιο το τικ. Για ορισμένους, η ιδεοψυχαναγκαστική συμπτωματολογία, η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), το άγχος ή ο θυμός επηρεάζουν περισσότερο τη λειτουργία και πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ισότιμες ανάγκες.

Αίτια και παράγοντες που επηρεάζουν τα τικ

Οι Διαταραχές Τικ έχουν σύνθετη νευροαναπτυξιακή και γενετική βάση, χωρίς ένα μόνο γονίδιο ή εξέταση που να προβλέπει τη διάγνωση. Προγεννητικοί και περιγεννητικοί παράγοντες έχουν συσχετιστεί σε μελέτες με κίνδυνο ή βαρύτητα, αλλά οι συσχετίσεις δεν αποδεικνύουν ότι προκάλεσαν τα τικ σε ένα παιδί. Στρες, ενθουσιασμός, κόπωση και προσοχή στο τικ μπορεί να αλλάζουν προσωρινά τη συχνότητα, δεν αποτελούν όμως τη βασική αιτία. Οι οικογένειες δεν ευθύνονται επειδή το παιδί έχει τικ.

Τι άλλο μπορεί να μοιάζει με τικ

Η διάκριση βασίζεται στην ποιότητα της κίνησης, στο πλαίσιο και στη χρονική πορεία:

• Οι στερεοτυπικές κινήσεις είναι συχνά πιο ρυθμικές, παρατεταμένες και προβλέψιμες, αρχίζουν νωρίτερα και μπορεί να συνδέονται με ενθουσιασμό ή αυτορρύθμιση.
• Καταναγκασμοί γίνονται σύμφωνα με κανόνα ή για μείωση άγχους και συνδέονται με εμμονές, ενώ τα τικ ανακουφίζουν κυρίως μια αισθητηριακή ώθηση.
• Δυστονία, μυόκλονος, χορεία, κρίσεις και λειτουργικές κινήσεις έχουν διαφορετικά κινητικά χαρακτηριστικά και μπορεί να χρειάζονται νευρολογική εκτίμηση.
• Βήχας, αλλεργία, άσθμα ή γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μπορεί να μοιάζουν με φωνητικό τικ και χρειάζονται ιατρικό αποκλεισμό.
• Διεγερτικά για ΔΕΠΥ γενικά δεν επιδεινώνουν τα τικ κατά μέσο όρο και μπορούν να χρησιμοποιούνται όταν ενδείκνυνται, με εξατομικευμένη παρακολούθηση.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η απόφαση για θεραπεία βασίζεται στη λειτουργική επιβάρυνση και στις προτεραιότητες του ίδιου του ατόμου:

• Ενημέρωση οικογένειας και σχολείου ότι τα τικ είναι ακούσια, αποφυγή συνεχών παρατηρήσεων και αντιμετώπιση πειράγματος ή εκφοβισμού.
• Παρακολούθηση χωρίς ενεργή θεραπεία είναι αποδεκτή όταν δεν υπάρχει λειτουργική επίπτωση και το άτομο δεν επιθυμεί παρέμβαση.
• Η Ολοκληρωμένη Συμπεριφορική Παρέμβαση για Τικ (CBIT) διδάσκει επίγνωση της προειδοποιητικής ώθησης, ανταγωνιστική αντίδραση και αλλαγές σε καταστάσεις που αυξάνουν τα τικ.
• Φάρμακα μπορεί να εξεταστούν όταν το όφελος υπερβαίνει τον κίνδυνο. Ορισμένα φάρμακα που ρυθμίζουν το αδρενεργικό σύστημα μπορούν να βοηθήσουν και τη ΔΕΠΥ, ενώ αντιψυχωτικά μπορούν να μειώσουν τικ αλλά απαιτούν παρακολούθηση για κινητικές, μεταβολικές και ορμονικές ανεπιθύμητες ενέργειες.
• Θεραπεία συνυπαρχουσών δυσκολιών, όπως ΔΕΠΥ, ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα, άγχος, ύπνος και κατάθλιψη, μπορεί να βελτιώσει περισσότερο την καθημερινή λειτουργία από την αποκλειστική εστίαση στα τικ.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν τα τικ προκαλούν πόνο, τραυματισμό, δυσκολία στη μάθηση, στην ομιλία ή στον ύπνο, ή όταν το παιδί βιώνει πείραγμα και αποφεύγει δραστηριότητες. Επίσης ζητήστε βοήθεια για έντονο άγχος, καταναγκασμούς ή προβλήματα προσοχής. Απότομη έναρξη άτυπων κινήσεων μετά από νέο φάρμακο, λοίμωξη ή νευρολογικό σύμπτωμα χρειάζεται ιατρική εκτίμηση και δεν πρέπει να ταξινομηθεί αυτόματα ως τικ.