Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD)

Τι είναι η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες

Η έκθεση μπορεί να είναι άμεση, αυτοπρόσωπη μαρτυρία, πληροφορία ότι το γεγονός συνέβη σε στενό συγγενή ή φίλο ή επανειλημμένη ή ακραία επαγγελματική έκθεση σε αποστροφικές λεπτομέρειες του τραυματικού γεγονότος. Όταν αφορά θάνατο στενού προσώπου, ο θάνατος πρέπει να ήταν βίαιος ή να οφειλόταν σε ατύχημα. Η έκθεση μέσω ειδήσεων, βίντεο ή κοινωνικών δικτύων δεν αρκεί, εκτός αν αποτελεί μέρος επαγγελματικών καθηκόντων. Δύσκολα γεγονότα που δεν πληρούν αυτό το κριτήριο μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή δυσφορία ή άλλη διαταραχή και αξίζουν φροντίδα, αλλά δεν ονομάζονται αυτόματα PTSD.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα συμπτώματα οργανώνονται σε τέσσερις ομάδες και μπορεί να εμφανίζονται διαφορετικά ανά ηλικία:

• Εισβολή: ανεπιθύμητες αναμνήσεις, εφιάλτες, αναδρομές ή έντονη συναισθηματική και σωματική αντίδραση σε υπενθυμίσεις.
• Αποφυγή: προσπάθεια απομάκρυνσης από σκέψεις, συναισθήματα, ανθρώπους, μέρη ή δραστηριότητες που θυμίζουν το γεγονός.
• Αρνητικές μεταβολές: ενοχή, ντροπή, επίμονες αρνητικές πεποιθήσεις, αποξένωση, μειωμένο ενδιαφέρον ή αδυναμία ανάκλησης σημαντικής πτυχής του τραύματος.
• Διέγερση και αντιδραστικότητα: υπερεπαγρύπνηση, έντονο ξάφνιασμα, ευερεθιστότητα, προβλήματα ύπνου ή συγκέντρωσης και επικίνδυνη συμπεριφορά.
• Διασχιστικά συμπτώματα, όπως αποπροσωποποίηση ή αποπραγματοποίηση, σε ορισμένους ανθρώπους.
• Στα παιδιά, επαναλαμβανόμενο παιχνίδι με θέματα τραύματος, εφιάλτες χωρίς αναγνωρίσιμο περιεχόμενο ή παλινδρόμηση μπορεί να είναι μέρος της εικόνας.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση γίνεται με ασφάλεια και χωρίς απαίτηση να αφηγηθεί το άτομο όλες τις λεπτομέρειες από την πρώτη συνάντηση. Εξετάζονται έκθεση, συμπτώματα, διάρκεια, λειτουργία και κίνδυνος.

• Υπάρχει έκθεση που πληροί το ειδικό κριτήριο τραύματος του DSM-5-TR, όχι απλώς οποιοσδήποτε στρεσογόνος παράγοντας.
• Σε ενήλικες και παιδιά άνω των 6 ετών απαιτούνται τουλάχιστον 1 σύμπτωμα εισβολής, 1 αποφυγής, 2 αρνητικών μεταβολών στη σκέψη/διάθεση και 2 διέγερσης/αντιδραστικότητας.
• Το συνολικό πρότυπο διαρκεί για περισσότερο από έναν μήνα και προκαλεί σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στην κοινωνική, σχολική, εργασιακή ή άλλη λειτουργία.
• Η εικόνα δεν αποδίδεται σε ουσία, φάρμακο ή άλλη ιατρική κατάσταση. Για παιδιά 6 ετών και μικρότερα εφαρμόζονται ξεχωριστά, αναπτυξιακά προσαρμοσμένα κριτήρια.

Ο προσδιοριστής «με καθυστερημένη έκφραση» χρησιμοποιείται όταν τα πλήρη κριτήρια δεν πληρούνται πριν περάσουν τουλάχιστον 6 μήνες από το γεγονός, ακόμη κι αν ορισμένα συμπτώματα είχαν αρχίσει νωρίτερα. Το PTSD μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία μετά το πρώτο έτος ζωής.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η υπερεπαγρύπνηση και ο κακός ύπνος εξαντλούν το σώμα και επηρεάζουν μνήμη, συγκέντρωση και υπομονή. Η αποφυγή μπορεί να απομακρύνει το άτομο από εργασία, σχέσεις, ιατρική φροντίδα ή τόπους που είναι αντικειμενικά ασφαλείς. Μπορεί να υπάρχει χρήση αλκοόλ ή ουσιών για ύπνο ή μούδιασμα, καθώς και κατάθλιψη, χρόνιος πόνος ή αυτοτραυματισμός. Οι αντιδράσεις δεν αποτελούν αδυναμία χαρακτήρα.

Παράγοντες κινδύνου και προστασίας

Δεν αναπτύσσουν όλοι PTSD μετά από τραυματική έκθεση. Ο κίνδυνος επηρεάζεται από τη φύση, τη διάρκεια και την επανάληψη του γεγονότος, προηγούμενες εμπειρίες και ψυχική υγεία, τραυματισμό, μετατραυματικούς στρεσογόνους παράγοντες και διαθέσιμη κοινωνική και πρακτική υποστήριξη. Αυτοί είναι συσχετιζόμενοι παράγοντες, όχι βεβαιότητες. Η ευθύνη για τη βία ή την κακοποίηση ανήκει στον δράστη και όχι στο άτομο που εμφανίζει συμπτώματα.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Ο χρόνος από το γεγονός και το πλήρες πρότυπο συμπτωμάτων είναι καθοριστικά:

• Η Οξεία Διαταραχή Στρες διαγιγνώσκεται από 3 ημέρες έως 1 μήνα. Μετά τον μήνα γίνεται νέα αξιολόγηση· δεν μετατρέπεται αυτόματα σε PTSD.
• Η Διαταραχή Προσαρμογής μπορεί να ακολουθεί ποικίλους στρεσογόνους παράγοντες όταν δεν πληρούνται καλύτερα κριτήρια PTSD ή άλλης διαταραχής.
• Κατάθλιψη, πανικός, Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, παρατεταμένη διαταραχή πένθους και διασχιστικές διαταραχές μπορεί να μοιάζουν ή να συνυπάρχουν.
• Τραυματική εγκεφαλική βλάβη, πόνος, ουσίες και προβλήματα ύπνου μπορεί να προκαλούν επικαλυπτόμενα συμπτώματα.
• Η Διασχιστική Διαταραχή Ταυτότητας ή η διασχιστική αμνησία αξιολογούνται όταν η ασυνέχεια ταυτότητας ή η αυτοβιογραφική αμνησία υπερβαίνουν την εικόνα PTSD.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία επιλέγεται με βάση ηλικία, χρόνο από το τραύμα, ασφάλεια, προτιμήσεις και συνυπάρχουσες ανάγκες.

• Ατομικές τραυματοεστιασμένες μορφές γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας βοηθούν στην επεξεργασία αναμνήσεων, νοημάτων και αποφυγής με δομημένο, ασφαλή τρόπο.
• Η απευαισθητοποίηση και επανεπεξεργασία μέσω οφθαλμικών κινήσεων (EMDR) είναι τεκμηριωμένη επιλογή για πολλούς ενήλικες και εφαρμόζεται από εκπαιδευμένο θεραπευτή.
• Για παιδιά και εφήβους προτιμώνται αναπτυξιακά προσαρμοσμένες τραυματοεστιασμένες παρεμβάσεις, με συμμετοχή φροντιστών όταν είναι κατάλληλο και ασφαλές.
• Φάρμακα μπορούν να συζητηθούν για ενήλικες σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά δεν αντικαθιστούν αυτόματα την τραυματοεστιασμένη θεραπεία και χρειάζονται ιατρική παρακολούθηση.
• Πρακτική ασφάλεια, σταθερός ύπνος, κοινωνική υποστήριξη και θεραπεία κατάθλιψης, πόνου ή χρήσης ουσιών αποτελούν μέρος ολοκληρωμένης φροντίδας.
• Η υποχρεωτική, εφάπαξ λεπτομερής ψυχολογική «αποφόρτιση» αμέσως μετά το συμβάν δεν συνιστάται ως καθολική πρόληψη.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν τα συμπτώματα επιμένουν, επηρεάζουν ύπνο, σχέσεις, σχολείο ή εργασία ή οδηγούν σε αποφυγή, ουσίες ή αυτοτραυματισμό. Δεν χρειάζεται να περιμένετε έναν μήνα για υποστήριξη· το χρονικό όριο αφορά τη διάγνωση PTSD, όχι το δικαίωμα σε βοήθεια. Αν η απειλή ή η κακοποίηση συνεχίζεται, προτεραιότητα είναι η πραγματική ασφάλεια και η πρόσβαση σε κατάλληλες υπηρεσίες.

Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια, κάλεσε το 112 ή ζήτησε βοήθεια στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων. Η γραμμή του κέντρου και η φόρμα επικοινωνίας δεν αποτελούν υπηρεσία επειγόντων. Εκτός ΕΕ, κάλεσε τον τοπικό αριθμό επειγόντων.