Οξεία Διαταραχή Στρες

Τι είναι η Οξεία Διαταραχή Στρες

Η επιλέξιμη έκθεση περιλαμβάνει άμεση εμπειρία, αυτοπρόσωπη μαρτυρία, πληροφορία ότι το γεγονός συνέβη σε στενό συγγενή ή φίλο ή επανειλημμένη/ακραία επαγγελματική έκθεση σε αποτρεπτικές λεπτομέρειες. Όταν αφορά θάνατο στενού προσώπου, πρέπει να ήταν βίαιος ή ακούσιος. Γενική έμμεση έκθεση ή παρακολούθηση εικόνων στα μέσα δεν αρκεί, εκτός αν αποτελεί μέρος εργασίας. Η διαταραχή δεν είναι «αποτυχία επεξεργασίας» ούτε φυσιολογική αντίδραση που απλώς πήρε άλλο όνομα: έχει συγκεκριμένο ουδό και σημαντική επίδραση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα 14 συμπτώματα κατανέμονται σε πέντε κατηγορίες, χωρίς να απαιτείται σύμπτωμα από καθεμία:

• Εισβολή: ανεπιθύμητες αναμνήσεις, εφιάλτες, αναδρομές ή έντονη δυσφορία σε υπενθυμίσεις.
• Αρνητική διάθεση: επίμονη αδυναμία να βιώσει το άτομο θετικά συναισθήματα.
• Διάσχιση: αλλοιωμένη αίσθηση πραγματικότητας ή αδυναμία ανάκλησης σημαντικής πτυχής του γεγονότος.
• Αποφυγή σκέψεων, συναισθημάτων, ανθρώπων, τόπων ή δραστηριοτήτων που θυμίζουν το τραύμα.
• Διέγερση: προβλήματα ύπνου, ευερεθιστότητα, υπερεπαγρύπνηση, δυσκολία συγκέντρωσης και υπερβολική αντίδραση ξαφνιάσματος.
• Σωματική ένταση, αποπροσανατολισμός ή δυσκολία επιστροφής σε βασικές καθημερινές δραστηριότητες.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση εξετάζει το ακριβές είδος έκθεσης, τον αριθμό και την έναρξη των συμπτωμάτων, τη λειτουργία, τη σωματική κατάσταση και την ασφάλεια.

• Η έκθεση πληροί το ειδικό κριτήριο τραύματος και δεν είναι απλώς ένας γενικός στρεσογόνος παράγοντας.
• Υπάρχουν τουλάχιστον 9 από 14 συμπτώματα, σε οποιονδήποτε συνδυασμό από εισβολή, αρνητική διάθεση, διάσχιση, αποφυγή και διέγερση.
• Τα συμπτώματα διαρκούν από 3 ημέρες έως 1 μήνα μετά το τραύμα και προκαλούν σημαντική δυσφορία ή λειτουργική έκπτωση.
• Η εικόνα δεν αποδίδεται σε ουσία, φάρμακο ή άλλη ιατρική κατάσταση, όπως τραυματική εγκεφαλική βλάβη, και δεν εξηγείται καλύτερα από βραχεία ψυχωτική διαταραχή.

Συνήθως τα συμπτώματα αρχίζουν αμέσως, αλλά για να πληρωθεί η διάρκεια πρέπει να επιμένουν τουλάχιστον 3 ημέρες. Αν συνεχίζονται μετά τον μήνα, γίνεται νέα αξιολόγηση για Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες ή άλλη κατάσταση· δεν υπάρχει αυτόματη μετατροπή της διάγνωσης.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Το άτομο μπορεί να δυσκολεύεται να κοιμηθεί, να συγκεντρωθεί, να οδηγήσει, να εργαστεί ή να φροντίσει βασικές ανάγκες. Υπενθυμίσεις προκαλούν έντονη σωματική αντίδραση, ενώ η διάσχιση μπορεί να κάνει το περιβάλλον να φαίνεται μη πραγματικό. Παράλληλα, πρακτικά ζητήματα όπως τραυματισμός, απώλεια στέγης, νομικές διαδικασίες ή συνεχιζόμενη απειλή συχνά απαιτούν άμεση υποστήριξη και δεν πρέπει να υποβαθμίζονται σε «ψυχολογικά συμπτώματα».

Παράγοντες κινδύνου και προστασίας

Η οξεία διαταραχή προκύπτει από σύνθετη αλληλεπίδραση της τραυματικής έκθεσης, προηγούμενων εμπειριών, ατομικής ευαλωτότητας και των συνθηκών μετά το γεγονός. Δεν σημαίνει ότι το άτομο απέτυχε να «αφομοιώσει» το τραύμα. Η πιθανότητα εμφάνισης επηρεάζεται από το είδος και τη συχνότητα της έκθεσης, καθώς και από κοινωνικούς και βιολογικούς παράγοντες· κανένα μεμονωμένο δημογραφικό χαρακτηριστικό δεν εξηγεί την ατομική αντίδραση.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η διάρκεια και η σχέση με το συμβάν βοηθούν στη διάκριση:

• Οι αναμενόμενες οξείες αντιδράσεις μπορεί να είναι έντονες, αλλά δεν φτάνουν τον απαιτούμενο ουδό ή δεν προκαλούν την ίδια έκπτωση.
• Η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες απαιτεί συμπτώματα περισσότερο από 1 μήνα και διαφορετική κατανομή ανά τέσσερις ομάδες.
• Η Διαταραχή Προσαρμογής μπορεί να ακολουθήσει οποιονδήποτε σημαντικό στρεσογόνο παράγοντα όταν δεν πληρούνται καλύτερα κριτήρια οξείας διαταραχής, Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες ή άλλης κατάστασης.
• Τραυματική εγκεφαλική βλάβη, παραλήρημα, μέθη, στέρηση, πόνος και φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν σύγχυση, αμνησία ή διέγερση.
• Πανικός, κατάθλιψη, πένθος και διασχιστικές διαταραχές μπορεί να συνυπάρχουν και χρειάζονται ξεχωριστή αξιολόγηση.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η πρώιμη φροντίδα εστιάζει στην ασφάλεια, στις πρακτικές ανάγκες και σε παρεμβάσεις ανάλογες με τη βαρύτητα.

• Παρέχονται πρακτική ασφάλεια, βασικές ανάγκες, ενημέρωση για συχνές αντιδράσεις, κοινωνική υποστήριξη και σχέδιο παρακολούθησης.
• Για ενήλικες με οξεία διαταραχή ή κλινικά σημαντικά συμπτώματα μέσα στον πρώτο μήνα, μπορεί να προσφερθεί ατομική τραυματοεστιασμένη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία από εκπαιδευμένο θεραπευτή.
• Σε παιδιά και εφήβους μπορεί να επιλεγεί ενεργή παρακολούθηση ή αναπτυξιακά προσαρμοσμένη τραυματοεστιασμένη θεραπεία, με ασφαλή συμμετοχή φροντιστών.
• Δεν συνιστάται να πιέζονται όλοι σε μία εφάπαξ, λεπτομερή αναδιήγηση του γεγονότος ως καθολική «αποφόρτιση».
• Τραυματισμός, πόνος, ύπνος, χρήση ουσιών, κατάθλιψη και αυτοκτονικός κίνδυνος αντιμετωπίζονται παράλληλα.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε υποστήριξη όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, επιμένουν αρκετές ημέρες, εμποδίζουν ύπνο ή βασική λειτουργία ή συνοδεύονται από ουσίες, αυτοτραυματισμό ή αδυναμία ασφάλειας. Δεν χρειάζεται να περιμένετε τρεις ημέρες για βοήθεια· το όριο αφορά μόνο τη διάγνωση. Μετά τον πρώτο μήνα, επίμονα συμπτώματα χρειάζονται νέα αξιολόγηση και όχι υπόθεση ότι «θα περάσουν».