Ψυχογενής Βουλιμία

Τι είναι η ψυχογενής βουλιμία

Στο επεισόδιο υπερφαγίας καταναλώνεται, μέσα σε περιορισμένο χρόνο, ποσότητα σαφώς μεγαλύτερη από όση θα έτρωγαν οι περισσότεροι σε παρόμοιες συνθήκες, μαζί με αίσθηση αδυναμίας ελέγχου. Στη συνέχεια το άτομο προσπαθεί να «αντισταθμίσει» το φαγητό. Το βάρος και το σχήμα του σώματος επηρεάζουν υπερβολικά την αυτοαξιολόγηση. Ο κύκλος περιορισμού, υπερφαγίας, αντιστάθμισης και ενοχής μπορεί να επαναλαμβάνεται ακόμη κι όταν η καθημερινότητα εξωτερικά φαίνεται φυσιολογική. Η διαταραχή διαφέρει από περιστασιακή υπερκατανάλωση και από μεμονωμένο εμετό μετά το φαγητό.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Πιθανά σημάδια που αξίζουν αξιολόγηση είναι:

• Επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατανάλωσης πολύ μεγάλης ποσότητας σε σύντομο χρόνο με απώλεια ελέγχου.
• Συχνές επισκέψεις στην τουαλέτα αμέσως μετά το γεύμα, ήχοι/οσμή εμετού ή προσπάθεια κάλυψής τους.
• Νηστεία, ακραίος περιορισμός, υπερβολική άσκηση ή κατάχρηση καθαρτικών, διουρητικών και άλλων ουσιών.
• Έντονη ενασχόληση με βάρος και σχήμα σώματος, συχνό ζύγισμα ή μεγάλη μεταβολή της αυτοεκτίμησης ανάλογα με την εμφάνιση.
• Διάβρωση δοντιών, πονόλαιμος, παλινδρόμηση, κάλοι στα δάχτυλα ή ανώδυνη διόγκωση παρωτίδων/σιελογόνων αδένων μετά από συχνούς εμετούς.
• Ζάλη, αδυναμία, ακανόνιστος σφυγμός, κράμπες ή αφυδάτωση, που μπορεί να σχετίζονται με διαταραχές ηλεκτρολυτών.
• Μυστικότητα γύρω από το φαγητό, εξαφάνιση τροφίμων, ενοχή, κοινωνική απόσυρση ή έντονες διακυμάνσεις διάθεσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται μέσα από μη επικριτική συζήτηση για τα επεισόδια, την απώλεια ελέγχου, τις αντισταθμιστικές συμπεριφορές και την επίδραση του σώματος στην αυτοαξιολόγηση, μαζί με ιατρικό έλεγχο.

• Υπάρχουν επαναλαμβανόμενα επεισόδια αντικειμενικά μεγάλης πρόσληψης τροφής σε περιορισμένο χρόνο και αίσθημα απώλειας ελέγχου.
• Υπάρχουν επαναλαμβανόμενες ακατάλληλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές, όπως πρόκληση εμετού, νηστεία, υπερβολική άσκηση ή κατάχρηση φαρμάκων.
• Η υπερφαγία και η αντιστάθμιση συμβαίνουν κατά μέσο όρο τουλάχιστον 1 φορά την εβδομάδα για 3 μήνες και βάρος/σχήμα επηρεάζουν υπερβολικά την αυτοαξιολόγηση.
• Η διαταραχή δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια επεισοδίων ψυχογενούς ανορεξίας.

Το σωματικό βάρος δεν επιβεβαιώνει ούτε αποκλείει τη βουλιμία. Ο γιατρός μπορεί να ελέγξει ηλεκτρολύτες, νεφρική λειτουργία και ηλεκτροκαρδιογράφημα, ανάλογα με το ιστορικό. Ένα εργαλείο διαλογής δεν αρκεί μόνο του.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Ο κύκλος μπορεί να οργανώνει την ημέρα γύρω από δίαιτα, προμήθεια τροφής, κρυφά επεισόδια και προσπάθειες αντιστάθμισης. Η μυστικότητα αυξάνει την απομόνωση και μπορεί να προκαλεί οικονομικές δυσκολίες, προβλήματα στο σχολείο ή την εργασία και απομάκρυνση από σχέσεις. Οι εμετοί και η κατάχρηση φαρμάκων επιβαρύνουν δόντια, οισοφάγο, νεφρούς και καρδιά. Η ντροπή συχνά αποτρέπει την ειλικρινή περιγραφή, γι’ αυτό η ασφαλής θεραπευτική σχέση είναι ουσιαστική. Η λειτουργικότητα και η σοβαρότητα δεν μπορούν να κριθούν από την εμφάνιση.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η βουλιμία προκύπτει από αλληλεπίδραση βιολογικής ευαλωτότητας, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Ιστορικό δίαιτας, στίγμα βάρους, αρνητική εικόνα σώματος, τελειοθηρία, δυσκολίες ρύθμισης συναισθήματος και τραυματικές ή στρεσογόνες εμπειρίες μπορεί να συμβάλλουν, χωρίς κανένα από αυτά να αποτελεί μοναδική αιτία. Δεν είναι επιστημονικά έγκυρο να θεωρείται κάθε επεισόδιο έκφραση μιας καθολικής ανάγκης αποδοχής ή ελέγχου. Η θεραπεία εξετάζει εξατομικευμένα τι πυροδοτεί και τι διατηρεί τον κύκλο.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η αξιολόγηση διακρίνει τη βουλιμία από άλλες μορφές υπερφαγίας ή αποβολής:

• Στη διαταραχή υπερφαγίας δεν υπάρχουν τακτικές ακατάλληλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές.
• Στον υπερφαγικό/καθαρτικό υπότυπο της ανορεξίας, τα επεισόδια συμβαίνουν ενώ υπάρχει σημαντικά χαμηλό βάρος και πληρούνται τα κριτήρια ανορεξίας.
• Η διαταραχή αναμάσησης περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενη αναγωγή χωρίς το τυπικό μοτίβο υπερφαγίας, βάρους/σχήματος και αντιστάθμισης.
• Γαστρεντερικές παθήσεις μπορεί να προκαλούν εμετό και χρειάζονται ιατρική διερεύνηση.
• Κατάθλιψη, άγχος, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), χρήση ουσιών και οριακή διαταραχή προσωπικότητας μπορεί να συνυπάρχουν και να επηρεάζουν το πλάνο φροντίδας.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία στοχεύει στη διακοπή υπερφαγίας και αντιστάθμισης, στην αποκατάσταση τακτικής πρόσληψης και στη μείωση της υπερβολικής εστίασης στο σώμα.

• Καθοδηγούμενη αυτοβοήθεια ειδικά για τη βουλιμία μπορεί να προσφερθεί σε ορισμένους ενήλικες ως αρχικό βήμα.
• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία εστιασμένη στις διαταραχές πρόσληψης τροφής (CBT-ED) βοηθά στη σταθεροποίηση γευμάτων, στην κατανόηση εκλυτικών παραγόντων και στην πρόληψη υποτροπής.
• Για παιδιά και εφήβους, θεραπεία εστιασμένη στη βουλιμία με συμμετοχή οικογένειας ή ατομική CBT-ED προσαρμόζεται στην ανάπτυξη και στις ανάγκες.
• Η ιατρική και διατροφική παρακολούθηση αντιμετωπίζει αφυδάτωση, ηλεκτρολύτες, οδοντικές/γαστρεντερικές συνέπειες και ασφαλή σταδιακή διακοπή κατάχρησης καθαρτικών.
• Φαρμακευτική αγωγή μπορεί να εξεταστεί από ειδικό ως μέρος συνολικού πλάνου, αλλά δεν πρέπει να αποτελεί τη μόνη θεραπεία.
• Οι συνυπάρχουσες καταστάσεις και ο κίνδυνος αυτοτραυματισμού αντιμετωπίζονται παράλληλα, με σχέδιο κρίσης όταν χρειάζεται.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε βοήθεια όταν τα επεισόδια και οι προσπάθειες αντιστάθμισης επαναλαμβάνονται, όταν υπάρχει μυστικότητα ή ντροπή, ή όταν εμφανίζονται ζάλη, αδυναμία, πόνος, οδοντικά προβλήματα ή ακανόνιστος σφυγμός. Μην περιμένετε να αλλάξει το βάρος ή να «χειροτερέψει αρκετά». Αποφύγετε σχόλια για εμφάνιση και μιλήστε με συγκεκριμένη ανησυχία για συμπεριφορές και υγεία. Η απότομη διακοπή ορισμένων ουσιών ή φαρμάκων χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί επίσης να χρειάζεται προσοχή.