Ψυχογενής Ανορεξία

Τι είναι η ψυχογενής ανορεξία

Η διαταραχή περιλαμβάνει περισσότερα από το βάρος. Το άτομο μπορεί να βιώνει το σώμα του διαφορετικά από ό,τι οι γύρω του, να βασίζει σε υπερβολικό βαθμό την αυτοαξιολόγησή του στο βάρος ή στο σχήμα του σώματός του ή να μην αναγνωρίζει επίμονα τον κίνδυνο του χαμηλού βάρους. Ο φόβος αύξησης βάρους μπορεί να εκφράζεται άμεσα ή μέσα από συμπεριφορές όπως αυστηρός περιορισμός, νηστεία, υπερβολική άσκηση ή αντισταθμιστικές συμπεριφορές, όπως η πρόκληση εμετού. Σε παιδιά και εφήβους, το σημαντικά χαμηλό βάρος μπορεί να φαίνεται ως αδυναμία αναμενόμενης αύξησης ή απόκλιση από την προσωπική αναπτυξιακή καμπύλη, όχι μόνο ως εμφανής απώλεια.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Κανένα σημάδι δεν αρκεί μόνο του, αλλά η αξιολόγηση είναι σημαντική όταν συνδυάζονται:

• Σταδιακή ή γρήγορη απώλεια βάρους, αποτυχία αναμενόμενης ανάπτυξης ή σωματικό βάρος σημαντικά χαμηλότερο από το αναμενόμενο για την ηλικία, την αναπτυξιακή πορεία και τη σωματική υγεία του ατόμου.
• Παράλειψη γευμάτων, πολύ μικρές μερίδες, τελετουργίες γύρω από το φαγητό ή αποκλεισμός ολοένα περισσότερων τροφών.
• Έντονος φόβος αύξησης βάρους ή επίμονη συμπεριφορά που εμποδίζει την αποκατάσταση βάρους, ακόμη κι αν ο φόβος δεν δηλώνεται.
• Συχνό ζύγισμα, έλεγχος σώματος, σύγκριση ή υπερβολική επίδραση του βάρους και του σχήματος στην αυτοεκτίμηση.
• Υπερβολική ή καταναγκαστική άσκηση, πρόκληση εμετού ή κατάχρηση καθαρτικών/διουρητικών σε ορισμένες περιπτώσεις.
• Στον υπερφαγικό/καθαρτικό υπότυπο, οι συχνοί εμετοί μπορεί να προκαλέσουν οδοντική φθορά ή ανώδυνη διόγκωση παρωτίδων/σιελογόνων αδένων, όχι κατ’ ανάγκη λοιμώδη παρωτίτιδα.
• Κρύο, κόπωση, ζάλη, λιποθυμία, δυσκοιλιότητα, διαταραχές περιόδου, μειωμένη λίμπιντο, δυσκολία συγκέντρωσης ή διαταραχή ύπνου.
• Κοινωνική απόσυρση, ευερεθιστότητα και αποφυγή γευμάτων με άλλους ή δραστηριοτήτων που περιλαμβάνουν φαγητό.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση συνδυάζει ψυχιατρικό/ψυχολογικό ιστορικό, εξέταση της πρόσληψης και των συμπεριφορών, πλήρη ιατρικό έλεγχο και αξιολόγηση της αναπτυξιακής πορείας.

• Ο περιορισμός της ενεργειακής πρόσληψης οδηγεί σε σημαντικά χαμηλό βάρος, με βάση ηλικία, φύλο, αναπτυξιακή τροχιά και σωματική υγεία.
• Υπάρχει είτε έντονος φόβος αύξησης βάρους/πάχυνσης είτε επίμονη συμπεριφορά που παρεμποδίζει την αύξηση βάρους, ακόμη και σε σημαντικά χαμηλό βάρος.
• Υπάρχει διαταραχή στον τρόπο βίωσης βάρους ή σχήματος, υπερβολική επίδρασή τους στην αυτοαξιολόγηση ή επίμονη μη αναγνώριση της σοβαρότητας του χαμηλού βάρους.
• Ο περιοριστικός και ο υπερφαγικός/καθαρτικός υπότυπος καθορίζονται από την παρουσία ή απουσία επαναλαμβανόμενης υπερφαγίας ή αποβολής κατά τους τελευταίους 3 μήνες.

Δεν υπάρχει μία τιμή βάρους ή ένα εργαστηριακό τεστ που να αρκεί για όλους. Η ιατρική αξιολόγηση εξετάζει ζωτικά σημεία, ηλεκτρολύτες, καρδιακή λειτουργία, ανάπτυξη και άλλες συνέπειες· τα αποτελέσματα μπορεί να είναι ανησυχητικά ακόμη και όταν ορισμένες εξετάσεις φαίνονται φυσιολογικές.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η σκέψη γύρω από το φαγητό, το σώμα και την άσκηση μπορεί να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας. Ο υποσιτισμός επηρεάζει τη διάθεση, τη μνήμη, τη συγκέντρωση, την ευελιξία σκέψης και την ικανότητα λήψης αποφάσεων. Σχολείο, εργασία, σχέσεις και ενδιαφέροντα περιορίζονται, ενώ η οικογένεια μπορεί να αισθάνεται φόβο και αβεβαιότητα. Δεν χρειάζεται να «μοιάζει» κάποιος άρρωστος για να υπάρχει σοβαρός κίνδυνος. Η κατάσταση συχνά γίνεται πιο δύσκολο να αναγνωριστεί επειδή ο περιορισμός μπορεί αρχικά να επαινείται ως πειθαρχία ή «υγιεινή ζωή».

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η αιτιολογία είναι πολυπαραγοντική. Γενετικοί και νευροβιολογικοί παράγοντες, ιδιοσυγκρασία, άγχος, τελειοθηρία, στρεσογόνες εμπειρίες, δίαιτα και κοινωνικές πιέσεις γύρω από το σώμα μπορεί να αλληλεπιδρούν. Κανένας παράγοντας δεν προβλέπει μόνος του ποιος θα νοσήσει. Η ανορεξία δεν εξηγείται καθολικά ως «ανάγκη ελέγχου», σιωπηλή διαμαρτυρία ή συγκεκριμένη οικογενειακή δυναμική. Οι οικογένειες δεν πρέπει να κατηγορούνται· όταν συμμετέχουν στη θεραπεία, μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέρος της ανάρρωσης.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η αξιολόγηση εξετάζει τόσο άλλες αιτίες χαμηλού βάρους όσο και συνυπάρχουσες δυσκολίες:

• Η διαταραχή αποφευκτικής/περιοριστικής πρόσληψης τροφής (ARFID) προκαλεί περιορισμό χωρίς φόβο αύξησης βάρους και χωρίς διαταραχή στην εμπειρία βάρους ή σχήματος.
• Στη βουλιμία υπάρχουν υπερφαγία και αντισταθμιστικές συμπεριφορές, αλλά τα επεισόδια δεν συμβαίνουν αποκλειστικά κατά την ανορεξία και δεν απαιτείται σημαντικά χαμηλό βάρος.
• Η άτυπη ανορεξία μπορεί να έχει όλα τα βασικά χαρακτηριστικά εκτός από σημαντικά χαμηλό βάρος και μπορεί επίσης να είναι ιατρικά σοβαρή.
• Ενδοκρινικές, γαστρεντερικές, λοιμώδεις, κακοήθεις ή άλλες ιατρικές παθήσεις μπορεί να προκαλούν απώλεια βάρους και χρειάζονται διερεύνηση.
• Κατάθλιψη, άγχος, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), αυτισμός, χρήση ουσιών και άλλες διαταραχές πρόσληψης τροφής μπορεί να συνυπάρχουν.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία είναι συνήθως διεπιστημονική και συνδυάζει αποκατάσταση θρέψης, ιατρική παρακολούθηση και ειδική ψυχολογική παρέμβαση.

• Η αποκατάσταση και διατήρηση υγιούς βάρους για το συγκεκριμένο άτομο είναι κεντρικός στόχος, επειδή υποστηρίζει τη σωματική και ψυχική ανάρρωση.
• Για ενήλικες, τεκμηριωμένες επιλογές περιλαμβάνουν γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία εστιασμένη στη διαταραχή πρόσληψης τροφής (CBT-ED), τη θεραπεία MANTRA, μια δομημένη προσέγγιση που συνδέει διατροφή, σκέψη, συναίσθημα και σχέσεις, και ειδική υποστηρικτική κλινική διαχείριση.
• Για παιδιά και εφήβους, οικογενειακά βασισμένη θεραπεία εστιασμένη στην ανορεξία συχνά αποτελεί βασική επιλογή και ρητά δεν κατηγορεί την οικογένεια.
• Ο γιατρός παρακολουθεί καρδιακή λειτουργία, πίεση, ηλεκτρολύτες, οστική υγεία, ανάπτυξη και επιπτώσεις αποβολής ή υπερβολικής άσκησης.
• Η διατροφική καθοδήγηση δίνεται ως μέρος συντονισμένης θεραπείας και όχι ως μοναδική παρέμβαση.
• Δεν υπάρχει φάρμακο που να αποτελεί αυτοτελή θεραπεία της ανορεξίας· φαρμακευτική αγωγή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συγκεκριμένες συνυπάρχουσες καταστάσεις με προσοχή στον υποσιτισμό.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε άμεσα αξιολόγηση όταν υπάρχει σταθερός περιορισμός, απότομη απώλεια ή στασιμότητα ανάπτυξης, φόβος αύξησης βάρους, αντισταθμιστικές συμπεριφορές, όπως η πρόκληση εμετού, καταναγκαστική άσκηση, λιποθυμία ή κοινωνική απόσυρση. Δεν είναι απαραίτητο το άτομο να θέλει ή να αναγνωρίζει πλήρως τη βοήθεια για να ξεκινήσει μια ασφαλής συζήτηση. Προσεγγίστε το θέμα ήρεμα, με συγκεκριμένες παρατηρήσεις και χωρίς σχόλια για εμφάνιση ή κατηγορία.