Άλλες Μορφές Κατάθλιψης και Ειδικά Χαρακτηριστικά

Τι είναι οι άλλες καταθλιπτικές παρουσιάσεις και οι προσδιοριστές

Στην «Άλλη Προσδιορισμένη» κατηγορία ο κλινικός αναφέρει γιατί δεν πληρούνται πλήρη κριτήρια, όπως μικρότερη διάρκεια ή ανεπαρκής αριθμός συμπτωμάτων. Στη «Μη Προσδιορισμένη» δεν δηλώνεται ο συγκεκριμένος λόγος, συχνά επειδή οι πληροφορίες είναι ανεπαρκείς ή το πλαίσιο επείγον. Οι προσδιοριστές εφαρμόζονται σε διαγνώσεις ή επεισόδια όταν πληρούνται πρόσθετα χαρακτηριστικά, όπως μελαγχολικά, άτυπα, ψυχωτικά ή κατατονικά στοιχεία. Πριν χρησιμοποιηθεί ένας όρος, εξετάζονται διπολικό φάσμα, ουσίες, φάρμακα, ιατρικές αιτίες και ψύχωση.

Κύρια χαρακτηριστικά και παραδείγματα

Η ακριβής εικόνα διαφέρει και μπορεί να περιλαμβάνει:

• Σύντομο επεισόδιο καταθλιπτικού τύπου 4 έως 13 ημερών με καταθλιπτική διάθεση και τουλάχιστον 4 από τα υπόλοιπα 8 συμπτώματα μείζονος επεισοδίου.
• Επεισόδιο καταθλιπτικού τύπου με ανεπαρκή συμπτώματα: καταθλιπτική διάθεση και τουλάχιστον 1 από τα υπόλοιπα 8 συμπτώματα για τουλάχιστον 2 εβδομάδες.
• Επαναλαμβανόμενες σύντομες καταθλιπτικές περίοδοι με δικό τους συγκεκριμένο χρονικό πρότυπο και κλινική επιβάρυνση.
• Αγχώδη δυσφορία, μελαγχολικά ή άτυπα χαρακτηριστικά, μικτά συμπτώματα ανύψωσης διάθεσης ή ψυχωτικά στοιχεία.
• Έναρξη κατά την εγκυμοσύνη ή στις πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό.
• Σταθερή εποχιακή έναρξη και ύφεση επεισοδίων, που δεν εξηγούνται καλύτερα από εποχιακές αλλαγές εργασίας ή άλλες συνθήκες.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο κλινικός καταγράφει αριθμό συμπτωμάτων, διάρκεια, λειτουργική επίδραση, προηγούμενα επεισόδια, μανιακά ή υπομανιακά σημεία, ψύχωση, περιγεννητικό πλαίσιο και εποχιακή πορεία.

• Και οι δύο υποουδικές παραλλαγές απαιτούν κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση και αποκλεισμό καλύτερης εξήγησης από άλλη καταθλιπτική, διπολική ή ψυχωτική διαταραχή.
• Στο σύντομο επεισόδιο 4 έως 13 ημερών χρειάζονται καταθλιπτική διάθεση και τουλάχιστον 4 άλλα συμπτώματα· στην ανεπαρκή συμπτωματολογία χρειάζεται καταθλιπτική διάθεση και τουλάχιστον 1 άλλο σύμπτωμα για 2 εβδομάδες.
• Η βραχείας διάρκειας καταθλιπτικού τύπου μορφή και η καταθλιπτικού τύπου μορφή με ανεπαρκή συμπτώματα αξιολογούνται με τα ισχύοντα κριτήρια DSM-5-TR και τους υπόλοιπους προβλεπόμενους αποκλεισμούς.
• Στην επαναλαμβανόμενη βραχεία κατάθλιψη, καταθλιπτική διάθεση και τουλάχιστον 4 άλλα συμπτώματα διαρκούν 2 έως 13 ημέρες και εμφανίζονται τουλάχιστον μία φορά τον μήνα επί 12 συνεχόμενους μήνες, χωρίς σύνδεση με τον έμμηνο κύκλο και με τους προβλεπόμενους αποκλεισμούς άλλων διαταραχών.
• Ο DSM προσδιοριστής «με περιγεννητική έναρξη» αφορά έναρξη κατά την εγκυμοσύνη ή μέσα στις πρώτες 4 εβδομάδες μετά τον τοκετό· η κλινική περιγεννητική φροντίδα συχνά εξετάζει ευρύτερο χρονικό διάστημα.
• Για εποχιακό πρότυπο απαιτούνται σταθερή εποχιακή σχέση έναρξης και ύφεσης, επανάληψη για τουλάχιστον 2 συνεχόμενα έτη και σαφής υπεροχή εποχιακών έναντι μη εποχιακών επεισοδίων.

Οι υποουδικές παρουσιάσεις ονομάζονται «επεισόδια καταθλιπτικού τύπου», ώστε να διακρίνονται καθαρά από ένα πλήρες μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο.

Στα τελευταία 2 χρόνια πρέπει να έχει επαναληφθεί το συγκεκριμένο εποχιακό πρότυπο χωρίς μη εποχιακά μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια στο ίδιο διάστημα. Στη συνολική ζωή, τα εποχιακά επεισόδια υπερτερούν σαφώς των μη εποχιακών. Το πρότυπο δεν εξηγείται καλύτερα από εποχιακούς ψυχοκοινωνικούς στρεσογόνους παράγοντες.

Πώς μπορεί να επηρεάζουν την καθημερινότητα

Μια εικόνα που δεν φτάνει τον πλήρη αριθμητικό ουδό μπορεί παρ’ όλα αυτά να επηρεάζει σοβαρά ύπνο, σχέσεις, εργασία, φροντίδα βρέφους και ασφάλεια. Οι προσδιοριστές βοηθούν να αναγνωριστούν διαφορετικές ανάγκες: ψυχωτικά ή κατατονικά στοιχεία απαιτούν επείγουσα ειδική φροντίδα, τα μικτά στοιχεία χρειάζονται διερεύνηση διπολικού φάσματος και η περιγεννητική περίοδος απαιτεί εκτίμηση οφέλους και κινδύνου για γονέα και βρέφος.

Αίτια και κλινικό πλαίσιο

Οι καταθλιπτικές παρουσιάσεις είναι πολυπαραγοντικές. Βιολογική και οικογενειακή ευαλωτότητα, ορμονικές και σωματικές μεταβολές, ύπνος, στρες, απώλεια, κοινωνική απομόνωση και άλλες εμπειρίες μπορούν να αλληλεπιδρούν. Ο περιγεννητικός ή εποχιακός προσδιοριστής περιγράφει χρονικό πρότυπο και δεν αποδεικνύει μία μοναδική αιτία. Η κλινική αξιολόγηση εξετάζει επίσης θυρεοειδή, φάρμακα, ουσίες και άλλες ιατρικές καταστάσεις.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Οι κοντινές διαγνώσεις αλλάζουν σημαντικά το θεραπευτικό σχέδιο:

• Η Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή απαιτεί πλήρες επεισόδιο με τουλάχιστον 5 από 9 συμπτώματα για 2 εβδομάδες.
• Πλήρης ή υποουδική ανύψωση διάθεσης με αυξημένη ενέργεια απαιτεί διερεύνηση Διπολικής Ι, ΙΙ, κυκλοθυμίας ή καταθλιπτικού επεισοδίου με μικτά χαρακτηριστικά.
• Η επιλόχεια ψύχωση δεν είναι συχνή μορφή περιγεννητικής κατάθλιψης. Παραληρήματα, ψευδαισθήσεις, μανία ή έντονη σύγχυση μετά τον τοκετό αποτελούν ψυχιατρική επείγουσα κατάσταση.
• Πένθος, διαταραχή προσαρμογής, Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, ουσίες, φάρμακα και ιατρικές παθήσεις μπορεί να εξηγούν ή να συνυπάρχουν με τα συμπτώματα.
• Εποχιακή επιδείνωση λόγω επαναλαμβανόμενης ανεργίας ή άλλου εποχιακού στρεσογόνου παράγοντα δεν αρκεί για τον προσδιοριστή εποχιακού προτύπου.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία καθορίζεται από βαρύτητα, κίνδυνο, ιστορικό, προσδιοριστές, ηλικία, εγκυμοσύνη ή λοχεία και προσωπικές προτιμήσεις.

• Για ηπιότερες ή υποουδικές εικόνες μπορεί να επιλεγούν ενεργή παρακολούθηση, καθοδηγούμενη αυτοβοήθεια ή τεκμηριωμένη ψυχοθεραπεία, ανάλογα με τη λειτουργική επίδραση.
• Σε πιο σοβαρή κατάθλιψη συζητούνται ψυχοθεραπεία, αντικαταθλιπτική αγωγή ή συνδυασμός τους, με κοινή λήψη απόφασης και παρακολούθηση αυτοκτονικού κινδύνου.
• Σε εγκυμοσύνη και λοχεία, οι αποφάσεις για φάρμακα λαμβάνονται με εξειδικευμένη εκτίμηση οφέλους και κινδύνου· η απότομη διακοπή αγωγής μπορεί επίσης να είναι επιβλαβής.
• Στο εποχιακό πρότυπο εξετάζονται η θεραπεία της υποκείμενης διάγνωσης, η ψυχοθεραπεία και, όταν ενδείκνυται, ειδικά εποχιακά μέτρα υπό κλινική καθοδήγηση.
• Ψύχωση, κατατονία, σοβαρά μικτά στοιχεία ή αδυναμία φροντίδας του εαυτού ή του βρέφους απαιτούν άμεση ειδική αξιολόγηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν τα συμπτώματα επιμένουν, επαναλαμβάνονται ή επηρεάζουν λειτουργία, ακόμη κι αν δεν φαίνεται να πληρούν «όλα» τα κριτήρια. Στην εγκυμοσύνη ή μετά τον τοκετό, έντονη αϋπνία, γρήγορη αλλαγή διάθεσης, σύγχυση, παράξενες πεποιθήσεις, φωνές ή φόβος ότι μπορεί να βλαφθεί ο γονέας ή το βρέφος χρειάζονται άμεση επείγουσα αξιολόγηση.

Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή ή την ασφάλεια, κάλεσε το 112 ή ζήτησε βοήθεια στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων. Η γραμμή του κέντρου και η φόρμα επικοινωνίας δεν αποτελούν υπηρεσία επειγόντων. Εκτός ΕΕ, κάλεσε τον τοπικό αριθμό επειγόντων.