Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (ΓΑΔ)

Τι είναι η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή

Στη ΓΑΔ, ο νους μετακινείται συχνά από τη μία πιθανή απειλή στην άλλη. Η ανησυχία μπορεί να αφορά καθημερινά ζητήματα, αλλά η ένταση, η διάρκεια και ο χρόνος που καταλαμβάνει είναι μεγαλύτερα από όσα δικαιολογεί η κατάσταση. Σε αντίθεση με τη συνηθισμένη ανησυχία, δεν υποχωρεί εύκολα όταν λύνεται ένα πρόβλημα και μπορεί να δυσκολεύει την εργασία, τις σχέσεις, την ξεκούραση και τη λήψη αποφάσεων. Στα παιδιά, οι φόβοι αφορούν συχνά την επίδοση, την αποδοχή, την ασφάλεια της οικογένειας ή την ανάγκη να κάνουν τα πάντα «σωστά».

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η εικόνα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, αλλά συχνά περιλαμβάνει έναν συνδυασμό από τα παρακάτω:

• Ανησυχία για πολλά διαφορετικά θέματα, η οποία μοιάζει δύσκολο να σταματήσει ή να μπει σε αναμονή.
• Αίσθημα νευρικότητας, εσωτερικής ανησυχίας ή ότι το σώμα βρίσκεται συνεχώς σε επιφυλακή.
• Εύκολη κόπωση, ακόμη και όταν δεν έχει προηγηθεί έντονη σωματική προσπάθεια.
• Δυσκολία συγκέντρωσης ή αίσθηση ότι το μυαλό «αδειάζει» όταν αυξάνεται το άγχος.
• Ευερεθιστότητα και μυϊκή ένταση, όπως σφίξιμο στον αυχένα, στους ώμους ή στη γνάθο.
• Δυσκολία να αποκοιμηθεί κανείς, συχνές αφυπνίσεις ή ύπνος που δεν ξεκουράζει.
• Σωματικές ενοχλήσεις, όπως πονοκέφαλοι ή γαστρεντερικά συμπτώματα, οι οποίες χρειάζονται την κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας, μέσα από συζήτηση για τα συμπτώματα, τη διάρκειά τους, το πλαίσιο στο οποίο εμφανίζονται και την επίδρασή τους στη ζωή του ατόμου.

• Η υπερβολική ανησυχία αφορά διαφορετικά γεγονότα ή δραστηριότητες, εμφανίζεται τις περισσότερες ημέρες για τουλάχιστον 6 μήνες και είναι δύσκολο να ελεγχθεί.
• Στους ενήλικες συνυπάρχουν τουλάχιστον 3 από 6 συμπτώματα: νευρικότητα, εύκολη κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, μυϊκή ένταση και διαταραχή ύπνου. Στα παιδιά αρκεί 1 από αυτά.
• Η εικόνα προκαλεί σημαντική δυσφορία ή δυσκολία στην κοινωνική, σχολική, επαγγελματική ή άλλη σημαντική λειτουργία.
• Εξετάζεται αν τα συμπτώματα εξηγούνται καλύτερα από ουσία ή φάρμακο, ιατρική κατάσταση, όπως ορισμένες ενδοκρινικές παθήσεις, ή άλλη ψυχική διαταραχή.

Ένα ερωτηματολόγιο άγχους μπορεί να βοηθήσει στον αρχικό έλεγχο ή στην παρακολούθηση, αλλά δεν αρκεί μόνο του για διάγνωση. Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη την ηλικία, την κουλτούρα, το ιατρικό ιστορικό και τις πραγματικές συνθήκες ζωής.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η συνεχής νοητική προετοιμασία για κάτι που μπορεί να πάει στραβά καταναλώνει χρόνο και ενέργεια. Μπορεί να οδηγεί σε αναβλητικότητα, επαναλαμβανόμενους ελέγχους, ανάγκη για διαβεβαίωση ή αποφυγή αποφάσεων. Η ένταση και ο κακός ύπνος επηρεάζουν τη μνήμη, την υπομονή και την απόδοση. Παρ' όλα αυτά, πολλοί άνθρωποι συνεχίζουν να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους, οπότε η δυσκολία δεν είναι πάντα ορατή στους γύρω τους.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Η ΓΑΔ θεωρείται αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Οικογενειακό ιστορικό άγχους ή κατάθλιψης, τάση για έντονη αρνητική συναισθηματική αντίδραση, χρόνιο στρες και δυσμενείς εμπειρίες έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο. Αυτές οι συσχετίσεις δεν προβλέπουν ποιος θα εμφανίσει τη διαταραχή και δεν σημαίνουν ότι ευθύνεται το άτομο ή η οικογένειά του.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η εστίαση και η πορεία της ανησυχίας βοηθούν στη διάκριση από άλλες καταστάσεις:

• Στη διαταραχή πανικού, το κεντρικό πρόβλημα είναι οι απροσδόκητες κρίσεις πανικού και ο φόβος για νέες κρίσεις.
• Στο κοινωνικό άγχος, ο φόβος επικεντρώνεται κυρίως στην πιθανή αρνητική αξιολόγηση από άλλους.
• Στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, οι ανεπιθύμητες εμμονές και οι καταναγκασμοί έχουν διαφορετική ποιότητα από την καθημερινή μελλοντοστραφή ανησυχία.
• Στη διαταραχή άγχους για ασθένεια, η ανησυχία αφορά κυρίως την πεποίθηση ότι υπάρχει ή θα εμφανιστεί σοβαρή νόσος.
• Κατάθλιψη, άλλα αγχώδη προβλήματα, διαταραχές ύπνου και χρήση ουσιών μπορεί να συνυπάρχουν και χρειάζεται να αξιολογούνται.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η επιλογή θεραπείας εξαρτάται από τη βαρύτητα, τις προτιμήσεις, την ηλικία, τη σωματική υγεία και τυχόν συνυπάρχουσες δυσκολίες.

• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) βοηθά το άτομο να αναγνωρίζει τους κύκλους ανησυχίας, να δοκιμάζει πιο χρήσιμες αποκρίσεις και να μειώνει την αποφυγή.
• Άλλες δομημένες ψυχολογικές παρεμβάσεις, όπως η εφαρμοσμένη χαλάρωση, μπορεί να είναι κατάλληλες ανάλογα με την αξιολόγηση και τη διαθεσιμότητα.
• Φαρμακευτική αγωγή μπορεί να προταθεί από ιατρό όταν ενδείκνυται. Η επιλογή, η παρακολούθηση και η σταδιακή διακοπή πρέπει να γίνονται με κλινική καθοδήγηση.
• Στα παιδιά και στους εφήβους, η παρέμβαση προσαρμόζεται στο αναπτυξιακό επίπεδο και συχνά περιλαμβάνει συνεργασία με γονείς ή φροντιστές.
• Σταθερός ύπνος, τακτική κίνηση, περιορισμός υπερβολικής καφεΐνης και πρακτικές διαχείρισης στρες μπορούν να υποστηρίξουν τη θεραπεία, χωρίς να την αντικαθιστούν.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Αξίζει να μιλήσετε με επαγγελματία όταν η ανησυχία είναι δύσκολο να ελεγχθεί, επιμένει για μήνες, επηρεάζει τον ύπνο, τη σωματική υγεία, τις σχέσεις, το σχολείο ή την εργασία, ή οδηγεί σε συστηματική αποφυγή. Ιατρική αξιολόγηση είναι επίσης σημαντική όταν τα συμπτώματα εμφανίστηκαν ξαφνικά, ακολούθησαν αλλαγή φαρμάκου ή συνοδεύονται από έντονα σωματικά ενοχλήματα. Η έγκαιρη βοήθεια δεν απαιτεί να περιμένει κανείς μέχρι το άγχος να γίνει αβάσταχτο.