Διασχιστική Διαταραχή Ταυτότητας

Τι είναι η Διασχιστική Διαταραχή Ταυτότητας

Οι διαφορετικές καταστάσεις μπορεί να συνοδεύονται από αλλαγές στο συναίσθημα, στη συμπεριφορά, στη συνείδηση, στη μνήμη, στην αντίληψη, στη σκέψη ή στη σωματική λειτουργία. Η εναλλαγή μπορεί να είναι ορατή σε άλλους, αλλά συχνά γίνεται αντιληπτή κυρίως ως εσωτερική ασυνέχεια: σκέψεις ή πράξεις που δεν μοιάζουν «δικές μου», ξαφνικές αλλαγές προτιμήσεων ή απώλεια χρόνου. Σε ορισμένα πολιτισμικά πλαίσια η εμπειρία περιγράφεται ως κατοχή. Μια ευρέως αποδεκτή θρησκευτική ή πολιτισμική πρακτική, χωρίς ακούσια δυσφορία ή έκπτωση, δεν αποτελεί DID.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα χαρακτηριστικά μπορεί να εμφανίζονται με διαφορετική ένταση και δεν είναι όλα ειδικά για DID:

• Αίσθηση ότι οι σκέψεις, οι κινήσεις, η φωνή ή το σώμα δεν είναι πλήρως υπό τον δικό μου έλεγχο.
• Απότομες μεταβολές συναισθήματος, στάσης, συμπεριφοράς ή δεξιοτήτων που βιώνονται ως ασυνέχεια του εαυτού.
• Επαναλαμβανόμενα κενά μνήμης για καθημερινές πράξεις, σημαντικές προσωπικές πληροφορίες ή τραυματικά γεγονότα.
• Εύρεση αντικειμένων, μηνυμάτων ή αποδείξεων δραστηριότητας χωρίς ανάμνηση της απόκτησης ή της πράξης.
• Εμπειρίες αποπροσωποποίησης, αποπραγματοποίησης ή εσωτερικών φωνών και ροών σκέψης.
• Επιδείνωση κατά περιόδους έντονου στρες και συνύπαρξη Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες, κατάθλιψης, αυτοτραυματισμού ή σωματικών συμπτωμάτων.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από κλινικό με εμπειρία στις διασχιστικές διαταραχές, μέσα από διαχρονική αξιολόγηση μνήμης, ταυτότητας, πραγματικότητας, τραύματος, ουσιών και ιατρικού ιστορικού.

• Υπάρχει διακοπή ταυτότητας με δύο ή περισσότερες καταστάσεις προσωπικότητας και σαφή ασυνέχεια στην αίσθηση εαυτού και αυτενέργειας, με σχετικές αλλαγές στη λειτουργία.
• Υπάρχουν επαναλαμβανόμενα κενά ανάκλησης καθημερινών γεγονότων, σημαντικών προσωπικών πληροφοριών ή τραυματικών γεγονότων, πέρα από τη συνηθισμένη λήθη.
• Τα συμπτώματα προκαλούν σημαντική δυσφορία ή έκπτωση και δεν αποτελούν φυσιολογικό μέρος ευρέως αποδεκτής πολιτισμικής ή θρησκευτικής πρακτικής.
• Δεν αποδίδονται σε ουσία ή ιατρική κατάσταση, όπως κρίσεις επιληψίας. Στα παιδιά δεν εξηγούνται καλύτερα από φανταστικό παιχνίδι ή φανταστικούς φίλους.

Η ακρόαση φωνών από μόνη της δεν ξεχωρίζει τη DID από ψύχωση. Αξιολογούνται η οργάνωση της σκέψης, η επαφή με την πραγματικότητα, η μνήμη, η σχέση των εμπειριών με καταστάσεις ταυτότητας, η χρήση ουσιών και πιθανές νευρολογικές αιτίες.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η απώλεια χρόνου και η ασυνέχεια μπορούν να δυσκολεύουν εργασία, σπουδές, οικονομικές υποχρεώσεις, σχέσεις και ιατρική φροντίδα. Το άτομο μπορεί να φοβάται ότι δεν θα το πιστέψουν ή να κρύβει τα συμπτώματα, αυξάνοντας την απομόνωση. Συνυπάρχουσα Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, κατάθλιψη, διατροφικές δυσκολίες, χρήση ουσιών και αυτοτραυματισμός μπορεί να επιβαρύνουν περισσότερο τη λειτουργία από τις εμφανείς εναλλαγές.

Συσχετιζόμενοι παράγοντες

Σε κλινικούς πληθυσμούς η DID συσχετίζεται συχνά με επαναλαμβανόμενο σοβαρό τραύμα ή υπερβολικό στρες στην παιδική ηλικία, αλλά η σχέση και η πορεία διαφέρουν ανά άτομο. Το ιστορικό τραύματος αξιολογείται προσεκτικά, όμως δεν τεκμηριώνει μόνο του τη διάγνωση ούτε αποδεικνύει ότι συνέβη ένα συγκεκριμένο γεγονός. Η αξιολόγηση δεν αναζητά αναμνήσεις με καθοδηγητικό τρόπο.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Ο συνδυασμός ασυνέχειας ταυτότητας και επαναλαμβανόμενης αμνησίας είναι καθοριστικός:

• Στις ψυχωτικές διαταραχές μπορεί να υπάρχουν φωνές ή παράξενες εμπειρίες, αλλά αξιολογούνται επιπλέον παραληρήματα, αποδιοργάνωση και έλεγχος πραγματικότητας.
• Στη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες μπορεί να υπάρχουν διάσχιση και αμνησία, χωρίς απαραίτητα το πλήρες πρότυπο ασυνέχειας ταυτότητας της DID.
• Στην οριακή διαταραχή προσωπικότητας μπορεί να υπάρχει αστάθεια ταυτότητας και διάσχιση υπό στρες, αλλά η διαφορική απαιτεί το συνολικό διαχρονικό μοτίβο.
• Επιληπτικές κρίσεις, τραυματική εγκεφαλική βλάβη, ουσίες, διαταραχές ύπνου και άλλες ιατρικές καταστάσεις χρειάζονται αποκλεισμό.
• Η σκόπιμη προσποίηση για εξωτερικό όφελος ή η πλασματική διαταραχή είναι διαφορετικές καταστάσεις και δεν πρέπει να υποτίθενται χωρίς τεκμηρίωση.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η θεραπεία είναι συνήθως μακροχρόνια, εξατομικευμένη και οργανωμένη γύρω από την ασφάλεια και τη λειτουργικότητα.

• Η πρώτη φάση εστιάζει στην ασφάλεια, στη μείωση αυτοτραυματισμού, στη σταθεροποίηση, στον ύπνο και σε δεξιότητες διαχείρισης έντονης διέγερσης.
• Εξειδικευμένη ψυχοθεραπεία μπορεί να βελτιώσει τον συντονισμό ανάμεσα στις καταστάσεις ταυτότητας, τη συνέχεια της μνήμης και τη λειτουργία.
• Η επεξεργασία τραυματικών αναμνήσεων, όταν είναι κατάλληλη, γίνεται σταδιακά και μόνο με επαρκή σταθερότητα· δεν είναι ασφαλής η βιαστική ή υποβλητική ανάκληση.
• Ο θεραπευτικός στόχος μπορεί να είναι καλύτερη συνεργασία και συντονισμός ή μεγαλύτερη ενσωμάτωση, ανάλογα με τις ανάγκες και τους στόχους του ατόμου.
• Δεν υπάρχει φάρμακο ειδικά για τη DID. Φάρμακα μπορεί να χρησιμοποιηθούν για σαφώς διαγνωσμένη συνυπάρχουσα κατάθλιψη, άγχος ή άλλη κατάσταση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε εξειδικευμένη αξιολόγηση όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα κενά μνήμης, απώλεια χρόνου, ασυνέχεια εαυτού ή ανεξήγητες πράξεις που προκαλούν δυσφορία ή κίνδυνο. Η αιφνίδια έναρξη μετά από τραυματισμό κεφαλής, κρίση ή ουσία χρειάζεται άμεση ιατρική διερεύνηση. Τρέχουσες σκέψεις αυτοκτονίας, σοβαρός αυτοτραυματισμός ή επικίνδυνες εντολές από φωνές απαιτούν επείγουσα αξιολόγηση.