Διαταραχές Αφύπνισης από Ύπνο NREM

Τι είναι οι Διαταραχές Αφύπνισης από Ύπνο NREM

Στην υπνοβασία, το άτομο σηκώνεται από το κρεβάτι και εκτελεί συμπεριφορές με κενό βλέμμα και μειωμένη ανταπόκριση. Στους τρόμους ύπνου, κάθεται απότομα, φωνάζει ή δείχνει έντονο φόβο με ταχυκαρδία, γρήγορη αναπνοή και εφίδρωση και συνήθως δεν παρηγορείται εύκολα. Τα επεισόδια ξεκινούν από ύπνο NREM και όχι από ύπνο ταχειών οφθαλμικών κινήσεων (REM), τη φάση όπου συνήθως εμφανίζονται τα πιο ζωηρά όνειρα. Μετά το επεισόδιο συνήθως υπάρχει ελάχιστη ανάκληση ονειρικού περιεχομένου και πλήρης ή μερική αμνησία, αλλά η ανάκληση κάποιου αποσπασματικού περιεχομένου δεν αποκλείει από μόνη της τη διάγνωση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Τα επεισόδια ποικίλλουν από απλή σύγχυση έως σύνθετες και δυνητικά επικίνδυνες συμπεριφορές:

• Σήκωμα από το κρεβάτι, περπάτημα ή εκτέλεση συνηθισμένων πράξεων με μειωμένη επίγνωση και δυσκολία αφύπνισης.
• Απότομο κάθισμα, κραυγή, έντονη έκφραση φόβου, ταχυκαρδία, εφίδρωση και μικρή ανταπόκριση σε προσπάθεια παρηγοριάς.
• Κενό βλέμμα, σύγχυση και μη κατάλληλες απαντήσεις κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά το επεισόδιο.
• Ελάχιστη ή καθόλου ανάμνηση το επόμενο πρωί, αν και μπορεί να υπάρχει αποσπασματική εικόνα ή μερική ανάκληση.
• Σύνθετες συμπεριφορές, όπως έξοδος από το δωμάτιο, φαγητό ή σεξουαλική συμπεριφορά στον ύπνο, με διαφορετικό βαθμό επίγνωσης.
• Τραυματισμοί, διατάραξη του ύπνου άλλων μελών του σπιτιού ή σημαντική ανησυχία για την ασφάλεια.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται σε λεπτομερές ιστορικό του επεισοδίου, συχνά από άνθρωπο που το έχει παρατηρήσει. Καταγράφονται η ώρα, η διάρκεια, η συμπεριφορά, η ανταπόκριση, η ανάκληση, τραυματισμοί, πρόγραμμα ύπνου, φάρμακα και πιθανές άλλες διαταραχές ύπνου.

• Υπάρχουν επαναλαμβανόμενα επεισόδια ατελούς αφύπνισης, συνήθως στο πρώτο τρίτο του κύριου ύπνου, με υπνοβασία ή τρόμους ύπνου.
• Συνήθως ανακαλείται λίγο ή καθόλου ονειρικό περιεχόμενο και υπάρχει αμνησία για το επεισόδιο, αλλά αυτά αξιολογούνται ως τυπικό μοτίβο και όχι ως απόλυτο τεστ.
• Τα επεισόδια προκαλούν κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στην κοινωνική, επαγγελματική ή άλλη σημαντική λειτουργία· η έκπτωση μπορεί να συνδέεται και με ουσιαστικό κίνδυνο τραυματισμού.
• Δεν εξηγούνται από ουσία ή φάρμακο, άλλη διαταραχή ύπνου, νευρολογική ή ψυχική κατάσταση.

Η πολυυπνογραφία δεν είναι απαραίτητη σε κάθε τυπική παιδική περίπτωση. Μπορεί να χρειαστεί όταν τα επεισόδια είναι άτυπα, επικίνδυνα ή όψιμης έναρξης, όταν υπάρχει υποψία άπνοιας ή νυχτερινών κρίσεων ή όταν η διάγνωση παραμένει αβέβαιη.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Ο μεγαλύτερος αντίκτυπος είναι συχνά ο κίνδυνος: πτώση από σκάλα, έξοδος από το σπίτι, χρήση αιχμηρών αντικειμένων ή κατανάλωση ακατάλληλων ουσιών. Οι τρόμοι ύπνου μπορεί να είναι πολύ ανησυχητικοί για την οικογένεια, παρότι το παιδί συνήθως δεν θυμάται το επεισόδιο. Η διακοπή ύπνου μπορεί να προκαλεί κόπωση σε όλο το σπίτι. Η σεξουαλική συμπεριφορά κατά τον ύπνο (sexsomnia) μπορεί να έχει σοβαρές διαπροσωπικές και νομικές συνέπειες και χρειάζεται εξειδικευμένη αξιολόγηση χωρίς ηθικολογική ή διασχιστική ερμηνεία.

Παράγοντες που πυροδοτούν ή επιδεινώνουν επεισόδια

Οι παραϋπνίες NREM έχουν σύνθετη βιολογική και οικογενή ευαλωτότητα. Επεισόδια μπορεί να πυροδοτούνται ή να επιδεινώνονται από στέρηση ύπνου, ακανόνιστο ωράριο, στρες, πυρετό, αλκοόλ, ορισμένα φάρμακα και καταστάσεις που προκαλούν αφυπνίσεις, όπως η αποφρακτική άπνοια ύπνου. Οι τρόμοι ύπνου είναι συχνοί στην πρώιμη παιδική ηλικία, αλλά οι αναφορές μεμονωμένων επεισοδίων σε ένα δείγμα δεν ισοδυναμούν με επιπολασμό της κλινικής διαταραχής. Οι εκτιμήσεις διαφέρουν ανά ηλικία, ορισμό και μέθοδο καταγραφής.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η ώρα, η στερεοτυπία των επεισοδίων και η ανάκληση βοηθούν στη διάκριση:

• Οι εφιάλτες συμβαίνουν συνήθως στον ύπνο REM, με πιο ολοκληρωμένη ανάκληση του ονείρου και γρηγορότερη πλήρη αφύπνιση.
• Η διαταραχή συμπεριφοράς ύπνου REM εμφανίζεται συχνότερα αργότερα στη νύχτα και περιλαμβάνει εκδραμάτιση ονείρου.
• Οι νυχτερινές επιληπτικές κρίσεις είναι συχνά σύντομες και ιδιαίτερα στερεότυπες και μπορεί να χρειάζονται βίντεο-ηλεκτροεγκεφαλογραφική διερεύνηση.
• Ο ακανόνιστος τύπος ύπνου και αφύπνισης ανήκει στις διαταραχές κιρκάδιου ρυθμού και δεν αποτελεί υπότυπο παραϋπνίας NREM.
• Σπανιότερα διασχιστικά επεισόδια είναι χωριστή διαφορική διάγνωση· η σεξυπνία (σεξουαλικές συμπεριφορές κατά τον ύπνο) θεωρείται φαινότυπος παραϋπνίας NREM.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η προσέγγιση ξεκινά από την ασφάλεια και τη μείωση των παραγόντων που κατακερματίζουν τον ύπνο:

• Ασφάλιση θυρών και παραθύρων, απομάκρυνση αιχμηρών ή εύφλεκτων αντικειμένων, εμπόδια στις σκάλες και ύπνος σε χαμηλό κρεβάτι όταν υπάρχει κίνδυνος πτώσης.
• Σταθερό πρόγραμμα και επαρκής διάρκεια ύπνου, με αντιμετώπιση στέρησης ύπνου και περιορισμό αλκοόλ ή άλλων εκλυτικών παραγόντων.
• Έλεγχος και θεραπεία συνυπαρχουσών διαταραχών, ιδιαίτερα αποφρακτικής άπνοιας, ανήσυχων ποδιών ή άλλων αιτιών συχνών αφυπνίσεων.
• Κατά το επεισόδιο, ήρεμη καθοδήγηση μακριά από κίνδυνο χωρίς απότομο ξύπνημα ή σωματική αντιπαράθεση, εκτός αν απαιτείται για άμεση ασφάλεια.
• Σε συχνά ή επικίνδυνα επεισόδια, ειδικός ιατρός ύπνου μπορεί να εξετάσει προγραμματισμένες αφυπνίσεις ή, σπανιότερα, φαρμακευτική θεραπεία μετά από πλήρη αξιολόγηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν τα επεισόδια είναι συχνά, ξεκινούν πρώτη φορά στην ενήλικη ζωή, προκαλούν τραυματισμό, έξοδο από το σπίτι, σεξουαλική ή άλλη επικίνδυνη συμπεριφορά, εμφανίζονται πολλές φορές τη νύχτα ή συνυπάρχουν με ροχαλητό και παύσεις αναπνοής. Βίντεο που λαμβάνεται με ασφάλεια και ημερολόγιο ύπνου μπορεί να βοηθήσουν τον ειδικό, χωρίς να τίθεται κανείς σε κίνδυνο για την καταγραφή.