Διαταραχή Άγχους Επαγόμενη από Ουσίες ή Φάρμακα

Τι είναι η Διαταραχή Άγχους Επαγόμενη από Ουσίες ή Φάρμακα

Το κύριο κλινικό πρόβλημα είναι πανικός ή άγχος που εμφανίζεται κατά ή λίγο μετά από μέθη ή στέρηση, μετά την έναρξη ή αλλαγή ενός φαρμάκου ή κατά τη διακοπή φαρμάκου που μπορεί να προκαλέσει τέτοια συμπτώματα. Διεγερτικές ουσίες, μεγάλη ποσότητα καφεΐνης και στέρηση από ορισμένα κατασταλτικά είναι παραδείγματα πιθανών πλαισίων, όχι λίστα αυτόματων αιτίων. Η ίδια κατηγορία φαρμάκων μπορεί να έχει διαφορετικές επιδράσεις ανά άνθρωπο, δόση, αλληλεπίδραση και ιατρική κατάσταση.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η εικόνα μπορεί να μοιάζει με άλλη αγχώδη διαταραχή και συχνά περιλαμβάνει:

• Απότομες κρίσεις πανικού, έντονη ανησυχία ή αίσθηση συνεχούς απειλής μετά από έκθεση ή αλλαγή χρήσης.
• Ταχυκαρδία, ιδρώτα, τρέμουλο, δύσπνοια, ζάλη, ναυτία ή αίσθημα απώλειας ελέγχου.
• Σαφή χρονική μεταβολή μετά από αύξηση δόσης, κατά τη μέθη ή τη στέρηση, μετά την έναρξη ή αλλαγή φαρμάκου ή κατά τη διακοπή του.
• Διακυμάνσεις που ακολουθούν τη λήψη, τη διάρκεια δράσης ή την απομάκρυνση του παράγοντα από τον οργανισμό.
• Παράλληλα σημεία μέθης ή στέρησης, τα οποία διαφέρουν ανά ουσία και μπορεί να απαιτούν ιατρική παρακολούθηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Χρειάζεται λεπτομερές ιστορικό όλων των ουσιών, φαρμάκων, συμπληρωμάτων και μεταβολών δόσης, μαζί με κλινική και, όπου ενδείκνυται, εργαστηριακή αξιολόγηση.

• Το άγχος ή οι κρίσεις πανικού κυριαρχούν στην εικόνα και προκαλούν σημαντική δυσφορία ή λειτουργική έκπτωση.
• Υπάρχουν στοιχεία ότι τα συμπτώματα άρχισαν κατά ή σύντομα μετά από μέθη, στέρηση, έκθεση ή απόσυρση φαρμάκου και ότι ο συγκεκριμένος παράγοντας μπορεί πράγματι να τα προκαλέσει.
• Η εικόνα δεν εμφανίζεται αποκλειστικά σε παραλήρημα και δεν εξηγείται καλύτερα από ανεξάρτητη αγχώδη διαταραχή.
• Συμπτώματα πριν από την έκθεση, επαναλαμβανόμενα επεισόδια χωρίς αυτήν ή επιμονή για σημαντικό διάστημα μετά την οξεία φάση υποστηρίζουν τη διερεύνηση ανεξάρτητης ή συνυπάρχουσας διαταραχής.

Το «περίπου έναν μήνα» είναι ενδεικτικό στοιχείο που εξαρτάται από την ουσία και το κλινικό πλαίσιο, όχι απόλυτος κανόνας. Τοξικολογική εξέταση μπορεί να βοηθήσει, αλλά δεν αποδεικνύει μόνη της αιτιότητα ή χρόνο έκθεσης.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Το άτομο μπορεί να αποφεύγει εργασία, οδήγηση ή κοινωνικές δραστηριότητες, να επισκέπτεται επανειλημμένα τα επείγοντα ή να χρησιμοποιεί άλλη ουσία για να μειώσει το άγχος, αυξάνοντας τον κίνδυνο αλληλεπιδράσεων και εξάρτησης. Η αβεβαιότητα για το αν ευθύνεται ένα φάρμακο μπορεί να οδηγήσει το άτομο να διακόψει μόνο του την αγωγή με επικίνδυνο τρόπο. Η ασφαλής φροντίδα απαιτεί συντονισμό με τον συνταγογράφο και ακριβή, μη επικριτική καταγραφή όλων των ουσιών, φαρμάκων, συμπληρωμάτων και αλλαγών στη δοσολογία.

Ποιοι παράγοντες εξετάζονται

Δεν ευθύνεται μια ολόκληρη φαρμακευτική κατηγορία με τον ίδιο τρόπο για όλους. Η πιθανότητα επηρεάζεται από τη δραστική ουσία, τη δόση, την ταχύτητα αλλαγής, τον μεταβολισμό, συνδυασμούς φαρμάκων ή ουσιών, σωματικές παθήσεις και προϋπάρχουσα ευαλωτότητα στο άγχος. Ακόμη και νόμιμα ή συνταγογραφημένα προϊόντα μπορούν να εμπλέκονται, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η αγωγή ήταν λανθασμένη ή ότι πρέπει να διακοπεί χωρίς σχέδιο.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η χρονική πορεία και το ιστορικό πριν από την έκθεση είναι κρίσιμα:

• Μια ανεξάρτητη διαταραχή πανικού ή Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή μπορεί να προϋπήρχε, να συνυπάρχει ή να επιδεινώνεται από ουσία.
• Υπερθυρεοειδισμός, αρρυθμία, υπογλυκαιμία, αναπνευστικές και άλλες ιατρικές καταστάσεις μπορεί να μιμούνται άγχος.
• Μέθη, στέρηση ή παραλήρημα έχουν δικά τους διαγνωστικά και ιατρικά χαρακτηριστικά· η επαγόμενη αγχώδης διαταραχή καταγράφεται όταν το άγχος κυριαρχεί και απαιτεί ξεχωριστή κλινική προσοχή.
• Ακαθησία, πόνος ή άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων μπορεί να βιώνονται ως ανησυχία και χρειάζονται ειδική αναγνώριση.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η αντιμετώπιση είναι ειδική για τον παράγοντα και σχεδιάζεται από επαγγελματία υγείας.

• Γίνεται ανασκόπηση ουσιών, φαρμάκων, συμπληρωμάτων, δόσεων και αλληλεπιδράσεων, χωρίς απόκρυψη ή ενοχοποίηση.
• Ο θεράπων αποφασίζει αν χρειάζεται παρακολούθηση, σταδιακή μείωση, αλλαγή αγωγής ή ιατρικά επιτηρούμενη στέρηση.
• Αν επιμένει ανεξάρτητο άγχος, μπορεί να προσφερθεί η κατάλληλη ψυχολογική ή φαρμακευτική θεραπεία μετά την ασφαλή αποσαφήνιση της αιτίας.
• Η απότομη διακοπή αλκοόλ, βενζοδιαζεπινών ή άλλων κατασταλτικών σε εξάρτηση μπορεί να προκαλέσει σπασμούς ή παραλήρημα και δεν γίνεται χωρίς κλινική καθοδήγηση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Επικοινωνήστε σύντομα με ιατρό όταν νέο ή έντονο άγχος αρχίζει μετά από φάρμακο, αλλαγή δόσης, χρήση ουσίας ή στέρηση. Δώστε ακριβείς πληροφορίες για ποσότητα, χρόνο και συνδυασμούς. Μη μεταβάλλετε μόνοι σας τη θεραπεία. Σοβαρός τρόμος, σύγχυση, ψευδαισθήσεις, σπασμοί, απώλεια συνείδησης, πόνος στο στήθος, βαριά δύσπνοια ή πιθανή υπερδοσολογία είναι επείγοντα.