Αντικοινωνική Διαταραχή Προσωπικότητας

Τι είναι η αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας

Ο όρος «αντικοινωνική» εδώ δεν σημαίνει απλώς εσωστρέφεια ή αποφυγή παρέας. Αναφέρεται σε επαναλαμβανόμενο πρότυπο που μπορεί να περιλαμβάνει παραβίαση κανόνων και δικαιωμάτων, εξαπάτηση για όφελος ή ευχαρίστηση, παρορμητικές αποφάσεις, επιθετικές πράξεις, αδιαφορία για την ασφάλεια, αδυναμία τήρησης βασικών υποχρεώσεων ή έλλειψη μεταμέλειας. Κανένα από αυτά δεν είναι υποχρεωτικό από μόνο του και δεν εμφανίζονται όλα σε κάθε άνθρωπο. Η διάγνωση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως ηθική κρίση ούτε να αποδίδεται μόνο επειδή κάποιος έχει παραβατικό ιστορικό.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Το διαγνωστικό πρότυπο μπορεί να περιλαμβάνει έναν συνδυασμό από:

• Επαναλαμβανόμενες πράξεις που παραβιάζουν νόμους ή σοβαρούς κοινωνικούς κανόνες, ανεξάρτητα από το αν υπήρξε σύλληψη.
• Συστηματική εξαπάτηση, χρήση ψευδών στοιχείων ή εκμετάλλευση άλλων για προσωπικό όφελος ή ευχαρίστηση.
• Παρορμητικότητα, συχνές απότομες αλλαγές και δυσκολία να σχεδιαστούν οι συνέπειες πριν από μια πράξη.
• Ευερεθιστότητα ή επιθετικότητα με επαναλαμβανόμενους καβγάδες ή επιθέσεις, πέρα από πράξεις νόμιμης αυτοάμυνας.
• Επικίνδυνη αδιαφορία για τη δική του ασφάλεια ή την ασφάλεια άλλων.
• Σταθερή ανευθυνότητα σε εργασία, οικονομικές ή άλλες βασικές υποχρεώσεις.
• Αδιαφορία για τη βλάβη που προκλήθηκε ή επαναλαμβανόμενη δικαιολόγησή της· αυτό είναι ένα από επτά πιθανά χαρακτηριστικά, όχι καθολική ιδιότητα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση γίνεται από έμπειρο επαγγελματία ψυχικής υγείας και βασίζεται σε μακροχρόνιο ιστορικό, δομημένη κλινική συνέντευξη και, όταν είναι κατάλληλο και νόμιμο, επιβεβαιωτικές πληροφορίες.

• Υπάρχει διάχυτο πρότυπο παραβίασης των δικαιωμάτων των άλλων από την ηλικία των 15 ετών, με τουλάχιστον 3 από τα 7 ειδικά χαρακτηριστικά.
• Το άτομο είναι τουλάχιστον 18 ετών και υπάρχει τεκμηριωμένο ιστορικό διαταραχής διαγωγής με έναρξη πριν από τα 15.
• Η αντικοινωνική συμπεριφορά δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη σχιζοφρένεια ή τη διπολική διαταραχή.
• Ισχύουν τα γενικά κριτήρια διαταραχής προσωπικότητας και εξετάζεται αν ουσίες, ιατρική κατάσταση, περιβάλλον επιβίωσης ή άλλη ψυχική διαταραχή εξηγούν καλύτερα τη συμπεριφορά.

Δεν διαγιγνώσκεται αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας πριν από τα 18. Στα παιδιά και στους εφήβους αξιολογούνται συγκεκριμένες συμπεριφορές και πιθανή διαταραχή διαγωγής, μαζί με το αναπτυξιακό, οικογενειακό και κοινωνικό πλαίσιο.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η επίδραση μπορεί να αφορά ασταθή εργασία, οικονομικές και νομικές συνέπειες, συγκρούσεις, διακοπές θεραπείας και κίνδυνο βλάβης. Η χρήση ουσιών, η κατάθλιψη και η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) μπορεί να αυξάνουν την παρορμητικότητα και να χρειάζονται ξεχωριστή αντιμετώπιση. Η παρουσία διάγνωσης, όμως, δεν προβλέπει με βεβαιότητα βία ή εγκληματική συμπεριφορά και δεν καταργεί την ατομική ευθύνη ή τα δικαιώματα του ατόμου. Η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη δυνατά σημεία, στόχους, προστατευτικούς παράγοντες και το πραγματικό ιστορικό, όχι στερεότυπα.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η ανάπτυξη της διαταραχής θεωρείται αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης γενετικής ευαλωτότητας, ιδιοσυγκρασίας, νευροαναπτυξιακών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Πρώιμη διαταραχή διαγωγής, κακοποίηση ή παραμέληση, ασταθές περιβάλλον και σοβαρή κοινωνική αντιξοότητα έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο, χωρίς να καθορίζουν το αποτέλεσμα. Οι περισσότεροι άνθρωποι που βιώνουν αντιξοότητα δεν αναπτύσσουν τη διαταραχή. Η αιτιολογία δεν αποτελεί δικαιολογία για βλαπτική συμπεριφορά, αλλά βοηθά στον σχεδιασμό πρόληψης και θεραπείας.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η αναπτυξιακή πορεία και το πλαίσιο της συμπεριφοράς είναι καθοριστικά:

• Η διαταραχή διαγωγής αφορά παιδιά ή εφήβους· το ιστορικό της πριν τα 15 αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για τη διάγνωση στους ενήλικες.
• Η χρήση ή στέρηση ουσιών μπορεί να προκαλεί παραβατική, παρορμητική ή επιθετική συμπεριφορά μόνο κατά περιόδους έκθεσης.
• Στη διπολική διαταραχή η επικίνδυνη ή παρορμητική συμπεριφορά περιορίζεται κυρίως στα επεισόδια μανίας/υπομανίας, αντί για σταθερό πρότυπο από την εφηβεία.
• Η σχιζοφρένεια ή άλλη ψύχωση μπορεί να επηρεάζει τη συμπεριφορά μέσω παραληρημάτων ή ψευδαισθήσεων, αλλά δεν εξηγεί από μόνη της ένα διαρκές αντικοινωνικό πρότυπο.
• Οριακή ή ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας μπορεί να έχει παρορμητικότητα ή διαπροσωπικές συγκρούσεις, αλλά ο πυρήνας και τα απαιτούμενα κριτήρια διαφέρουν.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η τεκμηρίωση για ειδικές θεραπείες είναι περιορισμένη, αλλά οργανωμένη φροντίδα μπορεί να μειώσει προβλήματα και να υποστηρίξει ρεαλιστικούς στόχους.

• Η θεραπευτική σχέση χρειάζεται σταθερότητα, σαφή όρια, διαφάνεια και θετική ενίσχυση· οι τιμωρητικές ή ταπεινωτικές προσεγγίσεις δυσκολεύουν τη συμμετοχή.
• Ομαδικές γνωσιακές και συμπεριφορικές παρεμβάσεις μπορεί να στοχεύουν παρορμητικότητα, διαπροσωπικές δυσκολίες, επίλυση προβλημάτων και αντικοινωνική συμπεριφορά.
• Συνυπάρχουσα κατάθλιψη, άγχος, διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD), ΔΕΠΥ ή διαταραχή χρήσης ουσιών χρειάζεται ενεργή θεραπεία και δεν πρέπει να αγνοείται λόγω της διάγνωσης.
• Φάρμακα δεν πρέπει να χορηγούνται συνήθως μόνο για την αντικοινωνική διαταραχή ή για επιθετικότητα/παρορμητικότητα χωρίς άλλη σαφή ένδειξη.
• Όταν υπάρχει σημαντικός κίνδυνος, απαιτείται δομημένο σχέδιο διαχείρισης με σαφείς ρόλους υπηρεσιών και προστασία παιδιών ή άλλων ευάλωτων ανθρώπων.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Η αξιολόγηση είναι χρήσιμη όταν επαναλαμβανόμενη παρορμητική, επιθετική, εξαπατητική ή επικίνδυνη συμπεριφορά προκαλεί σοβαρές συνέπειες, ή όταν υπάρχουν χρήση ουσιών, κατάθλιψη και δυσκολία τήρησης υποχρεώσεων. Οι συγγενείς μπορούν να ζητήσουν δική τους υποστήριξη και συμβουλές για όρια και ασφάλεια ακόμη κι αν το άτομο δεν επιθυμεί θεραπεία. Αν υπάρχει ενδοοικογενειακή βία ή κίνδυνος για παιδί, προτεραιότητα είναι η άμεση προστασία και η επικοινωνία με τις αρμόδιες υπηρεσίες, όχι η διαπραγμάτευση μόνοι σας.