Διαταραχή Τζόγου

Τι είναι η Διαταραχή Τζόγου

Ο τζόγος μπορεί να ξεκινά ως ψυχαγωγία, αλλά στη διαταραχή καταλαμβάνει ολοένα περισσότερο χώρο και συνεχίζεται παρά τις αρνητικές συνέπειες. Το άτομο μπορεί να κυνηγά τις απώλειες, να αποκρύπτει την έκταση της ενασχόλησης ή να στηρίζεται σε άλλους για οικονομική διάσωση. Η πορεία συχνά έχει περιόδους έξαρσης και ύφεσης, γι’ αυτό μια προσωρινή διακοπή δεν σημαίνει πάντα ότι το πρόβλημα έχει λυθεί. Η διάγνωση δεν αποτελεί ηθική κρίση: πρόκειται για κατάσταση ψυχικής υγείας που μπορεί να επηρεάσει ανθρώπους κάθε ηλικίας και κοινωνικού υπόβαθρου.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Κατά την αξιολόγηση εξετάζονται, μεταξύ άλλων, τα παρακάτω πρότυπα μέσα σε περίοδο 12 μηνών:

• Ανάγκη για όλο και μεγαλύτερα ποσά ή ρίσκο ώστε να προκύψει η ίδια διέγερση.
• Ανησυχία ή ευερεθιστότητα όταν επιχειρείται μείωση ή διακοπή.
• Επαναλαμβανόμενες ανεπιτυχείς προσπάθειες ελέγχου, περιορισμού ή διακοπής του τζόγου.
• Συχνές σκέψεις για προηγούμενα παιχνίδια, τρόπους εξεύρεσης χρημάτων ή την επόμενη ευκαιρία στοιχηματισμού.
• Τζόγος όταν υπάρχει δυσφορία, όπως άγχος, ενοχή, μοναξιά ή καταθλιπτική διάθεση.
• Επιστροφή μετά από απώλειες με στόχο να «ρεφαριστούν» τα χρήματα, δηλαδή κυνήγι των απωλειών.
• Ψέματα ή απόκρυψη από οικογένεια, θεραπευτές ή άλλους για το μέγεθος της ενασχόλησης.
• Κίνδυνος ή απώλεια σημαντικής σχέσης, εκπαίδευσης, εργασίας ή επαγγελματικής ευκαιρίας λόγω τζόγου.
• Στήριξη σε άλλους για χρήματα ώστε να αντιμετωπιστούν οικονομικές κρίσεις που προκάλεσε ο τζόγος.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται με εμπιστευτική κλινική αξιολόγηση της συμπεριφοράς, των οικονομικών και οικογενειακών συνεπειών, της ψυχικής υγείας, των ουσιών και της ασφάλειας.

• Υπάρχουν τουλάχιστον 4 από τα 9 χαρακτηριστικά κατά την ίδια περίοδο 12 μηνών.
• Το πρότυπο είναι επίμονο και επαναλαμβανόμενο και οδηγεί σε κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση.
• Η συμπεριφορά δεν εξηγείται καλύτερα από μανιακό επεισόδιο, στο οποίο ο τζόγος μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης περιόδου αυξημένης διάθεσης, ενέργειας και παρορμητικότητας.
• Η βαρύτητα εκτιμάται από τον αριθμό κριτηρίων και το συνολικό επίπεδο βλάβης, όχι από ένα μεμονωμένο ποσό χρημάτων.
• Αξιολογούνται άμεσα χρέη, πρόσβαση σε χρήματα, απάτη ή άλλες παράνομες πράξεις, οικογενειακή ασφάλεια, κατάθλιψη και αυτοκτονικός κίνδυνος.

Εργαλεία ανίχνευσης μπορούν να ανοίξουν τη συζήτηση, αλλά δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση. Είναι σημαντικό να ερωτάται ο άνθρωπος χωρίς επίκριση και να λαμβάνονται, με συναίνεση, πληροφορίες για οικονομικές και σχεσιακές συνέπειες που μπορεί να έχουν αποκρυφτεί.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Οι απώλειες μπορεί να οδηγήσουν σε χρέη, καθυστερημένους λογαριασμούς, δανεισμό, πώληση περιουσίας ή χρήση χρημάτων που προορίζονταν για βασικές ανάγκες. Η μυστικότητα και τα ψέματα διαβρώνουν την εμπιστοσύνη, ενώ η ενασχόληση μειώνει τον χρόνο για εργασία, σπουδές, ύπνο και οικογένεια. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες επιτρέπουν συνεχή πρόσβαση και γρήγορες συναλλαγές, οπότε η βλάβη μπορεί να αυξηθεί μέσα σε μικρό διάστημα. Οι συνέπειες επηρεάζουν συχνά συντρόφους, παιδιά και άλλους συγγενείς, οι οποίοι επίσης δικαιούνται υποστήριξη και οικονομική προστασία.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η Διαταραχή Τζόγου είναι πολυπαραγοντική. Ευαλωτότητα στην ανταμοιβή και στην παρορμητικότητα, έναρξη σε νεότερη ηλικία, κατάθλιψη, άγχος, διαταραχές χρήσης ουσιών, τραύμα, μοναξιά και οικονομικό στρες μπορεί να αλληλεπιδρούν με τη διαθεσιμότητα, τη διαφήμιση και τον σχεδιασμό των παιχνιδιών. Η αυξημένη πρόσβαση δεν προκαλεί τη διαταραχή σε όλους, αλλά αυξάνει τις ευκαιρίες και μπορεί να δυσκολεύει τον έλεγχο. Οι απώλειες δεν γίνονται πιο πιθανό να «επιστραφούν» επειδή προηγήθηκε μια σειρά αποτυχιών· κάθε παιχνίδι εξακολουθεί να ευνοεί μαθηματικά τον πάροχο.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η σωστή διάκριση αλλάζει το σχέδιο φροντίδας:

• Στο μανιακό επεισόδιο ο επικίνδυνος τζόγος συμβαίνει μέσα σε ευρύτερη περίοδο αυξημένης ή ευερέθιστης διάθεσης, μειωμένης ανάγκης για ύπνο και άλλων συμπτωμάτων μανίας.
• Οι διαταραχές χρήσης αλκοόλ ή άλλων ουσιών συχνά συνυπάρχουν και μπορεί να εντείνουν την παρορμητικότητα, τα χρέη και τον κίνδυνο.
• Κατάθλιψη, άγχος και διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας μπορεί να προϋπάρχουν, να συνυπάρχουν ή να επιδεινώνονται από τις συνέπειες του τζόγου.
• Η περιστασιακή συμμετοχή χωρίς απώλεια ελέγχου και σημαντική βλάβη δεν αποτελεί από μόνη της διαταραχή, παρότι μπορεί να έχει οικονομικό ρίσκο.
• Προβληματικές δαπάνες, βιντεοπαιχνίδια και άλλες επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές χρειάζονται ξεχωριστή αξιολόγηση και δεν εξισώνονται αυτόματα με Διαταραχή Τζόγου.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Η αποτελεσματική φροντίδα συνδυάζει θεραπεία, πρακτικές δικλίδες και υποστήριξη για τις συνέπειες.

• Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να δουλέψει τις παρορμήσεις, το κυνήγι απωλειών, τις εσφαλμένες πεποιθήσεις για τις πιθανότητες και την πρόληψη υποτροπής.
• Η κινητοποιητική συνέντευξη βοηθά όταν υπάρχει αμφιθυμία και μπορεί να ενισχύσει την ετοιμότητα για αλλαγή χωρίς αντιπαράθεση ή ντροπή.
• Αυτοαποκλεισμός από πλατφόρμες και χώρους, αποκλεισμός εφαρμογών, όρια συναλλαγών και προσωρινή διαχείριση οικονομικών από έμπιστο πρόσωπο μπορούν να μειώσουν άμεσα την πρόσβαση, με σαφή συναίνεση και σχέδιο.
• Συμβουλευτική χρέους, έλεγχος λογαριασμών και προστασία χρημάτων για στέγαση, τροφή και παιδιά είναι βασικό μέρος της αποκατάστασης· νέα δάνεια για κάλυψη απωλειών συνήθως επιδεινώνουν τον κύκλο.
• Ομάδες αλληλοβοήθειας και οικογενειακή υποστήριξη μπορούν να μειώσουν την απομόνωση. Στην Ελλάδα, η γραμμή ΚΕΘΕΑ 1114 προσφέρει ενημέρωση και υποστήριξη για προβλήματα τζόγου.
• Φάρμακο δεν αποτελεί αυτοθεραπεία. Οποιαδήποτε φαρμακευτική επιλογή ή θεραπεία συνυπάρχουσας κατάστασης αποφασίζεται από κατάλληλο ειδικό και παρακολουθείται.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε βοήθεια όταν ο τζόγος κρύβεται, προκαλεί χρέη ή συγκρούσεις, χρηματοδοτείται με χρήματα για βασικές ανάγκες, επαναλαμβάνεται μετά από προσπάθειες διακοπής ή χρησιμοποιείται για διαφυγή από έντονα συναισθήματα. Μην περιμένετε να χαθούν όλα τα χρήματα. Απειλές από πιστωτές, κίνδυνος για παιδιά ή σύντροφο, παράνομες πράξεις, απόγνωση ή σκέψεις αυτοκτονίας χρειάζονται άμεση αξιολόγηση και σχέδιο ασφάλειας.