Επιλεκτική Αλαλία

Τι είναι η Επιλεκτική Αλαλία

Το βασικό χαρακτηριστικό είναι η σαφής αντίθεση ανάμεσα σε περιβάλλοντα όπου το άτομο μιλά και σε περιβάλλοντα όπου παραμένει σιωπηλό ή επικοινωνεί μόνο μη λεκτικά. Ένα παιδί μπορεί να μιλά ελεύθερα στο σπίτι, αλλά να μην απαντά στον εκπαιδευτικό, να μην ζητά βοήθεια ή να ψιθυρίζει μόνο σε έναν έμπιστο συμμαθητή. Η λέξη «επιλεκτική» περιγράφει ότι η σιωπή εμφανίζεται σε συγκεκριμένες καταστάσεις· δεν σημαίνει ότι το παιδί την επιλέγει. Η ένταση μπορεί να αλλάζει ανάλογα με τον άνθρωπο, τον χώρο, το μέγεθος της ομάδας και το πόσο παρατηρούμενο νιώθει.

Κύρια χαρακτηριστικά και σημάδια

Η εικόνα δεν είναι ίδια σε όλους, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει:

• Σταθερή αδυναμία ομιλίας σε συγκεκριμένες κοινωνικές καταστάσεις, παρότι η ομιλία υπάρχει σε άλλες.
• «Πάγωμα», άκαμπτη στάση, αποφυγή βλεμματικής επαφής ή εμφανής ένταση όταν ζητείται προφορική απάντηση.
• Χρήση χειρονομιών, νεύματος, γραπτού λόγου, ζωγραφιάς ή άλλων μη λεκτικών τρόπων για να επικοινωνήσει.
• Ομιλία μόνο σε ένα έμπιστο πρόσωπο, με πολύ χαμηλή φωνή ή όταν δεν υπάρχουν άλλοι κοντά.
• Δυσκολία να ζητήσει νερό, τουαλέτα, βοήθεια ή να ενημερώσει για πόνο και παρενόχληση.
• Αποφυγή παρουσιάσεων, γιορτών, φαγητού μπροστά σε άλλους ή δραστηριοτήτων όπου μπορεί να χρειαστεί να μιλήσει.
• Μετά το σχολείο, έντονη εκτόνωση, κούραση ή ευερεθιστότητα από την προσπάθεια διαχείρισης του άγχους.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η αξιολόγηση συνδυάζει πληροφορίες από οικογένεια, σχολείο και επαγγελματίες, χωρίς να πιέζει το παιδί να μιλήσει μπροστά στον εξεταστή για να «αποδείξει» τη δυσκολία.

• Υπάρχει σταθερή αποτυχία ομιλίας σε συγκεκριμένες καταστάσεις όπου αναμένεται ομιλία, ενώ το άτομο μιλά σε άλλες.
• Η δυσκολία επηρεάζει εκπαιδευτική ή επαγγελματική επίδοση ή την κοινωνική επικοινωνία.
• Η διάρκεια είναι τουλάχιστον 1 μήνας και δεν περιορίζεται στον πρώτο μήνα φοίτησης σε νέο σχολικό περιβάλλον.
• Η σιωπή δεν εξηγείται από ανεπαρκή γνώση ή άνεση στη γλώσσα που απαιτείται στην κατάσταση.
• Η εικόνα δεν εξηγείται καλύτερα από διαταραχή επικοινωνίας και δεν εμφανίζεται αποκλειστικά μέσα σε διαταραχή αυτιστικού φάσματος, σχιζοφρένεια ή άλλη ψυχωτική διαταραχή.

Χρειάζονται ιστορικό γλωσσικής ανάπτυξης, ακοής και επικοινωνίας, παρατήρηση σε περισσότερα από ένα πλαίσια και εκτίμηση άγχους. Βίντεο φυσικής ομιλίας από το σπίτι, με συναίνεση και προστασία ιδιωτικότητας, μπορεί να βοηθήσει όταν το παιδί δεν μιλά στην κλινική.

Πώς μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα

Η σιωπή μπορεί να κρύψει τι γνωρίζει το παιδί, επειδή οι προφορικές απαντήσεις δεν αντικατοπτρίζουν τις πραγματικές του ικανότητες. Μπορεί να δυσκολεύεται να δημιουργήσει φιλίες, να συμμετάσχει σε ομαδικό παιχνίδι, να ζητήσει βασικές ανάγκες ή να αναφέρει ότι κάτι δεν είναι ασφαλές. Οι ενήλικες με επίμονα συμπτώματα μπορεί να αποφεύγουν σπουδές, συνεντεύξεις, τηλεφωνικές κλήσεις και κοινωνικές επαφές. Η συνεχής πίεση να μιλήσει κάποιος «τώρα» συνήθως εντείνει την αίσθηση ότι βρίσκεται στο επίκεντρο και αυξάνει το άγχος, κάνοντας την ομιλία ακόμη δυσκολότερη.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η Επιλεκτική Αλαλία θεωρείται πολυπαραγοντική και συνδέεται συχνά με έντονη αναστολή και κοινωνικό άγχος. Οικογενειακή ευαλωτότητα στο άγχος, ευαίσθητη ιδιοσυγκρασία, γλωσσικές ή ομιλητικές δυσκολίες και στρεσογόνες μεταβάσεις μπορεί να συμβάλλουν, χωρίς να αποτελούν από μόνα τους αιτία. Η διγλωσσία δεν προκαλεί τη διαταραχή. Ένα παιδί που μαθαίνει νέα γλώσσα μπορεί να περάσει φυσιολογική «σιωπηλή περίοδο»· αν όμως δεν μιλά σε ορισμένες καταστάσεις και στις δύο γλώσσες ή η εικόνα επιμένει πέρα από την αναμενόμενη προσαρμογή, χρειάζεται αξιολόγηση. Η αλαλία δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε τραύμα.

Παρόμοιες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις

Η ομάδα αξιολόγησης ξεχωρίζει την αδυναμία ομιλίας από άλλες δυσκολίες:

• Η διαταραχή κοινωνικού άγχους συχνά συνυπάρχει, αλλά η Επιλεκτική Αλαλία έχει το ιδιαίτερο πρότυπο ομιλίας σε ορισμένα πλαίσια και σιωπής σε άλλα.
• Διαταραχές γλώσσας, ήχων ομιλίας, ροής ή κοινωνικής επικοινωνίας μπορούν να προκαλούν δυσκολία σε όλα τα πλαίσια και χρειάζονται λογοθεραπευτική εκτίμηση.
• Στη διαταραχή αυτιστικού φάσματος υπάρχουν ευρύτερες διαφορές κοινωνικής επικοινωνίας και περιορισμένα ή επαναλαμβανόμενα πρότυπα συμπεριφοράς.
• Η φυσιολογική προσαρμογή σε νέα γλώσσα μπορεί να περιλαμβάνει σιωπή, αλλά αξιολογείται η ικανότητα και η άνεση σε κάθε γλώσσα και περιβάλλον.
• Προβλήματα ακοής, στοματοκινητικές δυσκολίες και άλλες ιατρικές αιτίες πρέπει να αποκλείονται όταν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις.

Αντιμετώπιση και υποστήριξη

Στόχος είναι να μειωθεί το άγχος και να διευρυνθεί σταδιακά η ασφαλής επικοινωνία, όχι να εξαναγκαστεί άμεσα η ομιλία.

• Γνωσιακές και συμπεριφορικές παρεμβάσεις με πολύ μικρά, συμφωνημένα βήματα έκθεσης μπορούν να χτίσουν από μη λεκτική επικοινωνία προς ψίθυρο και φυσική φωνή.
• Τεχνικές όπως η σταδιακή είσοδος νέου προσώπου σε ασφαλή συζήτηση, η διαμόρφωση της φωνής και η θετική ενίσχυση εφαρμόζονται χωρίς αιφνιδιασμό.
• Το σχολείο μπορεί να προσφέρει χρόνο απάντησης, επιλογές γραπτής ή μη λεκτικής συμμετοχής, έναν σταθερό ενήλικα αναφοράς και τρόπους αξιολόγησης που δεν τιμωρούν τη σιωπή.
• Ο λογοθεραπευτής αξιολογεί και στηρίζει γλώσσα, ομιλία και επικοινωνία, ενώ ο επαγγελματίας ψυχικής υγείας αντιμετωπίζει το άγχος· η συνεργασία με οικογένεια και εκπαιδευτικούς είναι κεντρική.
• Φαρμακευτική αγωγή μπορεί να εξεταστεί από παιδοψυχίατρο ή άλλο κατάλληλο γιατρό όταν το άγχος είναι σοβαρό ή η ψυχοθεραπεία μόνη δεν αρκεί, πάντα ως μέρος συνολικού σχεδίου.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Ζητήστε αξιολόγηση όταν η σιωπή διαρκεί πέρα από την αρχική προσαρμογή, εμποδίζει τη συμμετοχή ή κάνει το παιδί να μην μπορεί να ζητήσει βασικές ανάγκες και βοήθεια. Η παρέμβαση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν αυξάνονται οι απουσίες, η απομόνωση, το άγχος ή η άρνηση σχολείου. Αν το παιδί δεν μπορεί να αναφέρει πόνο, παρενόχληση ή άλλη απειλή, συμφωνήστε αμέσως έναν ασφαλή εναλλακτικό τρόπο επικοινωνίας.